इलाम। फाकफोकथुम गाउँपालिकाभित्र पानीका तीन ठूल–ठूला मुहान् छन् । वडा नं १ पञ्चमीस्थित पाण्डव धारा, पचेवा मुहान र वडा नं ५ लुम्देमा रहेको जलकन्या यहाँका प्रमुख पानीका स्रोत हुन् ।
मुख्य तीन मुहानसहित बागमती सिमसार, ढापसीम पोखरी, लुम्देपोखरी, उत्तरेपोखरी, दारीपाले पोखरीलगायत सिमसार क्षेत्र संरक्षण गर्न गाउँपालिकाले रु एक करोडभन्दा बढी बजेट खर्चेको छ । सिमसार संरक्षणमा कोशी प्रदेश सरकार र स्थानीयको लगानी छ ।
पालिकाले चार वर्षअघि रु १० लाख लगानी गरेर वडा नं ६ हाङवाचुलीमा ढापसीम पोखरी संरक्षण सुरु गरेको हो । यसका लागि कोशी प्रदेश सरकारले रु १५ लाख विनियोजन गरेको थियो । पोखरी विस्तार हुने क्षेत्रको २७ रोपनी जग्गा स्थानीयले निःशुल्क प्रदान गरेका छन् ।
अहिले पोखरीमा बाँध निर्माण गरिएको छ । पोखरी वरिपरिको सडक र विश्रामस्थल निर्माण भइसकेका छन् । पोखरी विस्तार गरी डुङ्गा सञ्चालन गर्ने र आन्तरिक पर्यटकलाई थप आकर्षित गर्न बगैँचा निर्माण, सुरक्षाका लागि रेलिङ निर्माण लगायतका काम गर्ने सोच रहेको स्थानीय भीम श्रेष्ठले बताउनुभयो ।
वडा नम्बर ५ को लुम्देमा पोखरी बनाउन ३३ रोपनी जग्गा खरिद गरिएको छ । दुई वर्षअघि पोखरीसम्म बाटो बनाउन गाउँपालिकाले रु ३० लाख खर्च गरेको थियो । हाल पोखरीको मुहान संरक्षण गर्ने कार्य सकिएको छ । बाँकी काम गर्न प्रदेश सरकारसँग बजेट माग गरिएको गाउँपालिकाका अध्यक्ष दीपेन्द्र खनालले बताउनुभयो ।
“तेत्तीस रोपनी जग्गा वडाको नाममा किनेका छौँ । सरकारी र किनेको गरेर ४५ रोपनी बढी क्षेत्रफलमा पोखरी छ”, अध्यक्ष खनालले भन्नुभयो, “सीमसार संरक्षण गर्न अभियान चलाएका हौँ । व्यक्ति व्यक्तिले जनही रु २० हजार उठाएर जग्गा किनेका छौँ ।”
इलाममा पानीका स्रोत सुक्दैछन् । अहिले संरक्षण नगरे भविष्यमा सुक्खा क्षेत्र हुने जोखिम भएकाले लगानी बढाइएको अध्यक्ष खनालको भनाइ छ । “हाम्रो अभियान सिमसार संरक्षण गर्नु हो । यसमा प्रदेश सरकारको साथ छ । स्थानीय आफैँ जुटेका छन्”, उहाँले भन्नुभयो ।
वडा नं ६ स्थित बागमती सिमसार र ढापसीम पोखरी संरक्षण भइरहेको छ । फाकफोकथुम–१ र पाँचथर जिल्लाको फाल्गुनन्द गाउँपालीकाको सीमा क्षेत्रमा उत्तरे पोखरी छ । उक्त पोखरीको संरक्षण फाकफोकथुमले कम फाल्गुनन्दले बढी गरिरहेको छ । तर, पोखरी दुवै पालिकाको सीमामा पर्छ । फाकफोकथुमले दारीपाले पोखरीको संरक्षण भर्खरै सुरु गरेको छ ।
वातावरण संरक्षण गर्दै पर्यटकीय गतिविधि बढाउने उद्देश्यले पश्चिमी इलामको फाकफोकथुम गाउँपालिका सिमसार क्षेत्र संरक्षण गर्न जुटेको हो । यहाँ पर्याप्त पानीको स्रोत भएको र प्राकृतिक हिसाबले रमणीय ठाउँहरु रहेकाले ग्रामीण पर्यटन विकासको राम्रो सम्भावना रहेको त्यहाँ घुम्न जानुभएकी गायत्री थेगिमले बताउनुभयो ।
“रमणीय डाँडाकाँडा, पोखरी, चियाबारी लगायतले फाकफोकथुम पुग्ने जो कोहीका लागि मनमोहक लाग्छ । आजभोलि पोखरी क्षेत्रमा रमाउन पर्यटकको सङ्ख्या दिनहुँ बढ्न थालेको छ”, थेगीमले भन्नुभयो । मेची राजमार्गको राँकेबाट करिब आठ किलोमिटर दूरीमा रहेको हाङवाचुली पुग्न सडक पक्की बन्ने क्रममा छ ।
फाकफोकथुम गाउँपालिका इलाम सदरमुकामदेखि ६० किलोमिटर पश्चिममा पर्छ । करिब २० हजार हाराहारी जनसङ्ख्या रहेको उक्त पालिकामा लिम्बू जातिको प्रमुख बसोबास छ । फाकफोकथुम जडिबुटी तथा कृषि उपज उत्पादनको उर्बर भूमि हो । रासस
