काठमाडौं । सरकार विदेशी सहायता (ऋण तथा अनुदान) भित्र्याउन असफल भएको छ । आर्थिक वर्ष ०७५र७६ को प्रारम्भिक विवरणअनुसार १ खर्ब ३३ अर्ब १९ करोड ३६ लाख रुपैयाँ वैदेशिक सहायता भित्रिएको छ । यो लक्ष्यको ४२ दशमलव ७१ प्रतिशत मात्र हो । गत आर्थिक वर्षमा सरकारले बजेटमार्फत ३ खर्ब ११ अर्ब ८४ करोड ३७ लाख रुपैयाँ वैदेशिक सहायता भित्र्याउने लक्ष्य राखेको थियो ।
अर्थ मन्त्रालयले बजेटमा उल्लेख वैदेशिक सहायता लक्ष्य पूरा नहुने देखेपछि त्यसमा संशोधन गरेको थियो । संशोधनमार्फत २ खर्ब ५७ अर्ब ४ करोड ५० लाख रुपैयाँको लक्ष्य निर्धारण गर्यो । संशोधित लक्ष्यको पनि ५१ दशमलव ८२ प्रतिशत मात्र वैदेशिक सहायता भित्रिएको छ ।
वैदेशिक सहायता कम देखिनुमा अमेरिकी सहयोगको ‘मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन’अन्तर्गत अपेक्षित खर्च नुहुनलाई एउटा मुख्य कारण मानिएको छ । ‘एमसिसीअन्तर्गत विभिन्न आयोजनाको प्रक्रिया अघि बढी रकम खर्च हुने अपेक्षा थियो, तर प्रक्रियामै समय व्यतीत हुँदा कम खर्च देखिएको छ,’ अर्थ मन्त्रालयका एक अधिकारीले बताए । त्यस्तै, प्रतिबद्धताअनुसार सहायता नआएको पनि उनले स्पष्ट पारे । शोधभर्नामा भने गत वर्षहरूको भन्दा राम्रो देखिएको अर्थ मन्त्रालयका अधिकारीको भनाइ छ ।
विकास बजेट ७६ प्रतिशत मात्र खर्च
महालेखा नियन्त्रक कार्यालयले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष ०७५र७६ मा कुल विनियोजित विकास बजेटमध्ये २ खर्ब ३८ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ । यो कुल विनियोजनको ७६ प्रतिशत हो । गत आवमा कुल ३ खर्ब १३ अर्ब रुपैयाँ विकास बजेट विनियोजन गरिएको थियो । त्यसपछि सरकारले मध्यावधि समीक्षामार्फत विकास बजेट संशोधन गरेको थियो । संशोधनमार्फत गत फागुनमा विकास बजेट २ खर्ब ६५ अर्ब २६ करोड ५७ लाख रुपैयाँमा झारेको थियो । तर, महालेखा नियन्त्रकको कार्यालयले उपलब्ध गराएको विवरणअनुसार अनुमानित पुँजीगत बजेट २ खर्ब ७२ अर्ब ७६ करोड ८५ लाख तोकिएको छ । नयाँ अनुमानअनुसार पुँजीगत बजेट ८७ दशमलव ३८ प्रतिशत खर्च भएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक गरिएको छ ।
कुल बजेट संशोधनमार्फत बढाइयो ८३ प्रतिशत मात्र
आव ०७५/७६ मा कुल १० खर्ब ९४ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ । यो सरकारले गत आवमा विनियोजन गरेको कुल बजेटको ८३ प्रतिशत हो । सरकारले १३ खर्ब १५ अर्ब रुपैयाँको बजेट विनियोजन गरेको थियो । संशोधित बजेटको भने ९१ प्रतिशत खर्च भएको छ । सरकारले मध्यावधि समीक्षामा बजेटको आधार घटाएर ११ खर्ब ९९ अर्बमा झारेको थियो ।
चालू बजेटमा पुनः संशोधन
चालू बजेट ७ खर्ब १४ अर्ब खर्च भएको छ । यो कुल बजेटको ८४ प्रतिशत हो । गत आवमा ८ खर्ब ४५ अर्ब चालू बजेट विनियोजन गरिएको थियो । पछि संशोधन गरी ७ खर्ब ९८ अर्बमा झारिएको थियो ।
संशोधित चालू खर्चको भने ८९ दशमलव ४७ प्रतिशत खर्च भएको छ । तर, प्रारम्भिक विवरणमा भने सरकारले पुनः संशोधन गर्दै चालू खर्च ७ खर्ब ८२ अर्ब ८९ करोड १३ लाखमा झारेको छ । यसअनुसार भने चालू खर्च ९१ दशमलव ३३ प्रतिशत पुगेको छ ।
बजेटको आकार ठूलो बनाउँदा वैदेशिक सहायता न्यून
नरबहादुर थापा, पूर्वकार्यकारी निर्देशक, नेपाल राष्ट्र बैंक
वैदेशिक सहायता रकम लक्ष्यभन्दा न्यून हुनुका पछाडि मुख्य दुईवटा कारण छन् । पहिलो, सरकारले बजेटको आकार ठूलो बनाउने गरेको छ । खर्च धेरै गर्ने भनेपछि त्यसलाई आवश्यक स्रोतले सन्तुलन मिलाउन वैदेशिक सहायता पनि धेरै राखिन्छ । यथार्थमा आधारित नभएपछि स्वाभाविक रूपमा वैदेशिक सहायताप्राप्ति न्यून हुन पुग्छ । यथार्थमा आधारित नभई बजेटको आकार ठूलो बनाउँदा आन्तरिक र बाह्य दुवै ऋण तथा अनुदान बढी देखाउनुपर्ने बाध्यता हुन्छ । दोस्रो कारण भने पुँजीगत खर्च हुने पूर्वाधार आयोजनामा निर्भर छ । वैदेशिक सहायताका आयोजनामा खर्च न्यून भयो भने पनि वैदेशिक सहायता कम हुन्छ ।, समाचार नयाँ पत्रिका दैनिकमा प्रकाशित छ ।
