ललितपुर । मुलुक गणतन्त्रमा रुपान्तरित भएपछि प्रदिपकुमार राई अर्थात ब्याकुल माइलाले ‘सयौं थुंगा फूलका हामी एउटै माला नेपाली..’ लेखेका थिए । कूल १ हजार २ सय ७२ वटा गानामध्ये ब्याकुल माइलाको रचनालाई नै संसदले छानेर ‘राष्ट्रगान’ बनाएको थियो ।
त्यतिखेर पेशाले कानून व्यवसायी रहेकोमा आफुले लेखेको गीत राष्ट्रगानको रुपमा छानिएपछि उनले सो पेशा छोडेका थिए । साहित्यकार, लेखक र गीतकार तिनै ब्याकुल माइला अचेल केमा व्यस्त छन त ? उनको डेरामा पुग्दा यस्तो देखियो ।
हिन्दु धर्मावलम्वीहरुको ठुलो चाड वडादशैंको रमझम शुरु भईसक्दा ब्याकुल माइला भने आफ्नै चटारोमा थिए । ४८ वर्षको उमेरमा दोस्रोपटक बाबु बनेपछि कान्छी छोरी मियामालाई स्याहार्नुको ब्याकुलको चटारो एकातिर रहेछ भने अर्काेतिर चारवर्षअघि विद्यावारिधि गर्ने क्रममा बाँकी रहेको विद्यावारिधिको शोध अर्थात थेसिस तयार गरिसक्नु अर्काे चुनौति ।
त्यतिमात्रै नभई आफ्नो जन्मथलो ओखलढुंगाको हिलेपानीस्थित दुधकोेशी किनारमा हरेक वर्षको कोजाग्रत पुर्णिमाको दिनदेखि हुँदै आएको ‘ब्याकुल माइला गोल्डकपको नवौं संस्करण’ को तयारीमा पनि अहिले उनी उत्तिकै व्यस्त देखिन्थे । गोल्डकप यहि कात्तिक ११ देखि शुरु हुँदैछ ।
सानी छोरी मियामा ब्याकुलको अघिपछि दौडिराख्दा उनकी जेठी छोरी निष्ठा भने यो वर्ष एसईईको तयारीमा छिन् । उनी १३ वर्ष भएपछि जन्मेकी कान्छी छोरी ब्याकुल भनेपछि हुरुक्कै हुन्छिन् । ‘नानी २५ महिनाकी भईन्’—ब्याकुलकी पत्नि नानुकला राईले भनीन् ।
विहान र दिउँसोको लागि खाना र खाजा तयार गरी नानुकला कार्यालय गएर साँझ घर नफर्केसम्म सानी छोरीको स्याहार सुसार गर्ने जिम्मा राष्ट्रगानका रचनाकारको हो । किनकी उनी मियामाका बाबा हुन् । मियामा पनि ममीलाई भन्दा बाबालाई बढी पछ्याउँछिन् । नानुकला नेपाल आयल निगममा अधिकृत छिन् ।
एकाविहानैदेखि साँझसम्म सानी छोरीको अघिपछि दौडिनु, उनलाई खानेकुरा खुवाउनु र उनी निदाएपछि थेसिस लेख्न शुरु गर्नु ब्याकुलको दैनिकी बनेको छ अहिले ।
‘सानी छोरीको स्याहार सुसारमा अलमलिन थालेपछि थेसिसको काम ढिलो भएको हो’—उनले भने । ‘त्यसैले म भन्दा पछि विद्यावारिधि गर्न त्रिभुवन विश्वविद्यालयका भर्ना भएका अरु विद्यार्थीले विद्यावारिधि नै सकिसके ।’
उनी २०७६ सालमा ‘विद्यावारिधि शोधार्थी’को रुपमा त्रिविविमा भर्ना भएका थिए । २०७८ भदौमा कान्छी छोरी जन्मिइन् । त्यतिखेरसम्म उनले तीनवटा सेमेष्टर सकिसकेका थिए । कोभिडको कारण भएको लकडाउनको मौका छोपि छिट्टै विद्यावारिधि सक्ने अपेक्षा गरेका थिए उनले । तर भनेजस्तो भएन ।
त्रिविविमा इतिहास, संस्कृति, पुरातत्व, मुर्तिकला, चित्रकला र वास्तुकला विषयमा उनले विद्यावारिधि सकेका हुन् भने त्यसै अन्तर्गतको मुन्धुममा आधारित ‘वाम्बुले राईको पितृ संस्कार’ बारे थेसिस लेख्दैैछन् । उनको अध्ययन कक्षमा यसबारेका थुप्रै सन्दर्भ पुस्तकहरु थिए ।
कानून विषयमा स्नातक सकेपछि उनले जनप्रशासन र समाजशास्त्र गरि दुईवटा विषयमा स्नातकोत्तर सकेका थिए । ओखलढुंगास्थित तत्कालिन महादेवस्थान प्राविको प्रधानाध्यापक रहिसक्नुभएका आफ्ना पिता मानबहादुर राई (हाल स्वर्गीय) जीवित छँदा ‘विद्यावारिधि सकेर मात्रै’ विहे गर्छु भनेर घुर्की देखाउँदै आएका ब्याकुल अन्तत: विहे गरेको १२ वर्षपछि मात्रै विद्यावारिधि गर्न त्रिविविमा भर्ना भएका थिए ।
ओखलढुंगा, हिलेपानीमा २०२९ सालमा जन्मेका ब्याकुललाई गतवर्षदेखि नेपाल सरकारले २५ हजारबाट वृद्धि गरि मासिक ५० हजार रुपैयाँ जीवन यापन भत्ता उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।
