काठमाडौँ । पढाउनु पर्ने चीनमै हो । पढ्दै गरेका विद्यार्थी र पढाउन खटिएका विश्वविद्यालय पनि चीनमै छन् । तर त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) का दुई सहप्राध्यापक दुई महिनादेखि काठमाडौंबाटै पढाइरहेका छन् । कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) फैलिएपछि चीनबाट स्वदेश फर्किएका नेपाली विद्यार्थी घरमै बसेर नियमित कक्षा पढिरहेका छन् ।
‘युनिभर्सिटीको तालिकाअनुसार मार्च २ बाटै कक्षामा पढाउन पुग्नुपर्थ्यो,’ त्रिविका सहप्राध्यापक धनप्रसाद सुवेदीले भने, ‘कोरोना भाइरसको महामारी फैलिएपछि युनिभर्सिटीले अर्को सूचना नभएसम्म नआउनू भनेको छ । युनिभर्सिटीले घरै बसेर पढाउनू भनेपछि मार्च ९ बाट अनलाइन कक्षा पढाउँदै छु ।’ त्रिविबाट खटिएका सुवेदीले युन्नान प्रान्तको कुनमिङस्थित युन्नान मिन्चु युनिभर्सिटीमा नेपाली विषय पढाउँदै आएका छन् । उनी गत सेप्टेम्बरमा एक वर्षका निम्ति त्यहाँ पुगेका थिए । चिनियाँ नयाँ वर्षको अवसरमा हुने डेढमहिने हिउँदे छुट्टीमा स्वदेश फर्किका हुन् ।
‘मेरा दस जना विद्यार्थी छन्, जसमा ८ जना युन्नानका र दुई जना अन्य प्रान्तका छन्,’ भक्तपुरको सिर्जनानगरस्थित घरमा रहेका सुवेदीले कान्तिपुरसँग भने, ‘विद्यार्थी पनि घरमै बसेर मेरो कक्षामा सहभागी भएका छन् । हामीले जुम एप्लिकेसन प्रयोग गरेर भिडियो कन्फरेन्स गर्दै आएका छौं ।’ उनले बिहान सवा ८ बजेबाट डेढ घण्टाको कक्षा पढाउने गरेको बताए ।
त्रिविका अर्का सहप्राध्यापक हरिराम अधिकारी कियन युनिभर्सिटीमा अंग्रेजी विषय पढाउँछन् । जेजियाङ प्रान्तको वेनझउ सिटीमा रहेको यो युनिभर्सिटी अमेरिकी शैलीमा खुलेको चीनको पहिलो युनिभर्सिटी हो । ‘म अंग्रेजी साहित्य पढाउँछु,’ काठमाडौंको मीनभवनस्थित घरमै रहेका अधिकारीले भने, ‘यो युनिभर्सिटीमा धनाढ्यका छोराछोरी पढ्दा रहेछन् । तीन सेक्सनका विद्यार्थीलाई पढाउँछु । प्रतिसेक्सन पन्ध्रदेखि बीस जना छन् ।’
भिजिटिङ प्रोफेसरका रूपमा कार्यरत अधिकारी अनलाइन पढाउँदा ‘ब्ल्याकबोर्ड सफ्टवेयर’ प्रयोग गरेको बताउँछन् । ‘मेरो रुटिन मिलेको छ, चीनमा बिहान साढे ८ बज्दा नेपालको सवा ६ बज्छ, हामी (शिक्षक र विद्यार्थी) डेढ घण्टासम्म प्रत्यक्ष कक्षामा रहन्छौं,’ उनले भने, ‘अरूले बनाइदिएको किताब पढाउनेभन्दा पनि आफैंले सबै विषयवस्तु खोजेर पावरप्वाइन्टमा प्रस्तुत गर्छु ।’ शिक्षकको प्रस्तुतिपछि विद्यार्थीले टीकाटिप्पणी गर्छन्, प्रश्न सोध्छन् र सामूहिक छलफल गर्छन् । त्यसपछि शिक्षकले साप्ताहिक र मासिक गृहकार्य दिन्छन् । यसरी उनी सातामा छवटा कक्षा लिन्छन् ।
सम्बन्धित युनिभर्सिटीका प्राध्यापक तथा सुपरभाइजरले यी दुई शिक्षक र विद्यार्थीको स्वास्थ्यस्थिति र नियमित कक्षाबारे सोधीखोजी गर्छन् । ‘मैले पढाइरहेको युनिभर्सिटीले दैनिक रूपमा मेरो स्वास्थ्यको बारेमा चासो लिएर सोधिरहन्छ,’ सहप्राध्यापक अधिकारीले भने ।
