एजेन्सी । यतिबेला चन्द्रमाको चर्चा विश्वभर भइरहेको छ । एक अध्ययनले चन्द्रमाको बारेमा डरलाग्दो खुलासा गरेको छ । भनिन्छ चन्द्रमा संकुचित हुँदैछ ।
यो समाचार चन्द्रमामा पठाइएका मिसनहरूको लागि खतराको घण्टी हो । अन्वेषकहरूले चन्द्रमा संकुचित हुनुको कारण यहाँ आउने भूकम्प र बढ्दो त्रुटि रहेको बताएका छन् । नासाको आर्टेमिस मिसनको अवतरण स्थलमा धेरै पटक भूकम्प गएको छ ।
चन्द्रमा भूकम्प र दक्षिणी ध्रुवहरूमा फल्ट लाइनहरूका कारण संकुचित हुँदैछ । नासाले आफ्नो आर्टेमिस–३ मिशनको अवतरणका लागि रोजेको क्षेत्र यही हो ।
नासाको यो मिसनले सन् २०२६ मा फेरि एकपटक मानिसलाई चन्द्रमामा लैजानेछ । आगामी दिनमा यहाँ आधार निर्माण गर्ने योजना पनि छ तर चन्द्रमा घट्दै गएका कारण जोखिममा परेको छ ।
यो अध्ययन नासाद्वारा वित्त पोषित थियो, जसले खतराको घण्टी उठाएको छ । अध्ययनका अनुसार चन्द्रमाको केन्द्र बिस्तारै चिसो र संकुचित हुँदै गएको छ । यसको सतहमा फोल्डहरू बनाइन्छ । जसरी अंगूर खुम्चिएर किसमिस बन्छ ।
वैज्ञानिक रूपमा, यसलाई ‘थ्रस्ट फल्ट’ भनिन्छ, जसका कारण चन्द्रमाको सतह पूर्ण रूपमा परिवर्तन भइरहेको छ । जब चन्द्रमा चिसो हुन्छ, यसको सतह संकुचित हुन्छ र भंगुर क्रस्ट भाँचिन्छ ।
यस प्रक्रियाको क्रममा, दरारहरू बन्छ, जसलाई फल्ट स्कार्प भनिन्छ । यो १० मिटर सम्म अग्लो हुन सक्छ । यो प्रक्रियाले चन्द्रमा अझै पनि भौगोलिक रूपमा सक्रिय रहेको देखाउँछ । यो खोजले चन्द्रमा भौगोलिक रूपमा निष्क्रिय छ भन्ने पुरानो मान्यतालाई चुनौती दिन्छ ।
यो अध्ययन प्लानेटरी साइन्स जर्नलमा प्रकाशित भएको छ, जसमा वाशिंगटनको स्मिथसोनियन इन्स्टिच्युटका टम वाटर्सले भनेका छन् कि तिनीहरूको मोडलिङले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवका क्षेत्रहरू हल्लिरहेको देखाएको छ, जसका कारण पुरानो गल्ती, अर्थात् जमिन ठुलो हुँदैछ । यससँगै नयाँ–नयाँ गल्तीहरू पनि बनिरहेका छन् । यो घटनाले चन्द्रमा संकुचन भइरहेको देखाउँछ ।
चन्द्रमामा जताततै यस्ता गल्तीहरू सक्रिय हुन सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन् । अब चन्द्रमामा स्थायी शिविर वा आधार निर्माण गर्ने प्रयासमा यी कुराहरूलाई पनि ध्यानमा राख्नुपर्ने कुरा स्पष्ट भएको छ । जसरी फल्टलाइन देखापरेको छ, त्यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन् ।
नासाको लुनार रिकोनेसन्स अर्बिटरको क्यामेरामा दक्षिण ध्रुव नजिक हजारौं साना र नयाँ गल्तीहरू देखिएका छन् । त्यस्ता गल्तीहरू भूकम्पीय गतिविधिका कारण हुन्छन्, जुन उथलपुथल भूकम्पबाट उत्पन्न हुन्छ । सबैभन्दा शक्तिशाली भूकम्पको केन्द्र चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा रहेको छ । धेरै क्षेत्रमा पहिरो जाने अध्ययनले देखाएको छ । यसमा वैज्ञानिकहरूले पानी खोज्ने ठाउँहरू समावेश छन् ।
एक मिडिया रिपोर्टका अनुसार, मेरील्याण्ड विश्वविद्यालयका अध्ययन सह–लेखक निकोलस स्मर भन्छन् कि यसले पृथ्वीमा कुनै प्रभाव पार्दैन (जस्तै ग्रहण, पूर्णिमा वा ज्वार चक्र) । रिपोर्टका अनुसार केही करोड वर्षमा चन्द्रमाको परिधि करिब १५० फिटले संकुचित भएको छ ।
