काठमाडौं । कोरोना भाइरससँगको लडाईमा सेनिटाइजर एउटा हतियारको रूपमा प्रयोग भइरहेको छ। तर के तपाइँ जान्नु हुन्छ कि घातक भाइरसको जोखिम कम गर्ने सेनिटाइजरहरूले पनि धेरै साइड इफेक्ट गर्छन्। यसको नियमित प्रयोग हाम्रो छालाका लागि मात्र होइन तर शरीरका थुप्रै अङ्गहरूका लागि पनि खतरनाक हुनसक्छ। त्यसकारण डाक्टरहरूले सेनिटाइजरको सट्टा साबुन प्रयोग गर्ने सल्लाह दिन्छन्।
सेनिटाइजरका साइड इफेक्टहरु :
डर्माटाइटिस या एक्जिमा : सीडीसीका अनुसार साबुनले २० सेकेन्ड सम्म हात धुँदा तपाई कोरोना भाइरसको संक्रमणबाट बच्न सक्नुहुन्छ। आपतकालमा, तपाईं मदिरायुक्त एक सेनिटाइजर प्रयोग गर्न सक्नुहुनेछ। तर यसको नियमित प्रयोगले डर्माटाइटिस वा एक्जिमा अर्थात् छाला चिलाउने समस्या बढाउन सक्छ। छाला वा एक्जिमा छालामा रातोपन, ड्राईनेस र क्र्याक्स बढाउँदछ।
फर्टिलिटी : क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका डाक्टर क्रिस नोरिसले केही सेनिटाइटरहरू अल्कोहयुक्त हुने बताएका छन् । यसमा रहेको इथिल अल्कोहलले एन्टिसेप्टिकको रूपमा काम गर्छ। जबकि केही गैर अल्कोहोलिक सेनिटाइजर पनि हुन्छन् ।
गैर अल्कोहलयुक्त सेनिटाइजरहरूमा ट्राइक्लोसन वा ट्राइक्लोकार्बन जस्ता एन्टिबायोटिक तत्वहरुको प्रयोग गरिएको हुन्छ । धेरै अध्ययनहरूले ट्राइक्लोसानले प्रजनन क्षमतामा धेरै राम्रो प्रभाव पार्ने प्रमाणित भएको छ ।
हर्मोनमा नराम्रो प्रभाव : एफडीएका अनुसार गैर अल्कोहलिक सेनिटाइजरमा रहेको ट्राइक्लोसन हार्मोनसँग सम्बन्धित समस्याहरूको लागि पनि जिम्मेवार हुन सक्छ। शरीरमा खस्कदै गइरहेको हार्मोन सन्तुलनले कुनै पनि गम्भीर समस्यालाई निम्त्याउन सक्छ।
मेथनोलमा क्षति : मेथनोल भनिने एक विषाक्त रसायन पनि केही सेनिटाइजरहरूमा पाइन्छ । जसले वाकवाक लाग्नु, बान्ता, रिङ्गटा लाग्नु, अनिद्रा, दृष्टिमा धमिलोपन वा अन्धोपन जस्ता धेरै खतरनाक साइड इफेक्ट जोखिम बढाउन सक्छ । यो मात्र होईन, यसले तपाईंको स्नायु प्रणालीलाई अत्यन्त क्षति पुर्याउँछ । यसको प्रयोगबाट ज्यान पनि जान सक्ने जोखिम हुन्छ ।
प्रतिरक्षा प्रणालीमा नराम्रो प्रभाव ; ट्राइक्लोसन मानिसलाई बिरामीबाट बचाउने रोग प्रतिरक्षा प्रणालीको लागि राम्रो हुँदैन । कमजोर प्रतिरक्षा प्रणालीको कारण, रोगहरू हुने सम्भावना धेरै वृद्धि हुन्छ।
शरीरको विकासमा बाधा पुर्याउने : ह्याण्ड सेनिटाइजरलाई थप सुगन्धित बनाउन, फिथलेट्स र प्याराबेन्स जस्ता विषाक्त रसायनहरुको प्रयोग गरिन्छ। प्लेटलेट्स इन्डोक्राइन अवरोधकहरू हुन् जसले मानव विकास र प्रजनन प्रक्रियाहरूलाई रोक्छन्। जबकि प्याराबेन्स हाम्रो हर्मोन, उर्वरता र प्रजनन विकासको लागि हानिकारक छ।
रक्सी विषाक्तता : सेनिटाइजरलाई अझ प्रभावकारी बनाउन यसमा रक्सीको मात्रा बढाइन्छ। तर विश्वमा यस्तो धेरै घटनाहरू छन् जहाँ किशोर किशोरीहरू सेनिटाइजरको कारण अल्कोहलिक पोइजनको शिकार भएका छ । पोइजनको शिकार भएपछि उनीहरुलाई अस्पतालमा भर्ना गर्नुपर्यो।
छालामा समस्या : ह्याण्ड सेनिटाइजर एक एन्टिसेप्टिक उत्पादन हो। यो छालालाई कीटाणुबाट जोगाउन प्रयोग गरिन्छ। यो ईथिल वा आइसोप्रोपिल अल्कोहल जस्ता तत्वहरूको सहयोगले तयार गरिन्छ। सायद तपाईलाई थाहा छैन कि यसको निरन्तर प्रयोगले छाला सुख्ख बनाउने, छाला जलाउने जस्ता समस्या बढ्न सक्छ। यदि तपाईंको छाला धेरै संवेदनशील छ भने, तपाईं यसबारे धेरै सतर्क हुनु आवश्यक छ। (एजेन्सीको सहयोगमा)
