काठमाडौं । धेरै नेपाली घरको अत्यावश्यक ब्रेकफास्टका रुपमा सिरियल लोकप्रिय भइरहेको छ। नेपाली बजारमाअन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका यस्ता खाद्यपदार्थ उपलब्ध छन्। सिरियल सामान्यता भुटेको मकै, गहुँ आदिबाट बनाइन्छ। नेपाली बजारमा उपलब्ध यस्ता ब्रान्डलाई अति प्रशोधित (पत्रुखाना) खाद्यवस्तुका रुपमा पोषणविद्ले चित्रण गर्दै आएका छन्। यस्ता अधिकांश खाद्य पदार्थमा फाइबर र प्रोटिन हुँदैन, अत्यधिक चिनी पाइन्छ। यसले रगतमा चिनीको मात्रा बढाउन सक्छ।
ब्रिटिस मेडिकल जर्नलमा हालै प्रकाशित अध्ययनअनुसार सिरियलजस्तो अति प्रशोधित (पत्रुखाना) खाद्यपदार्थले मानव स्वास्थ्यमा भयानक क्षति गर्छ। उक्त जर्नलमा प्रकाशित जानकारीअनुसार यस्ता पत्रुखानामा चिनी, प्रिजर्भेटिभ्स, कृत्रिम बास्ना र रङ प्रयोग गरिएको हुन्छ। यस्ता पत्रुखानामा सजेज र ह्याम्बर्गर, ब्रेकफास्ट सिरियल र सिरियल बार, चिकेन नगेट, केक र चकलेट पर्छन्।
भन्सार विभागको हालैको एक तथ्यांकअनुसार नेपालले तीन करोड ८० लाख मूल्यबराबरको ६ लाख ५७ हजार ५ सय १८ किलोग्राम सिरियल आयात गरेको छ। उपलब्ध सरकारी तथ्यांकमा सिरियल भनी प्रस्ट नखुलाइएको हुँदा यो परिमाण अझ बढी हुन सक्ने अनुमान छ।
अनुसन्धाताका अनुसार यस्ता पत्रुखानाको उपभोगले ‘अल्पायु मृत्यु र खराब स्वास्थ्य’ बनाउँछ। बजारमा उपलब्ध अति प्रशोधित यस्ता खानामध्येमा सिरियल पर्छ। हार्बर्ड मेडिकल स्कुलका अनुसार ‘अधिकांश यस्ता सिरियल अति प्रशोधित र अतिरिक्त चिनी थपिएका हुन्छन्।’ यस्ता हुँदाहुँदै धेरैजसो यस्ता सिरियलले राम्रो स्वास्थ्य बनाउने दाबी गरिरहेका हुन्छन्।
सिरियलमा फाइबर, प्रोटिन र प्राकृतिक मिठास रहेको दाबी गरिएको हुन्छ। यथार्थ भने त्यस्तो छैन। जिमखानाका पोषणविद् डा। भोहित कार्की भन्छन्, ‘अधिकांश सिरियल ब्रान्डले चिनीलाई अर्थोकै नामले चिाउने काम गर्छन्। त्यति मात्र होइन, कम चिल्लो रहेको र विविध अन्न ९मल्टीग्रेन० रहेको बताए पनि हाम्रो शरीरलाई चिनीले पार्ने प्रभाव यसले पनि उत्तिकै पार्छ।’ उनले थपे, शरीरमा रहेको चिनीले इन्सुलिन तह बढाउँछ, जसले बढी भोक र खानाको तलतल लगाउने हुन्छ। यसले नजानिँदो किसिमबाट सर्वसाधारणको खानामार्फत चिनी शरीरमा बढाउँदा मोटोपनको सिकार बनिन्छ।’
स्पेनको नभारान विश्वविद्यालयले ‘१९ हजार ८ सय ९९ मानिसमा एक दशकसम्म अध्ययन र प्रत्येक अर्को वर्ष तिनको खानाको अनुसन्धान गर्यो। अध्ययनकै क्रममा ३ सय ३५ को मृत्यु भएको थियो। कम प्रशोधित खाना खाने १०, एक दिनमा चारपटकभन्दा बढी खाने १६ जनाको मृत्यु भएको थियो।’ अति प्रशोधित खानाले क्यान्सरसमेत हुने एक अध्ययनले देखाएको छ। पेरिस विश्वविद्यालयले गरेको अर्को पाँच वर्ष लामो अध्ययनअनुसार १ लाख ५ हजार १ सय ५९ जनामध्ये वर्षमा दुईपटक मूल्यांकन गर्दा तिनमा मुटुको रोग देखापरेको थियो।
नेपाल हेल्थ फाउन्डेसनकी कार्यकारी बोर्ड सदस्य तथा पोषणविद् डा। अरुणा उप्रेतीले भनिन्, ‘बजारमा उपलब्ध सिरियललाई लामो समयसम्म प्रशोधनका बेलाको पोषण जोगाउन प्रिजर्भेटिभ राखिएको हुन्छ। यसमा अत्यधिक चिनी हुन्छ, जुन हाम्रो स्वास्थ्यका निम्ति हानिकारक छ।’, समाचार नागरिक दैनिकमा प्रकाशित छ ।
