काठमाडौँ । चितवनको बकुलहर रत्ननगर अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा.विश्वबन्धु बगालेले केही दिनअघि आफ्नो फेसबुक स्टाटसमा लेख्नुभयो– “हामी ‘सो सिल’ भई बसेका छौँ, हामीलाई हौसला दिनुको साटो कोरोना सङ्क्रमितको घर भन्ने फ्लेक्स व्यानरसहित एक झुण्ड समाजसेवी मेरो घर बाहिर आएको देख्दा म अच्चम्मित भएको छु ।” कोभिड १९ बाट सङ्क्रमित डाक्टर घर बसिरहेका बेला उनले लेखेका छन्, “यस्ता मानसिकता भएका छिमेकी हुनुभन्दा नभएकै जाति, तपाइको छिमेकी यस्ता नपरुन् हाम्रो शुभकामना ।”

उनको स्टाटसको अन्त्यमा दिइएको सन्देश छ, “सामाजिक बहिस्कारको पीडा अरुलाई नपरोस्, आत्मबल कमजोर भएकाहरु तिमीहरुका हर्कतबाट नमरुन् ।” उनी आफै उक्त अस्पतालको मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट हुन् । डा.बगाले आफू कोभिड­१९ का सङ्क्रमितको उपचारमा अहोरात्र खटिँदा पोजेटिभ रिपोर्ट आएको कुरा त सबैलाई विदितै छ । त्यसबारे कसरी जोगिने भनेर उनलाई राम्रो ज्ञान नभएको पनि होइन । समुदायमा नजाओस् भनेर आफै घरभित्र सुरक्षित भएर बसिरहेका बेला व्यहोर्नुपरेको यस्तो व्यवहार अत्यन्तै निन्दनीय छ, अत्यन्तै घृणायोग्य छ । यस्ता कथित सामाजिक बहिष्कार भनिएका व्यवहारले मानिसलाई आत्महत्यासम्म पुर्याउन सक्नेतर्फ सचेत गराउनका लागि सबैले ध्यान दिनु जरुरी छ । 

शनिबार साँझ यस्तो हर्कत देशको राजधानीमै देखियो । मध्यबानेश्वरको सिभिल अस्पतालका चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मी राखिएको एक घरमा स्थानीय गएर घेरा हाले । यो घटना यस्तो अमानवीय प्रकृतिको थियो कि रोगको उपचार गर्ने चिकित्सकहरुलाई नै त्यहाँबाट निकाल्नुपर्ने स्थानीयको माग थियो । सुन्दा पनि अचम्म लाग्ने र दया जाग्ने यस्तो घटना मुलुकको राजधानीकै मुटु मानिने बानेश्वरका बासिन्दाले गर्छन् भने देशका अरु भागको आशा के गर्ने ? यस्ता घटनालाई के भन्ने ? 

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा.जागेश्वर गौतमले हामी जो कोही पनि सङ्क्रमित हुन सक्ने हुँदा सङ्क्रमित हुँदैमा बरबादै भयो भन्ने सोचनाई नराख्न दिनदिनै भनिरहेकै हुन्छन् । यस रोग ८० प्रतिशत आफैँ निको भएर जान्छ पनि उनले भनेकै छन् । सरकारले जटिल रोग नआएकालाई घरमै क्वारेन्टिनमा बस्ने गरी मापदण्ड बनाएको अवस्थामा त्यसलाई स्वीकार गर्न समाज तयार हुनुपर्छ भन्ने सन्देश पनि सरकारले दिएकै छ । अनि अर्काे तथ्य के पनि हो भने अहिलेको अवस्था नै कायम रह्यो भने नत चितवनका चिकित्सकजस्तै घरमै नबसेर चितवनबासीलाई पुग्छ र नत बानेश्वसबासीलाई घरमा नबसेर पुग्छ । आखिर उनीहरु पनि घरमै बस्नुपर्ने बाध्यता छ । त्यो अवस्था आउन यही अवस्था कायमै रह्यो भने धेरै दिन नलाग्न पनि सक्छ । खोइ त्यो यथार्थ बुझेको ? 

