आर्जु लोहनी
काठमाडाैँ । देशमा सामान्य अवस्था हुन्थ्यो भने यतिबेला प्रतिनिधि सभामा आरोप प्रत्यारोपका चर्का र कर्कस आवाज सुनिरहन्थ्ये वा संसदको हिउँदे अधिवेशन (बिदा) भएर जनताको करबाट तलब खाने सांसदहरू छोराछोरी भेट्न विदेश भ्रमणमा निस्केका हुन्थ्ये ।
तर २०८२ भदौ २३ र २४ गतेको जेन्जी आन्दोलन पछि देशको अवस्था सामान्य छैन । नेताहरूले भ्रष्टाचार गरेर अकुत सम्पत्ति आर्जन गरेको र त्यसलाई आफ्ना छोराछोरीको फजुल खर्च मा प्रयोग र विभिन्न सरकारी निकायमा नाता गोतालाई नियुक्ति दिएको (नेपोटिजम) विरोधमा आन्दोलन भएको थियो ।
जेनजी आन्दोलनकै कारण संसद विघटन भएर गठन भएको सुशीला कार्की नेतृत्वको नागरिक सरकारले २०८२ फागुन २१ मा निर्वाचनको मिति तोकेको छ । यतिबेला नेपालमा सकिँदो जाडोसँगै चुनावी सर्गमी बढेको छ । देश निर्वाचनको संघारमा छ ।
पुराना दलको नेतृत्वबाट आजित भएका आम नागरिक नयाँ विकल्पको खोजिमा छन् । अर्थात् पढेलेखेका युवाको हातमा देश हुनुपर्छ भन्ने आवाज गाउँका बस्तीदेखि शहरका अपार्टमेन्टसम्म फैलिएको छ ।
अझ खुसीको कुरा “संघीय सांसदले विकास निर्माणका काम गर्ने होइन नीति निर्माण गरेर त्यसलाई कार्यान्वयनका लागि खबरदारी गर्ने हो“ भन्ने विषय प्रभावकारी रूपमा उठिरहेको छ । यस अघि सांसदको काम आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा बजेट राख्ने र यति/उति काम गरेँ भनेर देखाउने थियो । तर अहिले संविधान अनुरुप सांसदहरूले काम गर्नुपर्छ भन्ने प्रष्ट विचार सार्वजनिक भइरहेका छन् । यो पनि जेन्जी आन्दोलन पछिको सकारात्मक परिवर्तन हो ।
यसै सिलसिलामा अन्य राजनीतिक दलसँगै जेन्जी पुस्ताले भरोसा गरेको र नयाँ आसा लिएर आएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) चुनावी मैदानमा छ । जसले पुराना दल र तिनीहरुका नेतालाई कडा चुनौती दिने माहोल बनेको छ ।
यसैक्रममा रास्वपाबाट सांसद पदका लागि काठमाडौं क्षेत्र नम्बर–५ का उम्मेदवार सस्मित पोखरेल प्रति मतदाताको चासो बढिरहेको छ । पोखरेल नेपाली राजनीतिमा त्यति धेरै सुनिएका नाम होइनन्, तर उनको विगत नियाल्ने हो भने उनी नेपाली राजनीति भन्दा पर पनि छैनन् । काठमाडौंका स्थायी बासिन्दा उनी कानूनका विद्यार्थी हुन् । २०५२ साल फागुन १ गते जन्मेका पोखरेलले बाल्यकालको शिक्षा (कक्षा १२ सम्म) अमेरिकाबाट पुरा गरेका हुन् । त्यसपछि ’काठमाण्डौं युनिभर्सिटी स्कुल अफ ल’ बाट कानून (बिएएलएलबी) मा स्नातक गरेर हाल त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा स्नातक गरिरहेका छन् ।
नेपालमा मात्र होइन, उनी अमेरिकामा हुँदा पनि नेपालको दुःखमा मलमपट्टी लगाउने कार्यमा सधैँ अग्र स्थानमा रहेर खटिरहन्थे । २०७२ वैशाखको विनाशकारी भुकम्प पछि ’अर्थक्वीक फण्ड’ संकलन तथा व्यवस्थापन टोलीमा संलग्न रहेर काम गरेको समेत उनीसँग अनुभव छ ।
२० हजार विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति दिलाउने सस्मित
पोखरेलले काठमाडौं महानगरपालिकाका पूर्व प्रमुख बालेन्द्र शाहको कोर टिममा बसेर पनि काम गरिसकेका छन् । प्रर्व प्रमुख शाह काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर भएपछि महानगर भित्र १२ कक्षासम्म पढाउने निजी विद्यालयमा गरिब, विपन्न र जेहेन्दार विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति उपलब्ध गराएको कुरा धेरैलाई मन परेको छ । वास्तवमा महानगर भित्र कानूनसंवत् उक्त छात्रवृत्ति दिलाउनु पर्छ भनेर योजना अघि सार्ने व्यक्ति नै सस्मित पोखरेल हुन् ।
उनी बालेनको शिक्षा क्षेत्र हेर्ने सहायक विज्ञका रूपमा महानगर भित्र काम गर्दै थिए । उक्त छात्रवृत्तिबाट २० हजार बढी बालबालिकाले निशुल्क गुणस्तरीय शिक्षा लिन पाएका छन् । यहि सन्दर्भबाट प्रष्ट हुन्छ, कानून बुझेको र स्वार्थ समुह अघिपछि नलाएको मान्छेबाट कसरी काम गर्न सकिन्छ ? भनेर ।
