काठमाडौँ । काठमाडौँ उपत्यकाका प्रमुख शहरी क्षेत्रमा सडक किनारका पोलमा अव्यवस्थित रूपमा गुजुल्टिएका, चुँडिएका तथा प्रयोगविहीन तार व्यवस्थापन गर्ने अभियानले गति लिए पनि काम अझै पूर्ण हुन सकेको छैन ।

नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणको पछिल्लो अनुगमन प्रतिवेदनअनुसार अधिकांश प्राथमिकता प्राप्त रुटमा तार बन्डलिङको काम सम्पन्न भएको छ । तर, खुला तार हटाउने, केबल लूप व्यवस्थित गर्ने, सेवा प्रदायकको पहिचान खुल्ने ट्याग राख्ने तथा अन्तिम फिनिसिङ गर्ने काममा भने कमजोरी देखिएको छ ।

अव्यवस्थित तारका कारण शहरी सौन्दर्यमा असर पर्नुका साथै आगलागी, दुर्घटना र सडक सुरक्षामा समेत जोखिम बढेको भन्दै सरकारले तार व्यवस्थापन अभियान अघि बढाएको हो । पहिलो चरणमा त्रिपुरेश्वर–कलंकी–कालीमाटी, जडीबुटी–पेप्सीकोला, त्रिपुरेश्वर–जमल–लाजिम्पाट, सामाखुसी–टाउन प्लानिङ–गोंगबु, कीर्तिपुर तथा पुरानो बानेश्वर–चाबहिल–गौशाला क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ ।

अभियानलाई प्रभावकारी बनाउन प्राधिकरणले जेठ २९ गते विशेष उपसमिति गठन गरेको थियो । उपसमितिमा नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण, नेपाल विद्युत् प्राधिकरण, काठमाडौँ महानगरपालिका, महानगरीय ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, इन्टरनेट सेवा प्रदायक संघ नेपाल (आइस्पान), नेपाल टेलिकम र एनसेल आजियाटाका प्रतिनिधि सहभागी छन् ।

प्राधिकरणले सेवा प्रदायकलाई आफ्ना तारमा पहिचान खुल्ने ट्याग अनिवार्य रूपमा राख्न निर्देशन दिँदै प्रयोगविहीन तार हटाउने र बाँकी तारमा ट्याग लगाउने कामका लागि विभिन्न समयसीमा तोकेको थियो । प्रारम्भिक चरणमा अपेक्षित प्रगति नभएपछि प्रत्येक रुटका लागि ‘लिड अपरेटर’ र फोकल पर्सन तोकेर नियमित अनुगमन सुरु गरिएको थियो ।

त्यसक्रममा सूचना तथा सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिना र ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठको उपस्थितिमा असार ३१ र साउन १५ गते उच्चस्तरीय समीक्षा बैठकसमेत बसेको थियो । बैठकपछि सेवा प्रदायकबीच जिम्मेवारी पुनः बाँडफाँट गरी परिमार्जित कार्ययोजना लागू गरिएको थियो ।

प्राधिकरणका अनुसार जडीबुटी क्षेत्रमा तार बन्डलिङको काम सम्पन्न भए पनि अन्तिम फिनिसिङ कमजोर देखिएको छ । सेवा प्रदायकको पहिचान खुल्ने ट्याग निकै कम स्थानमा राखिएको छ भने विभिन्न ठाउँमा ‘केबल लूप’ समेत देखिएका छन् ।

बानेश्वर क्षेत्रमा भने तार व्यवस्थापनको अवस्था तुलनात्मक रूपमा सन्तोषजनक रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ । अधिकांश खुला तथा लत्रिएका तार हटाइए पनि केही स्थानमा ट्याग छुटेका वा च्यातिएका छन् ।

सामाखुसी क्षेत्रमा बन्डलिङ गरिए पनि तारको दृश्य अझै पूर्ण रूपमा व्यवस्थित देखिएको छैन । ट्यागिङमा एकरूपता नदेखिनुका साथै लूप व्यवस्थापन र अन्तिम फिनिसिङमा सुधार आवश्यक रहेको अनुगमनले देखाएको छ । त्यस्तै, लाजिम्पाट–त्रिपुरेश्वर रुटमा अधिकांश तार बन्डलिङ भए पनि केही खुला तार बाँकी छन् भने सबै क्षेत्रमा ट्यागिङ पूरा भएको छैन ।

त्रिपुरेश्वर–कलंकी रुटमा भने तुलनात्मक रूपमा राम्रो प्रगति भएको छ । अधिकांश क्षेत्रमा बन्डलिङ सम्पन्न हुनुका साथै ट्यागिङसमेत अन्य रुटको तुलनामा व्यवस्थित रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ । यद्यपि, केही स्थानमा बन्डलभन्दा बाहिर खुला तार अझै बाँकी छन् । कीर्तिपुर क्षेत्रमा पनि अधिकांश तार बन्डलिङ गरिए पनि खुला तार र सीमित ट्यागिङका कारण काम पूर्ण हुन सकेको छैन ।

प्राधिकरणको अनुगमनमा सबै रुटमा देखिएको साझा समस्या ‘केबल लूप’ रहेको छ । सेवा विस्तार वा मर्मतका लागि अतिरिक्त केबल राखिए पनि त्यसलाई व्यवस्थित नगर्दा बन्डलिङपछि पनि पोलको दृश्य अव्यवस्थित देखिने गरेको छ । प्राधिकरणले लूप राख्ने तथा व्यवस्थापन गर्ने स्पष्ट मापदण्ड आवश्यक रहेको जनाएको छ ।

त्यस्तै, ट्यागिङलाई पनि तार व्यवस्थापन अभियानको प्रमुख कमजोरीका रूपमा औंल्याइएको छ । सबै तारमा सेवा प्रदायकको पहिचान खुल्ने ट्याग नहुँदा भविष्यमा बिग्रिएका वा प्रयोगविहीन तारको स्वामित्व पहिचान गर्न कठिन हुने प्राधिकरणको भनाइ छ ।

प्राधिकरणले अब तार बन्डलिङलाई मात्र प्रगतिको आधार नमान्ने जनाएको छ । प्रत्येक रुटको अन्तिम निरीक्षण गरी खुला तार हटाउने, केबल लूप व्यवस्थित गर्ने, सबै तारमा ट्यागिङ पूरा गर्ने र फिनिसिङ सुधार्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ ।

दीर्घकालीन रूपमा समस्या दोहोरिन नदिन साझा पूर्वाधार तथा भूमिगत युटिलिटी डक्टको व्यवस्था गर्नुपर्ने प्राधिकरणको सुझाव छ । नयाँ तार थपिँदै जाने तर पुराना तथा प्रयोगविहीन तार समयमै नहटाउने प्रवृत्ति अन्त्य गर्दै नियमित अनुगमन, स्पष्ट जिम्मेवारी र दीर्घकालीन व्यवस्थापन प्रणाली विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।