काठमाडौं। तपाईंको घरनजिकै झाडी छ ? तपाईं पातलोखाले शरीर नढाक्ने कपडा लगाएर हिडिरहनुभएको त छैन ? त्यो हो भने सावधान ! विषालु सर्पले टोक्न सक्छ ।
काठमाडौं उपत्यकामा सामान्यतया सर्प देखिँदैन्थ्यो । ‘तराईमा जस्तो यहाँ सर्प हुँदैन’ भन्ने आमधारणा पनि छ । यहाँका मानिस तराई जाँदा सर्पको बिगबिगी सुनेर डराउँछन् पनि ।
तर, हिजोआज काठमाडौंस्थित शुक्रराज ट्रपिकल सरुवा रोग अस्पतालमा दैनिक १० देखि १२ जना सर्पले टोकेका बिरामी उपचारका लागि आउने गरेको पाइएको छ ।
भक्तपुर, ललितपुरको ग्रामीण भाग, धादिङ, नुवाकोट, मकवानपुर, सिन्धुपाल्चोकबाट सर्पदंशका बिरामी उपचारका लागि अस्पताल आउने गरेका छन् । पहाडी जिल्लामा पनि विषालु सर्पको बिगबिगी उत्तिकै छ ।
सरुवारोग विशेषज्ञ डा. शेरबहादुर पुनका अनुसार टेकु अस्पतालमा दैनिक १० देखि १२ जना सर्पले टोकेका बिरामी आउने गरेका छन् । घाँस दाउरा र घरायसी काममा बढी लाग्ने भएकाले प्रायः महिलालाई सर्पले टोक्ने गरेको उनले बताए ।
सर्पले टोकेका बिरामी जति उत्तेजित हुन्छन्, त्यति नै उसको शरीरमा रगत सञ्चार बढ्छ । र, यसले विष फैलाउँछ । सर्पले टोक्नेबित्तिकै अस्पताल पुग्नसके उपचार सहज हुने चिकित्सक बताउँछन् ।
उपत्यकामा २२ थरीका सर्प
सर्पविज्ञका अनुसार काठमाडौं उपत्यकामा लगभग २२ थरीका सर्प छन् । तराईको समथरदेखि ५ हजार मिटर उचाइसम्म सहजै सर्प पाइन्छ ।
हावापानीअनुसार सर्पको प्रजाति पनि फरक हुन्छ । तराईको तातोमा बस्ने सर्प काठमाडौंमा कम हुन्छ । ‘धामन’जस्ता केही सर्प भने तातो–चिसो दुवै हावापानीमा पाइन्छन् ।
१ हजार ४ सय मिटर उचाइको काठमाडौंमा पाइने सर्पमा राजगोमन, गोमन, मुगा, हरेउ, हरहरा, गुरुवे, धामन, चिचिन्डे, सिरिषे, चंखे, पानी सापलगायत छन् । यीमध्ये राजगोमन, गोमन र मुगा सबैभन्दा विषालु मानिन्छन् । यिनीहरूले टोके तुरुन्तै उपचार नभए ज्यानै जान पनि सक्छ ।
संसारकै ठूलोमध्येको ‘राजगोमन’समेत यहाँ फेला परेको छ । गोमन २ हजार ५ सय मिटर उचाइसम्म पाइएका छन् । दामनमा धेरै गोमन फेला परेको दाबी उनीहरूको छ । चन्द्रागिरि र स्वयम्भूमा पनि यी सर्प पाइन्छन् ।
मुगा सर्प भने मुगा रङको हुन्छ । यो प्रायः पहाडी भाग र उपत्यकामै पाइन्छ । कीर्तिपुरतिर यो सर्प धेरै भेटिने गरेको विशेषज्ञ डा। शेरबहादुर पुनले जानकारी दिए ।
‘चंखे’ भनिने ‘माउन्टेन किलवे’ सर्प एकदमै छिटो गतिको हुन्छ । ‘सिरिसे’ भनिने सर्प शिरीषको रूख वा झा“डीमा धेरै पाइन्छन् । यसका पनि दुई प्रजाति छन् । यी र अरू केही सामान्य जातका सर्प विषालु नहुने पुन बताउँछन् । यिनले टोक्दा मान्छे मर्दैन । सुन्निने र दुख्ने भने हुन्छ ।
यसैबीच, विषालु सर्पको डसाइबाट बच्न आवश्यक ‘एन्टी–स्नेक भेनम सेरुम’ औषधि भारतबाट आउने गरेको पाइएको छ ।
इपिडीमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक डा। विवेककुमार लालका अनुसार यो औषधि नेपालमा उत्पादन नहुने भएकाले भारतबाटै आयात हुने गरेको बताए । ‘चार प्रकारका विषालु सर्प छन्, नेपाल–भारतमा मानिसलाई टोक्ने सर्प लगभग एउटै भएकाले भारतबाट औषधि आयात गर्छौं,’ उनले भनेको समाचार राजधानी दैनिकमा प्रकाशित छ ।
