एजेन्सी । मुटु हाम्रो शरीरको इन्जिन हो । यो दिनरात नरोकी काम गर्छ । हृदयघात जस्तो गम्भीर समस्या आउनुभन्दा धेरै वर्ष अगाडिदेखि नै शरीरले साना संकेतहरू दिन थाल्छ ।
धेरैजसो मानिसहरू उमेर वा थकानको प्रभाव हो भन्ने सोचेर त्यसलाई बेवास्ता गर्छन् । जब हृदयघात आउँछ, सबैजना छक्क पर्छन् ।
जामा कार्डियोलोजीमा प्रकाशित कार्डिया अध्ययन अनुसार, मुटु रोगका लक्षणहरू लगभग १२ वर्ष अगाडि देखिन सक्छन् । विशेष गरी शारीरिक गतिविधिमा कमी जस्ता परिवर्तनहरू बिस्तारै सुरु हुन्छन् ।
यो गिरावट केवल उमेरको कारणले मात्र होइन, तर मुटुको नसामा अवरोधको प्रारम्भिक संकेत हुन सक्छ । अध्ययनले पत्ता लगायो कि पछि मुटुको समस्या भएका व्यक्तिहरूले हृदयघात हुनुभन्दा १२ वर्ष अगाडिदेखि नै गतिविधि गुमाउन थालेका थिए र हृदयघात हुनुभन्दा २ वर्ष अगाडिदेखि यो तीव्र गतिमा बढेको थियो ।
मुटुको स्वास्थ्यको लागि सक्रिय रहनु कत्तिको महत्त्वपूर्ण छ ?
मुटुले रगत पम्प गर्ने मात्र काम गर्दैन । यसले सम्पूर्ण शरीरलाई अक्सिजन र पोषक तत्वहरू आपूर्ति गर्दछ । यदि रक्तनलीहरूमा अवरोध वा कमजोरी भयो भने, सम्पूर्ण प्रणाली प्रभावित हुन्छ ।
कार्डिया अध्ययन अनुसार, युवावस्थादेखि मध्यम उमेरसम्म शारीरिक गतिविधि बिस्तारै घट्छ र त्यसपछि लगभग बन्द हुन्छ । यद्यपि, मुटु रोग भएकाहरूमा, यो गिरावट धेरै पहिले र छिटो हुन्छ ।
सक्रिय रहनाले मुटु बलियो हुन्छ, रक्तचाप नियन्त्रण हुन्छ र तौल बढ्नबाट रोक्छ । हप्तामा कम्तिमा १५० मिनेट मध्यमदेखि जोसिलो गतिविधि गर्नु महत्त्वपूर्ण छ, जस्तै छिटो हिँड्ने, साइकल चलाउने वा पौडी खेल्ने ।
यदि तपाईंलाई मुटु सम्बन्धी कुनै समस्या छ भने, डाक्टरको सल्लाह लिएर बिस्तारै सुरु गर्नुहोस् । यो रोकथाम र उपचार दुवैको लागि उत्तम तरिका हो ।
हृदयघात अचानक आउँदैन । शरीरमा वर्षौं पहिले नै साना परिवर्तनहरू देखा पर्न थाल्छन् । यदि यी संकेतहरू समयमै बुझियो भने, डाक्टरको सहयोगमा ठूलो खतराबाट बच्न सकिन्छ । अध्ययनहरूले देखाउँछन् कि यी संकेतहरू १०–१२ वर्ष अगाडि देखिन थाल्छन् ।
तर धेरैजसो मानिसहरूले यो थकान वा उमेरको कारणले हो भन्ने अनुमान गर्छन् ।
अध्ययनहरूका अनुसार समयमै जाँच नगर्दा ओस्टियोपोरोसिस जस्ता समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ भने मुटुको विफलता, उच्च रक्तचाप वा मधुमेह पनि हुन सक्छ ।
पुरुषहरूमा, यदि ३–५ वर्ष पहिले संकेत देखियो भने इरेक्टाइल डिसफंक्शनले मुटु रोगको जोखिम ५० प्रतिशतले बढ्न सक्छ । निद्राको समस्याले स्लीप एपनिया निम्त्याउन सक्छ, जसले मुटुमा तनाव दिन्छ ।
तौल बढ्नाले फ्याटी लिभर वा मेटाबोलिक सिन्ड्रोम हुन सक्छ । समग्रमा, यदि यी संकेतहरू पत्ता लागेन भने, हृदयघात अचानक लाग्न सक्छ तर वास्तवमा वर्षौंको लापरवाहीको परिणाम हो ।
मुटु स्वस्थ राख्न के गर्ने ?
सक्रिय रहनुहोस्ः हप्तामा १५० मिनेट व्यायाम गर्नुहोस् । छिटो हिँडाइ, योग वा साइकल चलाउनु राम्रो विकल्प हो । यदि तपाईं वृद्ध हुनुहुन्छ भने, बिस्तारै सुरु गर्नुहोस् ।
स्वस्थ आहारः कम तेल र घिउ खानुहोस्, फलफूल र तरकारीहरू धेरै खानुहोस् । नुन र चिनी नियन्त्रणमा राख्नुहोस् । दाल, बदाम र माछा मुटुको स्वास्थ्यको लागि राम्रो हो ।
तौल नियन्त्रणः पेटको बोसो घटाउनुहोस् । हरेक दिन हिँड्नाले मद्दत पुग्छ ।
तनाव व्यवस्थापन गर्नुहोस्ः ध्यानले तनाव कम गर्छ, जसले मुटुमा राम्रो प्रभाव पार्छ ।
पर्याप्त निद्रा लिनुहोस्ः हरेक दिन ७–८ घण्टा सुत्नुहोस् । यदि तपाईं घुर्नुहुन्छ भने, डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।
धूम्रपान र मदिरा सेवन त्याग्नुहोस्ः यसले मुटुको नसाहरूलाई सबैभन्दा बढी क्षति पुर्याउँछ ।
नियमित जाँचः हरेक वर्ष आफ्नो रक्तचाप, चिनी र कोलेस्ट्रोल जाँच गराउनुहोस् । यदि पारिवारिक इतिहास छ भने, चाँडै सुरु गर्नुहोस् ।
