काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिकाले बेकरी उत्पादन तथा बिक्री वितरणमा संलग्न २०७ जना व्यवसायी तथा कर्मचारीलाई खाद्य स्वच्छता र गुणस्तरीयतासम्बन्धी तालिम दिएको छ ।
सहरी उपभोक्ताको खानपानमा बेकरीजन्य परिकारको प्रयोग बढ्दै गएपछि महानगरपालिकाले बेकरी व्यवसायमा संलग्नलाई लक्षित गर्दै खाद्य स्वच्छता प्रवर्धन तथा क्षमता अभिवृद्धि कार्यक्रम सञ्चालन गरेको हो ।
जन्मदिन, विवाह, व्रतबन्ध, पास्नी लगायतका उत्सवमा केक तथा बेकरीजन्य परिकारको प्रयोग बढ्नुका साथै बिस्कुट, कुकीज, पेस्ट्री, डोनट, पफ, स्यान्डविचलगायत खाद्य सामग्रीको उत्पादन र उपभोगसमेत बढिरहेको महानगरपालिकाले जनाएको छ ।
तालिममा कच्चा पदार्थको छनोटदेखि उत्पादन, प्रशोधन, तापक्रम नियन्त्रण, भण्डारण, प्याकेजिङ, ढुवानी तथा बिक्रीसम्म खाद्य स्वच्छता कायम गर्न अपनाउनुपर्ने सावधानीका विषयमा जानकारी दिइएको थियो ।
काठमाडौं महानगरपालिकाकी फुड टेक्नोलोजिस्ट भारती अधिकारीले बेकरी उत्पादनमा गहुँको पिठो, दुग्धजन्य पदार्थ, अण्डा, बदाम, काजु र भटमासजस्ता एलर्जेन प्रयोग हुने भएकाले उपभोक्तालाई त्यसबारे स्पष्ट जानकारी दिनुपर्ने बताइन् ।
उनका अनुसार उत्पादनका क्रममा एलर्जेन एकअर्कामा मिसिन नदिनु, सही लेबलिङ गर्नु र उपभोक्तालाई आवश्यक सूचना उपलब्ध गराउनु व्यवसायीको दायित्व हो ।
उनले ओसिलो र तातो वातावरणमा बेकरी उत्पादनमा ढुसी लाग्ने जोखिम बढी हुने भएकाले पाउरोटी, केकलगायत सामग्रीलाई ओभानो, सफा र हावा आवतजावत हुने स्थानमा भण्डारण गर्नुपर्नेमा जोड दिइन् ।
तालिममा व्यक्तिगत सरसफाइ, उपकरण तथा कार्यस्थलको स्वच्छता, पानीको गुणस्तर, किट नियन्त्रण, एलर्जेन व्यवस्थापन र क्रस–कन्टामिनेसन रोकथामका विषयमा समेत व्यवहारिक जानकारी दिइएको थियो ।
प्रशिक्षक एवं खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागकी वरिष्ठ खाद्य अनुसन्धान अधिकृत प्रक्षा न्यौपानेले बेकरी व्यवसायमा खाद्य स्वच्छता अनुपालनसँगै व्यवसायीको व्यापारिक जिम्मेवारीका विषयमा पनि जोड दिइएको बताइन् ।
त्यस्तै, प्रशिक्षक नवीन कर्माचार्यले बेकरी उत्पादनमा उपभोक्तालाई सही सूचना उपलब्ध गराउनु आवश्यक रहेको बताए । उनका अनुसार उत्पादनको नाम, प्रयोग गरिएका सामग्री, उत्पादन मिति, उपभोग गर्नुपर्ने अन्तिम वा ‘बेस्ट बिफोर’ मिति, ब्याच नम्बर, उत्पादकको नाम तथा ठेगाना र भण्डारण विधिजस्ता विवरण स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्नुपर्छ ।
तालिममा खाद्य रङ, स्वाद तथा प्रिजरभेटिभको प्रयोग, अनुमति प्राप्त पदार्थ तोकिएको मात्रामा मात्र प्रयोग गर्ने, प्रतिबन्धित रसायन प्रयोग नगर्ने तथा बेकरी उत्पादनमा ट्रान्सफ्याटको मात्रा घटाउने विषयमा समेत जानकारी दिइएको थियो । हाइड्रोजेनेटेड वनस्पति घिउको प्रयोग सकेसम्म न्यूनीकरण गर्नुपर्नेमा प्रशिक्षकहरूले जोड दिएका थिए ।
त्यसैगरी, बेकरी उत्पादनको प्याकेजिङमा खाद्य–ग्रेडका सुरक्षित सामग्री प्रयोग गर्नुपर्ने र धुलो, ब्याक्टेरिया तथा अन्य बाह्य प्रदूषणबाट खाद्य वस्तुलाई जोगाउन प्याकेजिङलाई पनि खाद्य स्वच्छताको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा लिनुपर्नेमा जोड दिइएको थियो ।
महानगरपालिकाले खाद्य स्वच्छतालाई अनुगमन र कारबाहीमा मात्र सीमित नगरी व्यवसायीको क्षमता अभिवृद्धिसँग जोडेर कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको जनाएको छ । यसअघि तन्दुरी तथा मध्यम भोजनालय, मिठाई पसल, मासु व्यवसाय, होटल तथा रेस्टुरेन्ट, विद्यालयका चमेना गृह, अस्पतालका भोजनालय, क्याटरिङ तथा ब्याङ्क्वेट, मौलिक तथा रैथाने खाना, दूध तथा दुग्धजन्य पदार्थ र मःम व्यवसायमा संलग्नलाई समेत खाद्य स्वच्छतासम्बन्धी तालिम दिइएको थियो । यस्ता तालिमबाट हालसम्म ३ हजारभन्दा बढी व्यवसायी लाभान्वित भएको महानगरपालिकाले जनाएको छ ।
कृषि तथा पशुपन्छी विभागको ‘स्वच्छ भान्छा’ स्वर्णिम योजनाअन्तर्गत खाद्य स्वच्छता प्रवर्धन तथा प्रमाणीकरणका लागि ‘खाद्य स्वच्छता : प्रवर्धन शिविर (फुड सेफ्टी बुट क्याम्प)’ कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको हो । बेकरी उद्योगसम्म आइपुग्दा यो कार्यक्रमको ११औँ संस्करण पुगेको र चालु आर्थिक वर्षको यो पहिलो संस्करण रहेको महानगरपालिकाले जनाएको छ ।
महानगरपालिकाले व्यावसायिक खाद्य सेवामा खाद्य स्वच्छताको प्रणाली प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भएपछि व्यक्तिको खाद्य आचरणमा समेत सुधार आउने र त्यसबाट परिवार हुँदै समुदायस्तरमा खाद्य सजगता बढ्ने अपेक्षा गरेको छ।
