कला पेशा हो कि शौख हो ? विभिन्न कला क्षेत्रमा लागेका व्यक्तिहरु प्रायः सबैले कुनै न कुनै रुपमा यो प्रश्नको सामना गरिहेका हुन्छन् । विगतमा यो शौख जस्तो थियो तर अचेल यो पेशाका रुपमा परिणत हुँदै गएको छ । गीत सङ्गीत, अभिनय, खेलकुद तथा चित्रकला क्षेत्रमा लागेकाहरुको केहीको जीवनशैली निकै लोभलाग्दो भएर गएको छ । यसको कारण हो पेसा प्रतिको समर्पण र निरन्तरता । यस्तै मध्येका एक हुनुहुन्छ ईशान परियार ।
बाग्लुङ्गमा बाल्यकाल बिताउँदै वयस्क भएपछि पोखराबाट सम्भावना खोज्दै काठमाडौं प्रवेश गरेका ईसानको लोभलाग्दो कला यतिबेला राजधानीका स्थापित र नव कलापारखीबीच राम्रै चर्चा हुन थालेको छ । मूर्त हुन् वा अमूर्त कला भित्र जीवन्तता खोज्ने ईशानको रङ्ग र कुचीले धेरै भावनाको प्रतिनिधित्व गर्दछ । आफ्नो कला बारे ईशानको अनुभूति पनि गज्जबको छ । उनको अनुभूति यस्तो रहेको छ ।
“मेरो मन भित्रका प्रतिबिम्बित भावहरुका प्रस्तुति मेरा चित्रहरु हुन् । मेरो चित्रको मुख्य अवधारणा जीवन र जगत प्रति अभिप्रेरित छ । म डुङ्गालाई जीवनको प्रतीकको रुपमा हेर्छु । मेरो लागि डुङ्गा एउटा वाहक हो र साथै यो पानी माथि तैरिरहेको एउटा प्रतिकात्मक रुपक हो ।
हामी जीवनमा धेरै कुराहरु सँगालेर राख्छौं, धेरै सम्झनाका थाति, चल अचल रुपमा हाम्रो जीवनसँग गाँसिएको हुन्छ । यही सम्झना, पुरस्कार र तिरस्कारका कोसेलीहरु बोकी हिंड्ने डुङ्गा न हौ हामी । जुन जीवनका प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष भोगाई, अनुभव, समाज परिवेशका सांकेतिक रुपकका रुपमा चित्रण भएका छन् । यी चित्रहरु जसलाई मैले ३ चरणमा विभाजन गरेर व्याख्या गरेको छु ।
पहिलो चरणमा “बेटर देन बिटर” शृङ्खलामा सन् २०१२ देखि २०१३ भित्र रचिएका चित्रहरु छन् । यो शृङ्खलामा मैले विभिन्न शीर्षकमा रहेर कोरेका चित्रहरुले समग्रमा जीवनका सत्य, तिता अनुभूति, भोगाई र उन्मुक्ततालाई सम्बोधन गर्न खोजेका छन् ।
The evolution of mankind शीर्षकमा समाज र परिवेशको धरातलमा जन्मिन खोजेको मानवतालाई देखाउन खोजेको छु । जुन चित्रमा एउटा तिते करेलाको गर्भमा विकसित भैरहको समाजको प्रतिबिम्बको रुपमा विभिन्न आकृति रहेको छ ।
Quest of Truth शीर्षकको चित्रमा सत्य र न्यायको खोजीमा रहेको मानव आकृति रहेको छ र पृष्ठभूमिमा एउटा तिते करेलाको आकृति रहेको छ र तिते करेलाको पातले भरिएको छ जसले समाजको जालोलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । समग्रमा यो शृङ्खलाका चित्रहरुले नेपाली परिवेशको तितो यथार्थको पक्षलाई देखाउँछ ।
दोस्रो चरणका चित्रहरुThe ethos of surrounding शीर्षक शृङ्खलामा सन् २०१४ देखि २०१५ भित्र रचिएका चित्रहरु छन् । यी चित्रहरुमा सांकेतिक रुपमा जीवनका पक्षहरुलाई प्रस्तुत गरेको छु ।
