वासिङ्टन । युक्रेन विरुद्ध रूसको युद्ध एक हप्ता पुरानो हो, तर यसको नतिजा पहिले नै विश्वभर पुनः प्रतिबिम्बित भएको छ । युद्धले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई उचालेको छ, मस्कोलाई पृथक बनाएको छ, पहिले विभाजित पश्चिमलाई एकताबद्ध गरेको छ र आणविक गतिरोधको डर बढाएको छ।
मस्कोको आक्रामक घटनाले सारा विश्वका लागि एउटा टर्निङ प्वाइन्टको सङ्केत गर्छ। “रुसको आक्रमणले शीतयुद्धपछिको युरोपले ठूलो मात्रामा भू–युद्धबाट बच्ने आशालाई चकनाचूर पारेको छ”, युरेशिया समूहका वरिष्ठ विश्लेषक अली वाइनले भने।
युरोप, संयुक्त राज्य अमेरिका र संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेर्रेसले आफ्नो छिमेकीमाथि रुसले गरेको आक्रमणलाई दोस्रो विश्वयुद्धपछि बनेको अन्तर्राष्ट्रिय नियममा आधारित आदेशको स्पष्ट उल्लङ्घन भएको भन्दै निन्दा गरेका छन्।
रुसको वित्तीय प्रणालीलाई अपाङ्ग पार्नेदेखि लिएर उसका कुलीन वर्ग र राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई दण्डित गर्ने तथा रुसलाई युरोपेली हवाई क्षेत्र र प्रमुख खेलकुद प्रतियोगिताहरूमा प्रतिबन्ध लगाउनेसम्मका पश्चिमले मस्कोमाथि प्रतिबन्धको अभूतपूर्व कास्केड जारी गरेको छ।
“अगाडि बढ्दै, रसिया सबैबाट परित्यक्त हुनेछ र उनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीमा सामान्य अन्तरक्रियाहरू जस्तो देखिने कुनै पनि कुरालाई कसरी पुनर्स्थापित गर्न सक्छन् भन्ने हेर्न गाह्रो हुनेछ”, कर्नेल विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक सराह क्रेप्सले भनिन्।
नेटोको जागरण
सन् २०१९ मा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले नेटो सदस्यहरू बीचको असहमति र डोनाल्ड ट्रम्पले बेइज्जत गरेकाले ‘ब्रेन डेथ’ अनुभव गरिरहेको बताएका थिए ।
जब जो बाइडेन निर्वाचित भए उनले चीनसँगको अडानमा नेटोमा भर पर्ने आशामा गठबन्धनमा नयाँ सास फेर्न खोजे । यसले थप आन्तरिक विभाजनलाई उत्प्रेरित गर्यो । नेटोका केही सदस्यहरूले बेइजिङको सामना गर्नु नेटोको मिशनको हिस्सा नभएको बताए ।
अमेरिकाको आणविक छातामुनि सोभियत सङ्घको खतराबाट युरोपलाई जोगाउने उद्देश्यका साथ शीतयुद्धको शुरुआतमा जन्मेको ट्रान्सएट्लान्टिक सैन्य गठबन्धनले अब मस्कोको विरुद्धमा कदम चालेर आफ्नो उद्देश्य र यसको प्रमुख शत्रुलाई पुनः खोज्दैछ।
“रूसको आक्रमणले नेटोलाई बलियो बनाएको छ, ट्रान्सएटलान्टिक पङ्क्तिबद्धतालाई गहिरो बनाएको छ र सम्भवतः सबैभन्दा उल्लेखनीयरूपमा द्वन्द्व क्षेत्रहरूमा घातक हतियारहरू ढुवानी गर्ने आफ्नो लामो समयदेखिको अडानलाई उल्ट्याउन जर्मनीलाई बाध्य तुल्याएको छ”, वाइनले भने, “छोटो अवधिको बृहत्तर पश्चिमी एकताले मस्कोसँग व्यवहार गर्न साझा दीर्घकालीन दृष्टिकोण उत्पन्न गर्दछ कि भन्ने एक खुला प्रश्न रहेको छ।”
