एजेन्सी । हालै गरिएको एक अध्ययनले चकित पार्ने खुलासा गरेको छ, जसले वैज्ञानिकहरुलाई समेत चिन्तित बनाएको छ । पछिल्लो अध्ययनले मानिसमा पुरुष लिङ्ग निर्धारण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने वाई क्रोमोजोम तीव्र गतिमा घट्दै गएको देखाएको छ ।
वास्तवमा, विगत ३०० मिलियन वर्षहरूमा, यसले यसको मूल १,४३८ जीनहरू मध्ये १३९३ हरायो, केवल ४५ जीनहरू छोडेर । जेनेटिक्सका प्रतिष्ठित प्रोफेसर र उपकुलपतिको फेलो जेनिफर ए. मार्शल ग्रेभ्स भन्छन् कि वाई क्रोमोजोमको समय सकिएको छ ।
यदि यो प्रवृत्ति जारी रह्यो भने, वाई क्रोमोजोम अर्को ११ मिलियन वर्ष भित्र पूर्ण रूपमा हराउन सक्छ । यस्तो अवस्थामा पुरुष बालबालिकाको भविष्य र मानव अस्तित्वमाथि शंका उत्पन्न हुन सक्छ ।
वाई क्रोमोजोमको भूमिका के हो ?
वाई क्रोमोजोम सानो छ र एक्स क्रोमोजोमभन्दा कम जीनहरू छन्, तर यो पुरुष विकासको लागि आवश्यक छ । यसमा एसआरवाई जीन हुन्छ, जसले अण्डकोष जस्ता पुरुष प्रजनन तन्तुहरूको विकासलाई गति दिन्छ ।
पुरुषमा सामान्यतया एउटा एक्स र एउटा वाई क्रोमोजोम (एक्सवाई) हुन्छ, जबकि महिलामा दुईवटा एक्स क्रोमोजोम (एक्सएक्स) हुन्छन् । गर्भाशयमा बनेको भ्रूणमा पहिले नै एक्स क्रोमोजोम हुन्छ किनभने महिलाहरूमा एक्स क्रोमोजोम हुन्छ ।
जबकि पुरुषहरूमा एक्सवाई क्रोमोजोमहरू हुन्छन्, यीमध्ये एउटा क्रोमोजोम भ्रूणको विकासको लागि अगाडि बढाइन्छ । यस्तो अवस्थामा यदि वाई हरायो भने भ्रूणमा एक्सवाई क्रोमोजोम बन्छ, जुन बच्चाको रूपमा विकसित हुन्छ । जहाँ एक्स हराएपछि, एक्सएक्स क्रोमोजोम महिला बच्चामा विकसित हुन्छ ।
वाई क्रोमोजोमको बारेमा चिन्ता
अनुसन्धानका अनुसार विगत १६ करोड ६० लाख वर्षमा अर्थात् मानिस र प्लेटिपस अलग भएपछि वाई क्रोमोजोमले ठूलो संख्यामा सक्रिय जीन गुमाएको छ । जीन घट्ने क्रम यसरी नै जारी रह्यो भने आगामी ११ करोड वर्षमा वाई क्रोमोजोम पूर्ण रूपमा लोप हुने विश्वास पनि गरिएको छ ।
यी क्रोमोजोमहरू लोप हुने सम्भावनाले वैज्ञानिकहरूमा चिन्ता पैदा गरेको छ । केही वैज्ञानिकहरूका अनुसार यी क्रोमोजोमहरू सधैंभरि रहनेछन् भने केहीका अनुसार केही हजार वर्षभित्र पृथ्वीबाट लोप हुनेछन् । अब प्रश्न यो छ कि के पुरुष साँच्चै पृथ्वीबाट लोप हुनेछ ?
‘प्रोसिडिङ्स अफ द नेशनल एकेडेमी अफ साइन्सेज’ मा प्रकाशित २०२२ को अध्ययनले दुई प्रकारका मुसाले आफ्नो वाई क्रोमोजोम गुमाएको तर अझै जीवित रहेको खुलासा गरेको छ । वास्तवमा, तिनीहरूले सफलतापूर्वक नयाँ पुरुष–निर्धारण जीन विकास गरेका छन्, जुन भविष्यमा आशाको किरण साबित हुन सक्छ ।
प्रोफेसर ग्रेभ्स विश्वास गर्छन् कि मानवमा नयाँ लिंग निर्धारण गर्ने जीन विकास हुने सम्भावना पनि छ । यद्यपि यो सजिलो छैन । नयाँ लिंग निर्धारण गर्ने जीनको विकासले पनि धेरै खतराहरू निम्त्याउन सक्छ । यो पनि सम्भव छ कि विश्वका विभिन्न भागहरूमा विभिन्न प्रकारका लिंग निर्धारण गर्ने जीनहरू विकास हुन सक्छन् । यदि यसो भयो भने ११ करोड वर्षपछि या त पृथ्वीमा कुनै पनि मानिस बाँच्नेछैन वा विभिन्न किसिमका मानिसहरु भेटिनेछन् ।