यो शृङ्खलामा पानी, डुङ्गा, जलकुम्भी, हिमाल तथा परिवेशलाई रुपकको रुपमा प्रयोग गरिएको छ । पानी प्रकृतिको निष्कपट उपहार भए पनि यसमा गरिएको जातीय भेदभाव र धर्मको रुपमा गरिएको षडयन्त्रलाई पानी डुङ्गाको रुपमा सतहमा तैरिरहेको जीवनको यथार्थ पक्षलाई देखाउन खोजेको छु । पानी डुङ्गालाई एक स्वतन्त्रताको प्रतीकको रुपमा लिएको छु । जसलाई दृश्य अदृश्य शक्तिको रुपमा विभिन्न तत्वहरुले नियन्त्रण गर्न खोजिरहेको छ ।
तेस्रो चरणका चित्रहरु Reminiscence शीर्षक शृङ्खलामा सन् २०१६ देखि २०१९ भित्र रचिएका चित्रहरु छन् । यो शृङ्खलाका चित्रहरुमा पनि मैले अझ परिष्कृत रुपमा पानी र डुङ्गा तथा भगवानका मूर्तिहरुलाई प्रयोग गरेको छु । नेपाली समाजको मानसिकता अग्रगामी पथतर्फ अगाडि बढी रहेता पनि बाँकी रहेका साँस्कृतिक कुरीतीका अवशेषहरुले अझसम्म पिछा नछोडीरहेको परिवेशमा यी चित्रहरु कोरिएका छन् ।
यी चित्रहरुले भगवानको प्रतीकलाई पूज्य रुपमा लिइए पनि समाजमा रहेका आडम्बररुपी मानवहरुले बनाएका नियमहरुले बाँधिरहेको विगतलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । यी चित्रहरुमा पानीलाई तिते करेलाको वयनमा (Texture) छालको रुपमा चित्रण गरिएको छ ।
“Reminiscences” शीर्षक चित्र शृङ्खलाको बारेमा
सम्झनाहरू Reminiscences मेरो कलाकृतिहरूको एक शृङ्खला हो जुन मैले सन् २०१५ देखि काम गर्न सुरु गरेको थिएँ । यो मेरो अघिल्लो शृङ्खलाको एक निरन्तरता हो, जुन मैले २०१२ मा शुरू गरेको थिए । सुरुमा मैले पानी डुङ्गालाई केवल एक प्रतिनिधित्व वस्तुको रूपमा चित्रण गरेको थिएँ । मैले फेवा ताल, पोखरा र वरीपरीका डुङ्गाका चित्रहरु कोरेर सुरू गरें, जुन मेरो प्यारो गृह शहर हो ।
त्यतिबेला म मेरो नजिकबाट अवलोकन गर्न र मेरो व्यक्तिगत दृष्टिकोणबाट डुङ्गाका चित्रहरु कोर्न सक्षम थिए । सन् २०१२ मा मैले अवलोकितेश्वर वा बुद्धको अवतार चित्रित गरें । यसैबाट एउटा विचारको उत्पत्ति सुरु भयो ।
मैले यो विशेष विचारलाई ठूलो क्यानभासमा चित्रित गरें । मैले डुङ्गा बीचमा देवताको मूर्तिकला रचना गरेको थिएँ, हरियो पानीमा हिंडिरहेको थियो जुन करेलाको बनावटलाई मूर्त रूप दिन्छ । म मेरा चित्रहरुमा तिते करेलाको आकृति विभिन्न प्रसङ्गहरूमा प्रयोग गर्दछु, यसको जैवीक आकार, बनावट र यसको तीतो स्वाद जसले जीवनको तीतो मिठो सत्य र वास्तविकतालाई दर्शाउँछ ।
मैले जीवनलाई असीमित यात्राको रूपमा फेला पारें जहाँ हामी विश्वासलाई आत्मसात गर्दछौं जसले अन्ततः हामीलाई नजिकका व्यक्तिहरूसँग वचनबद्ध तुल्याउँछ । म विश्वास गर्दछु संसारको वर्तमान अवस्था र क्षण एक असीम समयको परिणाम हो जुन ब्रह्माण्डमा सुरूदेखि नै तैरिरहेको छ, र यो निरन्तर अगाडि बढ्दो छ ।
संसारको विकास, जीवहरूको रूपक र मानवको विकास अनगिन्ती शताब्दीहरूका परिणामहरू हुन जुन हाम्रा अज्ञात पुर्खाहरूको सङ्घर्षको कारण अर्थपूर्ण मोड़मा ल्याइएको छ । हामी ज्ञात र अज्ञात समय र ठाउँको कुल योग हौं । यद्यपि हामी पनि भविष्यमा याद दिलाउनेका लागि बाँकी छौं ।