यो सङ्क्रमितको घर हो भनेर लेखेर टाँस्दा समाज कति असामाजिक भइरहेको छ भन्ने देखाउँछ, यस्ता भेदभावजन्य क्रियाकलापले समाजमा धेरै नकारात्मक असर पार्छ । अनि यस्ता कार्यले सङ्क्रमण लुकाउने अवस्था आउने र यदि त्यस्तो भयो भने सिंगो समाज नै संक्रमित हुनसक्ने अवस्था आउँछ । त्यसैले पनि मनोसामाजिक समस्या बढ्ने हुँदा भेदभावजन्य क्रियाकलापमा संलग्न नहुन र त्यस्ता गतिविधि निरुत्साहित गर्नुपर्छ ।

स्वास्थ्यकर्मी, सुरक्षाकर्मी, पत्रकार, सरसफाईकर्मीलाई अग्रपङ्तिमा खटिने गरेको सबैलाई विदितै छ । उनीहरुलाई कसरी सर्यो भनेर कन्ट्रयाक्ट ट्रेसिङ गराउन सम्भव छैन । त्यसैले हामी आफैँ सावधानी अपनाउनु नै यसको महत्वपूर्ण उपचार हो । यो जान्दा जान्दै एकले अर्काेलाई यस्तो अवहेलना गर्नु के जायछ छ ? 

यस्ता हर्कतहरु देशका विभिन्न भागमा अहिले पनि दिनदिनै भइरहेका छन् । तर मानिस चत्दैनन् भोग्दैनन् । सुन्दैनन् होइन कि मान्दैनन् । जहिले पनि वर्षातको समयमा विषालू च्याउ खाएर मानिस मरेका समाचार नेपालमा आइरहेका हुन्छन् । तर प्रचार पनि कम भएको छैन । मिडियाले समाचार दिएकै हुन्छन् तर मानिसले च्याउ खान र मर्न पनि रोकेका छैनन् । अख्तियारले रंगेहात घुससहित पनि कर्मचारी पक्रेकै छ तर पनि त्यो काम गर्न मानिस छोड्दैन । त्यसैले यस्ता काम थाहा नपाएर या नजानेर नबुझेर गरेको होइन कि मानिस आफै मुर्ख बनेर गरिरहेको छ ।  

यो स्तरको सामाजिक चेतनाको कल्पना अहिलेको समयमा कसरी गर्ने ? अनि देशका दुरदराजमा चेतनाको कमी छ, अशिक्षा छ, अभाव छ या अरु के के छ भनेर राजधानीमा बसेर कसरी भाषण गर्ने ? हामीले राजधानीबाट अब कर्णालीका छाउ गोठ भत्काउ भन्न सुहाउँछ ? अब चेतनाको स्तर खोज्न कहाँ जाने ? नेपालको अनुसन्धानले भन्छ अहिलेका नेपाली करिब ८० प्रतिशत सामाजिक सञ्जालले सुसूचित हुन्छन् । अनि यी घटनाको त सामाजिक सञ्जालमा बडो विरोध आइरहेको छ हेर्दैनन् ? के बानेश्वर र चितवनमा फेसबुकको कमी छ ? त्यसैले थाहा नपाएर मानिस यस्ता हर्कत गरिरहेछ या नियतबस भनेर पनि छुट्याउन मुस्किल भयो । अनि अहिलेको हाम्रो समाज कोसँग लड्ने भन्नेमा हामीलाई नै दुःख छ– नागरिकको चेतनाको स्तरसँग कि कोरोनाको भाइरससँग ? 

जाँदाजाँदै कवि अर्जुन पराजुलीको यो कविता–
निकाल !
डाक्टरहरुलाई निकाल !!
नर्सहरुलाई निकाल !!!
घरबाट निकाल
अस्पतालबाट निकाल 
देशबाटै निकाल 
उनीहरुलाई ननिकाल्ने हो भने
तिमीहरुको ज्यान जोगिने खतरा छ !