काठमाडौं । असन बजार यतिबेला नयाँ प्रयोग र बहसको केन्द्र बनेको छ। काठमाडौं महानगरपालिका ले हरेक शनिवार असन क्षेत्रलाई ‘सवारीमुक्त’ बनाउने निर्णय कार्यान्वयनमा ल्याएपछि यहाँका डबली र गल्लीहरूमा यसको प्रभावबारे मिश्रित प्रतिक्रिया देखिन थालेको छ।
वैशाख ५ गतेदेखि लागू गरिएको यो निर्णयले असनको सांस्कृतिक पहिचान जोगाउने प्रयासका रूपमा लिइए पनि स्थानीय व्यवसायीहरू भने आर्थिक पक्षलाई लिएर चिन्तित देखिएका छन्। नुनदेखि सुनसम्म पाइने, इतिहास र वर्तमान जोड्ने असन बजारमा बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्मको भावनात्मक सम्बन्ध जोडिएको छ।
काभ्रेपलाञ्चोकबाट आएर असनमा पसल सञ्चालन गर्दै आएका व्यवसायी अशोक आचार्यका लागि ‘भेइकल फ्रि’ शनिवार आर्थिक रूपमा भारी परेको छ। उनी भन्छन्, “सांस्कृतिक हिसाबले राम्रो होला, तर हामीलाई घरबेटीले छुट दिँदैनन्। दिनको १५–२० हजार खर्च हुने ठाउँमा महिनाको चार शनिवार बन्द हुँदा करिब ८० हजार रुपैयाँ घाटा हुन्छ।” उनका अनुसार हप्तैपिच्छे यस्तो कार्यक्रम गर्दा यसको प्रभावकारिता पनि घट्दै गएको छ। “महिनामा एक पटक मात्रै गरिएको भए राम्रो हुन्थ्यो,” उनी थप्छन्।
तर अर्का व्यवसायी सीताराम तिमल्सिना भने यसलाई सकारात्मक रूपमा लिन्छन्। उनका अनुसार सवारीमुक्त शनिवारले असनको कला, संस्कृति र खानपिनको प्रचारमा टेवा पुगेको छ। “अलिअलि असर त पर्छ, तर राम्रो कुरा हो। हप्तामा एक दिन गाडी नहुँदैमा व्यापार डुब्छ जस्तो लाग्दैन,” उनले बताए।
महानगरपालिकाकी कार्यवाहक प्रमुख सुनिता डंगोल ले यस अभियानलाई दीर्घकालीन दृष्टिकोणसँग जोडेर हेर्नुपर्ने बताएकी छन्। उनका अनुसार असनलाई ‘लिभिङ म्युजियम’ का रूपमा विकास गर्ने लक्ष्यसहित यो कार्यक्रम अघि बढाइएको हो।
“शहर गाडीका लागि मात्र होइन, पैदल यात्रुका लागि पनि हो,” उनले भनिन्, “बालबालिकाले निर्धक्क खेल्न पाऊन्, मानिसहरूले सहज रूपमा हिँड्न पाऊन् भन्ने उद्देश्य हो।” उनले असन क्षेत्रका मन्दिर तथा बहा–बहीहरूको महत्व सवारीको चापले ओझेलमा परेको स्वीकार गर्दै शनिवारलाई ‘असन महसुस गर्ने दिन’ का रूपमा परिभाषित गरिन्।
महानगरले असन क्षेत्रको म्यापिङ तथा जानकारीमूलक ‘इन्भेन्ट्री’ तयार गर्ने योजना पनि अघि बढाएको जनाएको छ। साथै, हाल २५ र २७ नम्बर वडाबाट सुरु गरिएको यो अभियान क्रमशः अन्य कोर क्षेत्रका वडामा विस्तार गर्ने तयारी रहेको बताइएको छ।
यद्यपि, एकातिर व्यवसायीहरूको आर्थिक चिन्ता र अर्कोतर्फ महानगरको सांस्कृतिक पुनर्जागरणको योजना बीच सन्तुलन मिलाउनु चुनौतीपूर्ण देखिएको छ। कसैका लागि यो फुर्सदिलो, संस्कृतिमय शनिवार हो भने कसैका लागि व्यापारिक घाटाको कारण बनेको छ।
असनको ‘सवारीमुक्त शनिवार’ प्रयोगले अन्ततः कस्तो परिणाम दिन्छ भन्ने आगामी समयले देखाउनेछ। तर यतिखेर भने असन केवल बजार मात्र नभई बहसको केन्द्र बनेको छ।