शिक्षा क्षेत्रका विकृति र विसङगती पोखरेलले नजिकबाट नियालेका छन् । कानुनको विद्यार्थी साथसाथै समस्या र समाधान दुवै आफुलाई थाहा भएको कारण पनि राष्ट्रिय राजनीतिमा होमिएको उनी सम्झिन्छन् । महानगर जस्तो सिमित ठाउँमा बसेर पनि यत्ति धेरै जनता लाभान्वित हुने काम गर्न सक्ने सस्मितले संघीय सांसद बनेर काम गर्न पाए भने नेपालको शिक्षा प्रणालीमा कस्तो सुधार गर्लान् ? काठमाडौं–५ का मतदाताले पक्कै मनन गर्ने छन् ।
उनी पुराना पार्टीका अन्य उम्मेदवार जस्तो विद्यार्थी राजनीतिमा खारिएका पनि छैनन्, माइक अगाडि बसेर त्यति मीठो भाषण पनि गर्न नसक्लान्, तर, एउटा सांसदको काम, कर्तव्य र अधिकार के–कति छ ? भनेर उनी प्रष्ट छन् ।
उनको राजनीतिक यात्रा ’विवेकशील अभियान’ बाट सुरु भएको हो । वैकल्पिक राजनीति र युवाको सक्रिय सहभागिताको पक्षमा उभिदै उनी विवेकशील साझा युवा संगठनका नेता बने । त्यसैक्रममा उनले विवेकशील साझा पार्टीको केन्द्रिय समिती सदस्यको जिम्मेवारी निर्वाह गरेका थिए । हाल सस्मित पोखरेल रास्वपाको केन्द्रिय सदस्य एवं सह–प्रवक्ता हुन् ।
त्यसो त २०७९ को प्रदेश सभा निर्वाचनमा काठमाडौं–५(क) बाट चुनाव लडे यद्यपि निर्वाचनमा पराजित हुनुपर्यो । तर, जनप्रतिनिधि हुन नपाए पनि उनले काठमाडौं महानगरको शिक्षा सल्लाहकारको हैसियतमा पोखरेलले महानगरको वार्षिक नीति, योजना, कार्यक्रम तथा बजेट निर्माण प्रक्रियामा उनले समन्वय र नेतृत्वदायी भूमिका निभाए । महानगरका पुराना कानून परिमार्जन तथा नयाँ कानूनी संरचना तर्जुमा र विकासमा पनि उनी सक्रिय रहे ।
कार्यन्वयनको तहमा पोखरेलको भूमिका अझै देखिने खालको रह्यो । उनले महानगरपालिकाका गौरव तथा स्वर्णिम योजनाहरूको तर्जुमा, बजेट व्यवस्था, अनुगमन र पृष्ठपोषणसम्म भूमिका निभाइसकेका छन् । विद्यालय, विद्यार्थी र अभिभावकसँगको समन्वयमा कक्षा १ देखि १२ सम्म करिब २० हजार विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति कानुनसम्मत रूपमा वितरण गराउन उनले नेतृत्व गरे ।
सामुदायिक शिक्षालाई प्राथमिकतामा राख्दै उनले काठमाडौं महानगरपालिकाले सामुदायिक विद्यालयमा गर्ने लगानी उल्लेखनीय रूपमा बढाउन योगदान दिए । जसअन्तर्गत वार्षिक करिब ३.५ अर्ब रुपैयाँ बजेट व्यवस्था भयो । सबै सामुदायिक विद्यालयमा स्मार्ट बोर्डको व्यवस्था, विद्यालय गुरुयोजना निर्माणमा कानूनी तथा भिजनरी भूमिका, ‘बुक फ्री फ्राइडे’ कार्यक्रमको सुरुवात र निरन्तरता पनि उनको कार्यकालसँग जोडिन्छ ।
सामुदायिक विद्यालयको भौतिक सौन्दर्यीकरण, आईसीटी–मैत्री विद्यालय विकास, सबै सामुदायिक विद्यालयमा बालविकास कक्षाकोठा सुधार, दिवा खाजा कार्यक्रमका लागि उल्लेखनीय बजेट निकासा तथा शिक्षकहरूका लागि आधुनिक तालिमको सुरुवात गर्दै उनले शैक्षिक सुशासन र पारदर्शिता कायम गर्ने प्रयास गरे ।
त्यस्तै काठमाडौँ–५ मा पर्ने हाडीगाँउलाई शनिबार ’नो–भेइकल जोन’ जस्ता ’इनिसिएटिभ’मा काम गरे । जसको सर्वत्र प्रशंसा भइ रहेको छ । हाल त्यहाँ नेवार समुदायका परिकारको हाटबजार नै लाग्छ । त्यस्तै बालबालिकाले निर्धक्कसँग खुल्ला सडकमा शनिबार खेल्दै रमाउन पाइरहेका छन् । विगत तीन वर्षदेखि निरन्तर रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको शैक्षिक उन्नयन, विकास, अनुसन्धान र सकारात्मक परिवर्तनका लागि सक्रिय रहेका पोखरेल यही अनुभवलाई राष्ट्रिय तहमा विस्तार गर्ने उद्देश्यसहित अहिले संसद् प्रवेशको प्रयासमा छन् ।
विवेकशील अभियानबाट सुरु भएको राजनीतिक यात्रा, बालेन शाहको नेतृत्वमा स्थानीय सरकारको अनुभव र अहिले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य तथा सह–प्रवक्ता को भूमिकासँगै सस्मित पोखरेल आफूलाई परिवर्तनको प्रतिनिधि नेताका रूपमा प्रस्तुत गर्दै काठमाडौँ–५ मा बलियो चुनौती दिइरहेका छन् ।
