रसुवा । रसुवा भन्नासाथ धेरैको मनमा लाङटाङ, गोसाइँकुण्ड र हिमाली भू–दृश्यको चित्र आउँछ। तर पछिल्लो समय यही जिल्लाको सडकछेउमा लुकेको एउटा प्राकृतिक सौन्दर्यले पर्यटकको ध्यान तान्न थालेको छ ‘भाङ्गे झरना’।
उत्तरगया गाउँपालिका–२ डाडागाउँमा रहेको यो झरना करिब १८१ मिटर अग्लो चट्टानी भीरबाट खस्दै त्रिशूली नदीमा मिसिन्छ। पहाडको काखबाट एकैपटक तल झर्ने सेतो जलधारा, वरिपरि फैलिएको हरियाली र तल बगिरहेको त्रिशूलीको दृश्यले भाङ्गे झरनालाई आकर्षक प्राकृतिक गन्तव्य बनाएको छ।
काठमाडौँबाट टोखा, गल्छी, विदुर र बेत्रावती हुँदै रसुवातर्फको यात्रा गर्दा भाङ्गे झरना सडकबाटै देखिन्छ। काठमाडौँबाट करिब ७०–७५ किलोमिटर दूरीमा रहेको यो स्थान छोटो दूरीमा प्रकृतिसँग रमाउन चाहनेका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्दै गएको छ।
सडकबाटै देखिने भएकाले यहाँ पुग्न लामो पदयात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता छैन। यात्राका क्रममा अचानक चट्टानी भीरबाट झरिरहेको विशाल जलधारा देखिएपछि धेरै यात्रु सवारी रोकेर केहीबेर प्रकृतिको दृश्यमा रमाउने गर्छन्।
भाङ्गे झरनाको वास्तविक आकर्षण वर्षायाममा देखिन्छ। मनसुनसँगै पानीको बहाव बढेपछि चट्टानी भीरबाट खस्ने जलधारा बाक्लो र शक्तिशाली देखिन्छ।
हरियो पहाडको बीचबाट सेतो पानीको ठूलो धार तल झर्दै त्रिशूलीमा मिसिएको दृश्यले यहाँ पुग्ने यात्रुलाई केहीबेर रोकिएर हेर्न बाध्य बनाउँछ।
औपचारिक रूपमा ठूलो पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास नभइसके पनि मानिसहरू सामाजिक सञ्जाल, साथीभाइ र यात्राका क्रममा देखेको दृश्यका आधारमा भाङ्गे झरनासम्म पुग्न थालेका छन्।
भाङ्गे झरनाको विशेषता के हो भने यसले ठूलो प्रचारप्रसार र महँगा पर्यटकीय संरचनाको अभावमै मानिस आकर्षित गरिरहेको छ।
तर यही सम्भावनासँगै चुनौती पनि छन्। पर्यटकको चाप बढ्दै जाँदा व्यवस्थित पार्किङ, सुरक्षित अवलोकनस्थल, पदमार्ग, सुरक्षा बार, सूचना बोर्ड, फोहोर व्यवस्थापन र शौचालयजस्ता आधारभूत पूर्वाधार आवश्यक हुँदै जानेछन्।
झरना जति आकर्षक छ, यसको भूगोल त्यति नै संवेदनशील छ। चिप्ला ढुङ्गा, भिरालो जमिन र चट्टानी संरचनाका कारण वर्षायाममा झरनाको आसपास सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ।
तस्बिर र भिडियो खिच्ने क्रममा जोखिमपूर्ण स्थानसम्म पुग्ने प्रवृत्तिले दुर्घटनाको सम्भावना बढाउन सक्छ। त्यसैले पर्यटकीय पूर्वाधार निर्माणसँगै सुरक्षा सचेतना पनि आवश्यक छ।
प्राकृतिक गन्तव्यलाई लोकप्रिय बनाउने नाममा जोखिमपूर्ण स्थानलाई आकर्षणका रूपमा प्रस्तुत गर्नुको सट्टा सुरक्षित अवलोकनस्थल निर्माण गर्नु दीर्घकालीन रूपमा उपयुक्त हुनेछ।
भाङ्गे झरनाको भविष्य केवल पर्यटनसँग होइन, यसको जलाधारसँग जोडिएको छ।
