संविधानसभामार्फत एक हजार २०२ जना सभासदको नामबाट केही सीमित व्यक्तिको स्वार्थअनुरुप वर्तमान संविधान बनेको हो । शायद संसारको सबैभन्दा धेरै खर्च गरी निर्माण भएको संविधान पनि यही होला ।
यो संविधान कति कमजोर धरातलमा छ भन्ने कुरा बारम्बार उठ्ने गरेकै हुन् । अहिले यसका भ्वाङहरु क्रमश देखा पर्दैछन् ।
प्रधानमन्त्रीले संसद् विघटन गर्ने अधिकार संविधानमा कटौती गरियो । तर आफ्नोसहित सहमतिमा संविधानमा कटौती गरिएको त्यही अधिकारलाई तत्कालीन प्रधानमन्त्रीले प्रयोग गर्न खोज्दा अदालतले दुईपटक नै रोकिदियो ।
संविधानमा भएको अस्पस्टताकै कारण झण्डै दुई तिहाइको समर्थन रहेको सरकार ढलेर नौटंकी सरकार बन्नु पर्ने अवस्था आयो ।
अहिलेको चुनावबाट आएको संसद्को बनोटअनुसार अब झनै अनेकौँ नाटकहरु मञ्चन हुने अवस्थाको संकेतहरु देखिन थालिसकेका छन् ।
राष्ट्रपतिलाई कमजोर बनाउने गरी संविधान निर्माण गरियो ।
संविधानको पालन र संरक्षण गर्नु मात्र राष्ट्रपतिको कर्तव्य तोकियो । यो कर्तव्य पालना गर्दा अपनाउने प्रक्रिया र सीमाका बारेमा हालसम्म कुनै कानूनले बोलेको देखिँदैन ।
राष्ट्रपतिको भूमिकालाई आफ्नो स्वार्थअनुरुप प्रयोग गर्ने वा प्रयोग गर्न वाध्य गर्ने प्रयासहरु भइरहेका छन् । एकथरीले भन्छन् सरकारले जे पेश गर्यो त्यो स्वीकार गर्नु राष्ट्रपतिको दायित्व हो । अर्कोथरीले भन्छन् सरकारले जे पेश गर्यो त्यो स्वीकार गर्नु हुँदैन आफ्नो विवेक प्रयोग गर्नुपर्छ ।
यस सम्बन्धमा राष्ट्रपति कार्यालयको भूमिका पनि अस्पस्ट देखिँदै आएको छ ।
संविधान देशको शासन व्यवस्थाको मार्गदर्शक दस्तावेज हो । यसको प्रयोग गर्दै जाँदा आइपर्ने अफ्ठेराहरु क्रमशः सुधार गर्दै जान सकिने विषय हो ।
यसका लागि विद्यमान दस्तावेजलाई इमानदारीपूर्वक प्रयोगमा ल्याउनुपर्छ र आइपरेका समस्यालाई समाधान गर्दै जानुपर्छ ।
तर अहिलेको राजनीतिक नेतृत्व र तिनको कार्यशैलीले देशको हित हुने गरी संविधान संशोधन गरेर सुधार गर्ने सोच र हैसियत देखाउन सक्तैन ।
यही संविधानकै कारण देशको अस्तित्वमाथि नै संकट त आइपर्दैन भन्ने शंका पनि गर्न थालिएकोछ ।
विदेशीको इशारामा केही नेताहरुको स्वार्थअनुरुप संविधानको अन्तिम मस्यौदा गर्ने चार संदिग्ध अनुचरहरु (इलामे १, झापाली २ र गाेर्खाली १– यद्यपि गोर्खालीले संविधान निर्माण हुनासाथ आफ्ना मालिकको निर्देशन गलत भएको भनेर मालिकलाई छोडेर हिंडेको अवस्था पनि थियो) अहिले के सोच्तै होलान् ?
पूर्व सचिव शारदाप्रसाद त्रितालको फेसबुकबाट