दोस्रो विश्वयुद्धपछि युरोपको पुनर्निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका फ्रान्सेली कूटनीतिज्ञ तथा अर्थशास्त्री जीन मोनेटले युरोप सङ्कटसँगै ती सङ्कटहरूको समाधानबाट उत्पन्न हुने बताएका थिए। उनको भनाइ आज सत्य सावित भएको छ ।
युरोपको सैन्य शक्ति बढाउन पेरिसको लामो समयदेखिको आह्वानलाई सुन्दै युरोपेली सङ्घका २७ सदस्य राष्ट्रले युक्रेनलाई रक्षा सहायतामा कुल ५० करोड युरो अनुमोदन गरेका छन्।
एक नाटकीय चालमा बर्लिनले युक्रेनलाई घातक सहायता पठाउने घोषणा गर्दा उसले लामो समयदेखिको सिद्धान्तलाई लत्याएको छ ।
जर्मन चान्सलर ओलाफ स्कोल्जले आफ्नो सेनाको आधुनिकीकरण गर्न सैन्य खर्चलाई उल्लेखनीयरूपमा बढावा दिने घोषणा गरे। प्राय अमेरिकाले नाटोको सानो रक्षा बजेटका लागि जर्मनीलाई अन्डरस्टडीका रूपमा आलोचना गर्ने गरेको छ ।
तटस्थता चयन पक्षहरू
“तटस्थता उदासीनता होइन”
स्विट्जरल्याण्डले रुसविरुद्ध युरोपेली युनियनका सबै प्रतिबन्धलाई समर्थन गर्छ भनी घोषणा गर्दा त्यहाँका राष्ट्रपति इग्नाजियो क्यासिसले माथिको कुरा भनेका थिए । आफ्नो मुलुकको तटस्थताको लामो समयदेखिको परम्परा र अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ केन्द्रक रूपमा आफ्नो प्रतिष्ठामा ठूलो ब्रेक लगाउँदै उनले त्यस्तो घोषणा गरेका थिए ।
साथै फिनल्याण्ड र स्विडेन परम्परागतरुमा नेटोसँग गुटनिरपेक्ष दिशामा अगाडि बढिरहेका छन् ।
जापान, दक्षिण कोरिया र सिङ्गापुरले रुसको आक्रमणको निन्दा गरे पनि भारत र संयुक्त अरब इमिरेट्सले भने त्यसको निन्दा गरेका छैनन् ।
चीनको ‘अप्ठ्यारो स्थिति’
तर रुसका आफ्नै सहयोगी छन् । भेनेजुएलाका निकोलस मदुरोलाई मस्कोको समर्थन छ । चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङले रुसले युक्रेनमा आक्रमण गर्नुअघि पुटिनलाई आफ्नो समर्थनको प्रस्ताव राखेका थिए।
रुसलाई पश्चिमी प्रतिबन्धको प्रभावलाई हटाउन चीनले कत्तिको मद्दत गर्छ त्यो हेर्न बाँकी छ।
साथै चीन सतर्क रहन्छ। चीनले युक्रेनमा रूसी आक्रमणको ‘निन्दा’ गर्ने संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को प्रस्तावलाई भिटो लगाउनुको सट्टा किभप्रति युद्धमा ‘गहिरो खेद’ व्यक्त गर्दै अलग रहन रोज्यो।
“रूसको आक्रमणले चीनलाई अप्ठ्यारो स्थितिमा राखेको छ”, युरेशिया समूह विश्लेषक वायनले भने, “द्वन्द्व जति लामो र रक्तपातपूर्ण बन्दै जान्छ चीनका लागि मूल रुसी पोजिसनहरू (जस्तै नेटो विस्तारको विरोध गर्ने) र थप ट्रान्सएट्लान्टिक अप्ठ्यारोबाट बच्ने आफ्नो चाहनालाई सन्तुलनमा राख्नका लागि यो झन् चुनौतीपूर्ण हुनेछ।”
परमाणु हतियार अब वर्जित छैन
गत हप्ता पुटिनले आफ्नो रणनीतिक आणविक बलहरूलाई सतर्कतामा राख्न आदेश दिँदा विश्वभर तरङ्ग उत्पन्न गरायो ।
“रुसी नेताहरुले अहिले बारम्बार आफ्नो आणविक हतियारका बारेमा सोचविचार नगरी उल्लेख गरेका छन् ता कि पश्चिमलाई युक्रेनी सुरक्षा सुदृढ गर्नबाट रोक्न सकियोस्”, कर्नेल विश्वविद्यालयका क्रेप्सले भनिन्, “समस्या यो हो कि त्यसो गर्ने दृष्टिकोणले दशकौँदेखि रहेको आणविक निषेधलाई मेटाएको छ।” एएफपी