अलौकिक अस्तित्वमा विश्वास र विश्वासको अस्तित्व मानव चेतनाको साथ शुरू भयो । यी विश्वासहरूले हामीलाई हाम्रो आफ्नै विश्वास महसुस गर्नमा निर्देशित गरेको छ जुन यो चेतनाबाट उत्पन्न भएको हो ।
हाम्रो विश्वासले हामीलाई धेरै तरिकाबाट डोराइरहेको छ । सत्य जस्तो मैले देखेको छु कि जीवनले बोक्न सक्ने बोझ बोक्दछ जुन हामी व्यक्त गर्न असफल हुन्छौं । यो भार हामीसँग अनिवार्य रूपमा जोडिएको छ, चुपचाप हामीलाई केही अनुकूल र प्रतिकूल परिस्थितिहरूमा तान्दै जो अन्ततः हाम्रो अस्तित्व बारे हामीलाई सचेत बनाउँदछ ।
मेरा चित्रहरुमा, डुङ्गा उड्छ र कहिलेकाहिँ पानीमा तैरन्छ । मेरो लागि डुङ्गा एक आत्माको कथा हो वा एक मानव जातिका लागि उसले आध्यात्मिक संसारमा जाने बाटो पत्ता लगाउँछ र यो एउटा रुपक हो ।
पानी बग्ने सतह वा यसलाई कन्टेनरमा राखिएको हिसाबले पानीको प्रकृति फरक हुन्छ र पानी पनि त्यस्तै किसिमले आकार लिन्छ, यद्यपि पानी शान्ति र सन्तुलनको पनि प्रतीक हो । सामाजिक दृष्टिकोणबाट म मेरो चित्रको माध्यमबाट सामाजिक भेदभाव र प्रभुत्वको मुद्दा सम्बोधन गर्छु । म सामाजिक मान्यताहरूको बिरूद्ध आवाज उठाउँछु जुन धेरै पहिले नै यसको मिति सकिएको छ । डुङ्गा, पानी र कहिलेकाहीँ अन्य आकृतिहरू करेलाको बनावटमा प्रतिनिधित्व गरिन्छ । म प्रतीकात्मक रूपमा देवी, देवताहरु र प्राचिन मूर्तिकलाहरुको प्रयोग गर्दछु किनकि यसले समानता र मर्यादाको खोजको प्रतिनिधित्व गर्दछ ।
धर्मका अनुसार पौराणिक कथाले मानदण्ड र कानूनहरूको लागि ठाउँ सिर्जना गरेको छ जसले हाम्रो वास्तविकतालाई ईश्वर र देवीको ’सत्यता’ बाट अलग गर्दछ । पुरातन समयमा भगवानहरूलाई ठूलो शक्तिको रुपमा चित्रण गरिएको थियो तर आज देवीदेवताको शक्तिलाई कलाकृतिहरुमा परिणत गरिएको छ र अझै धेरैले उनीहरुको पूजा गर्छन् । पुरानो मान्यता अनुसार भगवानहरु जहाँसुकै बसोबास गर्थे, तर अब यो मानवविज्ञान र प्रविधिको युग हो । ईश्वर आज अदृश्य हुनुहुन्छ र यो एउटा अमूर्त विचार हो ।
धार्मिक स्मारकहरू विभिन्न समय र युगका साक्षी हुन् । हामीले सास फेर्ने क्षणहरू भविष्यका लागि सम्झनाहरू हुन् । कुनै भौतिक चीजहरू सदाका लागि रहँदैन । यद्यपि यो तथ्य हो कि हाम्रा पुर्खाहरूले बनाएका कलाकृतिहरू र स्मारकहरू अझै पनि संंकलन गर्दछन् जसले गर्दा हामी हाम्रा पुर्खाहरूले पाएको सीपलाई गौरवान्वित महसुस गर्दछौं । दिव्यको अनन्त र अदृश्य शक्ति हाम्रो मानसमा छापिएको छ यस प्रकारले हामीलाई यी पुराना स्मारकहरु र विश्वासलाई संरक्षण गर्न प्रेरणा दिन्छ । हामी जातीय भेदभाव, मानवधर्मको नाममा युद्ध लड्छौं । छनौटहरू सबै हाम्रा हुन् र म जहिले पनि विश्वास गर्छु कि यदि पुरानो दर्शनहरू बुझियो भने हामीलाई सधै सही मार्गमा डोर्याउँछ । मलाई कला भनेको ईश्वरीय कुरा बुझ्ने र जीवनमा समन्वय फेला पार्ने माध्यम हो ।
