काठमाडाैँ । कैलालीको टीकापुर नगरपालिका–९ खक्रौलास्थित मोहना नदीमा वर्षौँदेखिको कटान जोखिम अन्त्य हुने गरी ठूला ढुङ्गा (बिगबोल्डर) प्रयोग गरेर तटबन्ध निर्माण गरिएको छ । रु चार करोड ११ लाख लागतमा निर्माण गरिएको ६८० मिटर लामो तटबन्ध सम्पन्न भएपछि स्थानीयवासीले लामो समयदेखिको त्रास हटेको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।
सिँचाइ तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजना कार्यालयका अनुसार गत आर्थिक वर्षको बजेटमार्फत निर्माण सम्पन्न गरिएको उक्त तटबन्धले बर्खायाम मात्र नभई हिउँदमा समेत हुने कटान नियन्त्रणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ । आयोजना कार्यालयका इञ्जिनियर उत्तम सुवेदीका अनुसार मोहना नदीको निरन्तर कटान रोक्न दीर्घकालीन उद्देश्यसहित ठूला ढुङ्गाको प्रयोग गरी संरचना निर्माण गरिएको हो ।
स्थानीयवासी खड्ग धामीका अनुसार नदी कटानका कारण नेपाल–भारत सीमा क्षेत्रमा रहेको १०५ नम्बरको पिलरसम्म जोखिममा परेको थियो । बर्खायाममा घर नै बग्ने डरले रातभर निद्रा नपर्ने अवस्था रहेको भन्दै उनले अब भने सुरक्षित महसुस भएको बताए । उनले नदी कटानका कारण सयौँ बिघा जमिन गुमाउनुका साथै कतिपय परिवार विस्थापित हुनुपरेको स्मरण गरे।
स्थानीय रणसिंह धामीले तटबन्ध निर्माणपछि आवागमन र सीमा क्षेत्रको गतिविधिमा समेत सहजता आएको बताए। उनका अनुसार भारतको वैष्णोदेवी मन्दिर जाने तथा त्यहाँबाट नेपालतर्फ आउने पर्यटकहरूका लागि समेत सहज वातावरण बनेको छ ।
पूर्व प्रतिनिधिसभा सदस्य ईश्वरी न्यौपानेले लामो समयदेखिको स्थानीय मागपछि निर्माण सम्पन्न भएको तटबन्धले नदी कटान र डुबानबाट प्रभावित बस्तीलाई राहत दिएको बताइन् । उनले विगतका कमजोर संरचनाभन्दा अहिलेको बिगबोल्डर प्रविधिको तटबन्ध बढी टिकाउ हुने विश्वास व्यक्त गरिन्।
स्थानीय वीरबहादुर चौधरीका अनुसार नदी कटानका कारण नेपाली भूमि सीमा पारि धकेलिँदा त्यहाँ खेतीपातीसमेत प्रभावित भएको छ । उनले सीमावर्ती क्षेत्रमा नदीको धार परिवर्तनले नेपाली भूभाग नै अन्य देशतर्फ गएको गुनासो गरिन्।
कैलालीमा कर्णाली र मोहना नदीले वर्षेनी सयौँ बिघा जमिन कटान गर्दै आएको छ । विशेषगरी कर्णाली नदीको धार परिवर्तनका कारण टीकापुर नगरपालिका र जानकी गाउँपालिका उच्च जोखिममा रहेका छन् । रानीजमरा कुलरिया सिँचाइ आयोजनाले विभिन्न स्थानमा तटबन्ध निर्माण गरे पनि नदीको निरन्तर धार परिवर्तनका कारण दीर्घकालीन समाधान अझै चुनौतीपूर्ण रहेको स्थानीयले बताएका छन् ।
स्थानीयवासीका अनुसार योजनाबद्ध र स्थायी संरचना निर्माणमार्फत मात्र बस्ती तथा खेतीयोग्य जमिनलाई दीर्घकालीन रूपमा जोगाउन सकिने देखिन्छ ।