त्यसैगरी केशव गिरी चीनको हुनान युनिभर्सिटीमा मास्टर्स इन सिभिल इन्जिनियरिङअन्तर्गत ब्रिज एन्ड टनेल विषय प्रथम वर्ष तेस्रो सेमेस्टरमा अध्ययनरत छन् । कोरोना भाइरस फैलिएपछि गत जनवरीमा स्वदेश फर्किएका उनी काठमाडौंमै बसिरहेका छन् । ‘युनिभर्सिटीको नियमानुसार अहिले अनलाइनबाट सातामा दुईवटा कक्षा पढिरहेको छु,’ गिरीले भने, ‘विच्याटको प्रयोग गर्छौं । हरेक दिन प्राध्यापक र सुपरभाइजसँग कुराकानी हुन्छ । हाम्रो स्वास्थ्यस्थितिबारे जानकारी लिन्छन् । अनलाइन कक्षामा शिक्षकले दिएको गृहकार्य पूरा गरेर पठाउनुपर्छ । सातामा एकपटक सामूहिक छलफल हुन्छ । त्यसैअनुसार रिसर्च पेपर बुझाउनुपर्छ ।’ कक्षामा सहभागी सबै विद्यार्थीको तालिका उस्तै रहेको उनले सुनाए । उक्त युनिभर्सिटीमा १० जना नेपाली विद्यार्थी छन् ।
सिन्धुपाल्चोकका पवन गोले पनि हुनान युनिभर्सिटीमै पढ्छन् । हिउँदे बिदामा स्वदेश फर्किएका उनी यतिखेर ललितपुरको सातदाबाटोस्थित डेरामा बसेर अनलाइनमा पढ्दै छन् । ‘चिनियाँ भाषा र संस्कृति’ पढिरहेका उनी स्नातक चौथो तथा अन्तिम वर्षका विद्यार्थी हुन् । गाउँमा बस्दा इन्टरनेट समस्या हुने भएकाले उपत्यकामै बस्नुपरेको उनले बताए । ‘सोमबार र शुक्रबार दुई दिन अनलाइनबाट पढ्दै छौं,’ उनले भने ।
काठमाडौं चौमतीका विश्वास श्रेष्ठ युन्नान युनिभर्सिटीमा स्नातक तह ‘लजिस्टक म्यानेजमन्ट’ विषय पढ्छन् । यतिखेर घरमै बसेर चारवर्षे कोर्सको छैटौं सेमेस्टर अनलाइनमार्फत पढ्दै छन् । ‘विच्याटमार्फत् साता तीनवटा कक्षा पढ्दै छु,’ युनिभर्सिटीले अर्को सूचना जारी नभएसम्म चीन नआउन जनाउ दिएको उल्लेख गर्दै श्रेष्ठले भने, ‘भिसा धेरै बाँकी रहेकाले कुनै चिन्ता छैन । पढाइ निरन्तर जारी छ । हामी बसेको ठाउँ कुन्मिन सहरको जनजीवन सामान्य भइसकेको छ । सम्भवतः चाँडै युनिभर्सिटीले बोलाउनेछ ।’
त्रिवि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक प्राध्यापक भूप धमलाका अनुसार चीनको युनिभर्सिटीमा औपचारिक रूपमा पढाउन जाने शिक्षक सुवेदी र अधिकारी दुई जना मात्र हुन् । व्यक्तिगत पहलमा जाने अरू पनि हुन सक्ने उनले बताए । चीनका विभिन्न युनिभर्सिटीमा पढ्दै गरेका नेपाली विद्यार्थीको तथ्यांक भने यकिन छैन ।
चीनमा कोरोना भाइरस फैलिएपछि त्यहाँका युनिभर्सिटीले आफ्नै होस्टलमा बसेका शिक्षक र करोडौं विद्यार्थीलाई कक्षा कोठामा होइन, यसैगरी अनलाइनमा पढाउने तथा पढ्ने व्यवस्था गरेका छन् । नेपालमा विद्यमान ११ विश्वविद्यालयमध्ये नेपाल खुला विश्वविद्यालय (एनओयू) ले मात्र औपचारिक रूपमा खुला मोडबाट भर्चुअल कक्षा सञ्चालन गर्दै आएको छ । अन्य विद्यालयले नियमित कक्षाकै आधारमा पठनपाठन सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।, समाचार कान्तिपुर दनिकमा प्रकाशित छ ।
