काठमाडौँ । यतिखेर नेपाल र भारतका कैयौँ शहरमा गुर्जाेको प्रयोगका कथाहरु आइरहन्छन् । गाउँबाट शहर पस्ने जोकसैलाई पनि कोशेलीका रुपमा गुर्जाे ल्याइ आउनु भन्ने अनुरोध जान्छ ।
नेपालमा पनि गाउँघरतिरबाट काठमाडौं आउनेहरुले कोशेलीका रुपमा गुर्जाे ल्याइदिने गरेका छन् । अनि शहरकै पनि काँठतिरका बासिन्दा जंगल पुगेर गुर्जाे बोकेर ल्याउने गरेका समाचार र दृश्यसहितका तस्विरहरु फेसबकुमा राख्ने गरेको देखिन्छ ।
गएको चैत महिनामा कोरोना महामारीले नेपाल र भारतलाई एकै पटक छोपेपछि एकाएक गुर्जाेको चर्चा शुरु भएको हो । भारतीय योगगुरु तथा पतञ्जलि आयुर्वेद केन्द्रका प्रवर्तक बाबा रामदेवले र बालकृष्णले कोरोनाबाट बच्नका लगि यो वनस्पतिको प्रयोग गर्नुपर्ने भनेर भारतीय टिभी च्यानलबाट दिएपछि एकाएक गुर्जाेको चर्चा चुलिएको हो ।
गुर्जो ‘मेनिस्परमासिया’ वनस्पति परिवार अन्तर्गतको ‘टिनोस्पोरा’ वंशमा पर्ने ‘टी कोर्डिफोलिया’ प्रजातिको जडीबुटी हो । यसको वैज्ञानिक नाम ‘टिनोस्पोरा कोर्डिफोलिया’ हो ।
मानव स्वास्थ्यमा गुर्जोको फाइदा
आयुर्वेदले गुर्जोको डाँठलाई दम, खोकी, ज्वरो, पिसाब सम्बन्धी रोगको उपचार गर्न प्रयोग गरिने वनस्पतिको रूपमा चिनाएको छ । अमृतारिष्ट, संशमनी बुटी, निम्बादी चूर्ण, गुडुची सत्व लगायतका आयुर्वेदिक औषधिमा गुर्जोको प्रयोग हुने गरेको छ ।
गुर्जोमा औषधीय गुणका टिनोस्पोरिन, टिनोस्पोराइड, कार्डिफोलाइड्स, कर्डिफोल, पिक्रोटिन, बरजेनिन लगायतका बहुउपयोगी रासायनिक तत्व पाइन्छन् । आयुर्वेद विज्ञहरुले यसमा प्रशस्त मात्रामा एन्टिअक्सिडेन्ट र रोगप्रतिरोधात्मक प्रणाली नियमित गराउने तत्व रहेको बताउँछन् ।
कोरोनालाई गुर्जाेका फाइदा
यसरी गुर्जाे मानिसको इम्युनिटी पावर रोग प्रतिरोधात्मक शक्ति बृद्धि गर्न यसले सहयोग गर्छ । कोरोनाबाट बच्नका लागि पनि मानिसलाई रोग प्रतिरोधी शक्ति नै बढी चाहिने भएकोले यसको प्रयोगबाट कोरोनाका संक्रमितलाई फाइदा हुने देखिन्छ । जुनकुरा नेपालका आयुर्वेदका विज्ञहरुले पनि स्वीकार गरेका छन् ।
जैविक विविधता विज्ञ यादव उप्रेती भन्नु हुन्छ, गुर्जोको ताजा हरियो वा सुकेको लहराको माझी औंला जत्रो टुक्रा चपाएर रस निल्न वा १–२ इन्चका ५–६ वटा टुक्रालाई थिचथाच पारी पानीमा उमालेर सेलाएपछि पिउन पनि सकिन्छ । हामी पनि एक दुईवटा लहरा रोपेर आयुर्वेदिक औषधि विज्ञको सल्लाहमा यसको प्रयोग गरी रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता वृद्धि गरौं ।
गुर्जाेको खेती गर्ने तरिका
यो जस्तोसुकै माटोमा पनि हुर्कन सक्छ । खासगरी गर्मी ठाउँहरूमा राम्ररी हुर्कन्छ । डाँठका कलमीबाट नै यसका विरुवाहरू तयार गर्न सकिन्छ । यसका आँख्ला सहितका करीब एकफिट जति लामा हाँगा काटेर माटो र वालुवा मिसाएको ड्यांगमा रोपेर नर्सरीमा विरुवा तयार गर्न सकिन्छ । यसरी हाँगाहरू काटेर अलिकति भाग जमीन माथि पारेर सुताएर राखिन्छ र पानी दिइन्छ ।
पानी जम्नु हुदैन किनकि यसको काण्ड गुदीदार हने भएकाले कुहिने डर रहन्छ । यसरी नर्सरीमा राखिएका विरुवाहरू असार श्रावणमा सार्न तयार हुन्छन् । यसका हाँगाहरू सोझै जमीनमा गाडेपनि हुन्छ ।
