काठमाडौं । राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेतीले यस वर्षको मनसुनको बाँकी अवधिमा पनि भारी वर्षा तथा विपद्को जोखिम उच्च रहेको बताउनुभएको छ ।
सोमबार प्राधिकरणमा आयोजित मनसुन पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्यसम्बन्धी छलफलमा उहाँले मनसुन औसतभन्दा फरक ढाँचामा सक्रिय भइरहेकाले जोखिम व्यवस्थापनमा थप सतर्कता आवश्यक रहेको बताउनुभयो ।
नेपालमा मनसुन प्रवेशको औपचारिक मिति जुन १३ र मनसुन बाहिरिने औसत मिति अक्टोबर २ मानिन्छ । भदौ १ सम्म आइपुग्दा मनसुनको करिब एक महिना १४ दिन अवधि बाँकी रहेकाले अब विपद् जोखिम व्यवस्थापनलाई ‘काउन्टडाउन’का रूपमा अघि बढाउनुपर्ने अवस्था रहेको उहाँले बताउनुभयो ।
डा. उप्रेतीका अनुसार यस वर्ष देशभर समान रूपमा वर्षा भएको छैन । मध्यपहाडी क्षेत्रमा केही स्थानमा खण्डवृष्टि हुँदा ठूलो जनधनको क्षति भएको छ भने मधेश क्षेत्रमा औसतभन्दा निकै कम वर्षा भएको छ ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभागको तथ्यांक उद्धृत गर्दै उहाँले नेपालमा वार्षिक औसत वर्षा करिब १ हजार ४ सय ७० मिलिमिटर हुनेमा भदौ १ सम्म करिब ८ सय २४ मिलिमिटर वर्षा भएको जानकारी दिनुभयो । यो वार्षिक औसतको करिब ५५ प्रतिशत हो । तर, वर्षाको कुल परिमाणभन्दा यसको वितरण र प्रवृत्ति असामान्य देखिएको उहाँको भनाइ छ ।
आगामी तीन दिनमा पश्चिम नेपालमा भारी वर्षा हुनसक्ने र तराई तथा मधेश क्षेत्रमा समेत ठूलो वर्षाको सम्भावना रहेको उहाँले बताउनुभयो । मनसुन कुनै बेला सक्रिय र कुनै बेला निष्क्रिय हुने भएकाले मौसमको अवस्थाअनुसार जोखिम व्यवस्थापनमा निरन्तर तयारी आवश्यक रहेको उहाँले स्पष्ट पार्नुभयो ।
डा. उप्रेतीले यस वर्षको असामान्य वर्षा प्रणालीलाई एल निनोको प्रभावसँग पनि जोडेर हेर्न सकिने बताउनुभयो । समुद्रको सतहको तापक्रममा आएको परिवर्तनका कारण जलवाष्पयुक्त वायु नेपालमा प्रवेश गर्दा स्थानीय वायुसँगको अन्तरक्रियाले भारी वर्षा निम्त्याउन सक्ने उहाँको भनाइ छ ।
त्यस्तै, हिन्द महासागरको ‘इन्डियन ओसन डाइपोल’ (आईओडी) को अवस्थाले पनि आगामी वर्षाको प्रवृत्तिमा प्रभाव पार्नसक्ने उहाँले बताउनुभयो । हाल आईओडी तटस्थ अवस्थामा रहे पनि केही मौसमी मोडलहरूले आगामी दिनमा यो सकारात्मक अवस्थामा जानसक्ने संकेत गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
आईओडी सकारात्मक अवस्थामा गएमा दशैं–तिहारको आसपाससमेत वर्षा हुनसक्ने सम्भावना रहेको उहाँले बताउनुभयो । यद्यपि, अहिले नै त्यसबारे निश्चित रूपमा भन्न नसकिने उहाँको भनाइ छ ।
प्राधिकरणले मनसुनसम्बन्धी सूचना तथा पूर्वसूचना प्रभावकारी रूपमा प्रवाह गर्न एकीकृत सूचना प्रणाली विकासको तयारी गरिरहेको पनि उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
स्थानीय तहहरूले जथाभावी डोजर प्रयोग गरी सडक निर्माण गर्दा वर्षायाममा पहिरोको जोखिम बढेको पनि उहाँले बताउनुभयो । अनावश्यक रूपमा सडक खन्ने तथा भू–क्षय बढाउने गतिविधि नियन्त्रण गर्न स्थानीय तहलाई सचेत गराउनुपर्ने उहाँको भनाइ छ ।
डा. उप्रेतीले बाँकी मनसुन अवधिमा सम्भावित भारी वर्षा, बाढी, पहिरो तथा डुबानको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच समन्वय बढाएर पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्यलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।
