काठमाडौँ । स्वयम्भू चैत्य परिसरका १७ वटा आवासीय घर पुननिर्माणपछि बुद्धाचार्य परिवारलाई हस्तान्तरण गरिएको छ । कोविड संक्रमणका कारण स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाउँदै बैशाख १३ गते आयोजना गरिएको एक कार्यक्रममा महानगरका प्रमुख विद्यासुन्दर शाक्यले घरहरुको एकीकृत नक्सासहित आवास हस्तान्तरण गर्नुभएको हो।
यस्तै संघीय संसद सदस्य जीवनराम श्रेष्ठ र प्रमुख शाक्यले संयुक्त रुपमा कर्मराज विहारमा स्थापना गरिएको शिलापत्र अनावरण गर्नुभएको थियो । स्वयम्भू परिसरमा रहेका काग्यु कर्मपा सम्प्रदायको कर्मराज महाविहार र स्वयम्भू महाचैत्यका बुद्धाचार्य पुजारीहरूको आवास २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पले क्षतिग्रस्त बनाएको थियो ।
काठमाडौं महानगरपालिका १५ वडा कार्यालयको नेतृत्वमा वडाध्यक्ष ईश्वरमान डंगोलको अध्यक्षतामा गठित स्वयम्भू पुनर्निर्माण समितिले पुजारी परिवारका १७ वटा घर र कर्मराज महाविहार (गुम्बा) को पुनर्निर्माण सम्पन्न गरेको हो । पुननिर्माणका लागि करीव १७ करोड लागत अनुमान गरिएको थियो । जसमध्ये १३ करोड ५३ लाख रुपैयाँमा पुननिर्माण सम्पन्न भएको हो । लागतमध्ये ३० प्रतिशत घरधनी र बाँकी १७ औँ अवतारी गुरु कर्मपा थिन्ले थाय दोर्जेले सुखावती फाउन्डेसनमार्फत व्यहोर्नु भएको हो । यसका लागि वडा र कर्मराज महाविहारविच सम्झौता गरिएको थियो ।
पुननिर्माणको काम २०७५ पुस ३० गते थालनी गरिएको थियो । नक्सा हस्तान्तरणपछि बोल्दै महानगरपालिकाका प्रमुख विद्यासुन्दर शाक्यले, प्रतिकुल समयको चुनौती सामना गर्दै पुननिर्माण सम्पन्न भएको शुभ अवसरले हौसला बढेको बताउनुभयो । ‘अहिले राजधानीमा कुनै जीर्ण सम्पदा पुनर्निर्माण गर्न थाल्यो कि विरोध गरिहाल्ने, उजुरबाजुरतिर लागिहाल्ने समूह सक्रिय भइहाल्छ । यहाँका पुजारी आवास पुननिर्माण गर्ने क्रममा काम रोक्न उजुर नपरेको होइन ।
तर राम्रो काम रोकिनु हुँदैन भनेर हामीले नियमितता दियौँ ।’ शाक्यले भन्नुभयो, ‘यसैको परिणाम आज विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत धार्मिक स्थलमा विहार र पुजारी परिवारको घर पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ । तत्कालीन प्रतिकुलतालाई अनुकुलतामा बदल्न धेरै पक्षको सहयोग छ । यसबाट हामीले बुझ्नु पर्छ, हामी मिल्यौँ भने चुनौतीपूर्ण काम पनि सम्पन्न गर्न सकिन्छ । यदि आपसी विवादमा अल्झियौँ भने सजिला काम पनि अधुरै रहन्छन् ।’
स्वयम्भूलाई ‘मंकी टेम्पल’ भनेर प्रचार गरियो । यो स्वयम्भू हो । यही नामबाट चर्चा गर्नुपर्छ । कार्यक्रममा संघीय संसद सदस्य जीवनराम श्रेष्ठले, यसप्रति संवेदनशील हुन सबैमा आग्रह गर्नुभयो । ‘योजनामा जनप्रतिनिधिहरूविच समान बुझाइ र साझा मत भयो भयो जटिल काम सजिलै सम्पन्न हुन्छ । स्वयम्भू पुननिर्माणको सन्देश यही हो ।’ संसद श्रेष्ठको भनाइ थियो । काठमाडौं महानगरपालिकाका उपप्रमुख हरिप्रभा खड्गी श्रेष्ठले, काठमाडाँैकोमा मावन बस्ती विकासलाई पोखरी सभ्यतासँग जोड्दै यहाँका पोखरीलाई तराईका माछा पाल्न बनाइएका पोखरीसँग तुलना नगर्न आग्रह गर्नुभयो । ‘यसको महत्व हामीले बुझेनौँ भने कसले बुझ्न सक्छ? हामीले यिनीहरुको संरक्षण गरेनौँ भने कसले गर्न सक्छ? उहाँको सोधाइ थियो ।
हरेक जटिल समस्याको समाधानका लागि जनप्रतिनिधिले नेतृत्व लिने अरुले सहयोग गर्ने हो भने जस्तोसुकै चुनौती पनि सजिलै समाधान गर्न सकिन्छ । समारोहमा बोल्दै पुनर्निर्माण समितिका अध्यक्ष एवं वडा नं. १५ का अध्यक्ष ईश्वरमान डंगोलले, महानगर, पुरातत्व विभाग, वडा समिति, उपभोक्ता समिति, दाता र वुद्धाचार्य परिवारको आपसी समन्वय र एकताबाट मात्र पुननिर्माण सम्भव भएको बताउनुभयो । पुननिर्माणमा अपनाइएको हाउस पुलिङ विधि अन्य ठाउँका लागि सिकाइ हो । हामीले यहाँबाट समृद्धि सम्भव छ तर मिल्नु पर्छ भन्ने सन्देश दिन खोजेका छौँ ।
पुरातत्व विभागका पूर्व महानिर्देशक भेषनारायण दाहालले हाउस पुलिङ विधिबाट गरिएको यो निर्माण कार्य सिकाइ हुने दावी गर्नुभयो । स्वयम्भूमा धेरै बोझ हुने कार्य गर्नुभएन भन्ने जर्मनहरूको सुझावलाई कदर गर्दै पुरातत्व विभागले ३५ फिटको सट्टा २७ फिट अग्ला मात्रै घर बनाउन पाइने नियम बनाएको थियो । पुननिर्माण गर्दा यो नियमलाई पूर्ण पालना गरेको देखियो । दाहालको भनाइ थियो ।
कर्मपा थिन्ले थाय दोर्जेले कार्यक्रमका लागि पठाउनु भएको अडियो सन्देश कार्यक्रममा सुनाइएको थियो । उहाँ अहिले भारतको नयाँ दिल्लीमा हुनुहुन्छ । कार्यक्रममा विहारका प्रतिनिधि स्याब्चु रिम्पोचेले कर्मपा विहारको ऐतिहासिक पृष्ठभूमिका बारेमा चर्चा गर्नुभएको थियो । यसै गरी उपभोक्ता समितिका संयोजक ईश्वरमान बुद्धाचार्यले, पुननिर्माण आफ्ना लागि धेरै ठूलो उपलब्धी भएको उल्लेख गर्नुभएको थियो ।