वर्षामा विशाल देखिने झरनाको बहाव हिउँदमा घट्दै जाने भएकाले यसको माथिल्लो जलाधार क्षेत्रको संरक्षण महत्वपूर्ण हुन्छ। वन विनाश, भूक्षय, अव्यवस्थित सडक निर्माण र पानीका प्राकृतिक स्रोतमा पर्ने दबाबले भविष्यमा झरनाको बहाव प्रभावित पार्न सक्छ।
त्यसैले भाङ्गे झरनाको विकास गर्दा पर्यटन पूर्वाधारभन्दा पहिले जलाधार संरक्षणलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ।
वन संरक्षण, पानीका मुहानको संरक्षण, भूक्षय नियन्त्रण र वातावरणमैत्री सडक निर्माणले झरनाको प्राकृतिक अस्तित्व जोगाउन सहयोग गर्न सक्छ।
भाङ्गे झरना केवल एउटा प्राकृतिक गन्तव्यका रूपमा सीमित हुनुपर्ने अवस्था छैन। उत्तरगया क्षेत्रको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्वलाई झरनासँग जोडेर नयाँ पर्यटन मार्ग विकास गर्न सकिने सम्भावना छ।
यसले पर्यटकलाई एउटा ठाउँमा केहीबेर रोकेर फर्काउनेभन्दा लामो समयसम्म क्षेत्रमा घुम्ने वातावरण बनाउन सक्छ।
पर्यटकको संख्या बढ्दै गएपछि यसको लाभ स्थानीय समुदायसम्म पुर्याउनु अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो।
स्थानीय उत्पादन बिक्री, होमस्टे, होटल तथा रेस्टुरेन्ट, स्थानीय गाइड, यातायात सेवा, हस्तकला र अन्य साना व्यवसाय विस्तार हुन सक्छन्।
विशेषगरी स्थानीय युवालाई पर्यटनसँग जोड्न सके रोजगारी र स्वरोजगारीका अवसर सिर्जना हुन सक्छन्। यसरी भाङ्गे झरना ८८घुम्ने ठाउँ मात्र नभई स्थानीय अर्थतन्त्र चलायमान बनाउने आधार बन्न सक्छ।
भाङ्गे झरना अहिले सामाजिक सञ्जालमा विस्तारै चिनिँदै गएको छ। यसको लोकप्रियता बढेसँगै पर्यटकको संख्या पनि बढ्न सक्छ। तर पर्यटक बढाउनु मात्रै पर्यटन विकास होइन।
फोहोर व्यवस्थापन, प्लास्टिक नियन्त्रण, पार्किङ व्यवस्थापन, सुरक्षित अवलोकनस्थल, स्थानीय सहभागिता र प्राकृतिक संरचनाको संरक्षणलाई समान प्राथमिकता दिनुपर्छ।
अत्यधिक कंक्रिट संरचना बनाएर झरनाको मौलिकता बिगार्नुको सट्टा कम संरचना, बढी संरक्षण र व्यवस्थित व्यवस्थापनको नीति उपयुक्त हुन सक्छ।
लाङटाङ र गोसाइँकुण्डका कारण पहिल्यै पर्यटनको नक्सामा रहेको रसुवाले भाङ्गे झरनामार्फत अर्को आकर्षण थप्न सक्छ।
चट्टानी भीरबाट करिब १८१ मिटर तल झर्दै त्रिशूलीमा मिसिने सेतो जलधारा अहिले प्रकृतिको एउटा सुन्दर दृश्यका रूपमा देखिन्छ। तर सही योजना र संरक्षणका साथ यही दृश्य भविष्यमा रसुवाको महत्वपूर्ण पर्यटकीय पहिचान बन्न सक्छ।
प्रकृतिले आफैँ बनाएको यो सौन्दर्यलाई सुरक्षित राख्दै आवश्यक पूर्वाधार थप्न, स्थानीय समुदायलाई लाभको हिस्सेदार बनाउन र दिगो पर्यटनको अवधारणामा अघि बढ्न सके भाङ्गे झरना रसुवाको लुकेको गन्तव्यबाट चिनिएको पर्यटकीय गन्तव्य बन्न धेरै समय लाग्ने छैन।
तस्बिरहरु: शंकर भुजेल/नेपाल फोटो सर्भिस
