नेपाली साँगीतिक क्षेत्रमा इलामेली गीतहरुको राम्रै छाप र उपस्थिति वर्षौंदेखि छ । एकसे एक गायकहरुले इलामको बखान गर्दै गीत गाउनु भएको छ र योक्रम जारी छ । गायक यम बरालले गाएको “बादलुको घुम्टोले इलाम बजार छेपिँदा, मैले सबलाई बिर्सेछु तिमीलाई सम्झिँदा” भन्ने कर्णप्रिय गीत हरेक नेपालीको मनमुटुमा सजिएकै छ । गायक बुलु मुकारुङ र कुन्ती मोक्तानले गाएको “इलामे शहर चियाबारी राम्रो, त्यहीं पर्यो घर हाम्रो” बोलको गीत पनि उत्तिकै लोकप्रिय छ ।
प्राकृतिक रुपमा सुन्दर इलाममा के छैन ? जताततै वर्षैभरि हरियाली छ । हरिया डाँडापाखाले हरेक आगन्तुकको मन त्यसैत्यसै लोभिन्छ ।
तर इलामको परिचय यतिले मात्र पुग्दैन । यहाँका डाँडापाखामा जताततै चियाबगान देख्न सकिन्छ । चिटिक्क मिलाएर काँटछाँट गरिएका चियाका बुट्यानले बच्चादेखि बुढापाकासम्म सबैलाई लोभ्याउँछन् । मन प्रसन्न बनाउँछन् । यी बुट्यानमा लुकामारी गर्ने बादल र हुस्सुले साँच्चिकै इलामलाई स्वर्गकी अप्सरा झैं बनाएका छन् । यहाँ घुम्न आउने मानिस पनि प्रकृतिसँग नजिकबाट एकाकार हुन खोजे झैं लाग्छ ।
तल्तिर झापाको उखरमाउलो गर्मी छल्न मानिसहरु एक दुई घण्टाको मोटरयात्राबाट इलामका कुटिडाँडा, कन्याम, फिक्कल र पशुपतिनगर पुग्छन् । गर्मीले जिउभरी फोका उठे भने त्यसको प्राकृतिक दबाई अरुतिर खोज्न जानै पर्दैन, इलामतिर उक्लिए पुग्छ । त्यहाँ पुग्नासाथ शरीरका घमौरा रुपी फोकाहरु इलामको चिसोचिसो हावा र हुस्सुले पखालेर लैजान्छ, मन आल्हादित हुन्छ, जीउ फुरुङ्ग हुन्छ ।
इलामतिर कहिले घुम्न जाने ? यसको कुनै जवाफ छैन । वर्षैभरि इलाम हामीलाई स्वागत गर्न पर्खिबसेको छ भन्दा हुन्छ । जाडो होस् वा गर्मी । दुबै मौसममा इलाम घुम्न गए हुन्छ । त्यही भएर आजभोलि आन्तरिक पर्यटकहरु इलामको सेरोफेरो लगाउन वर्षैभरि देखिन थालेका छन् ।
२०७८ सालको माघ १ गते शनिबार । झापाको बुधबारेबाट झण्डै ३५ किलोमिटरको उकालो चढेपछि कन्याम पुग्दा साँझ ५ बजेको थियो । झापातिर गर्मीगर्मी महशुस भए पनि कन्याम पुग्दा त्यो हरायो । अर्कै दुनियाँमा पुगेजस्तो । कुटीडाँडादेखि बाटोमा हुस्सु लागेको थियो । चिसोचिसो हुस्सु छलेर हामी कन्याममा पुग्यौं । स्थानीय नगरपालिकाले पर्यटकलाई सुविधा दिन त्यहाँ डाँडामा सानोतिनो ठाउँ बनाएको रहेछ । अंग्रेजीमा कन्याम लेखिएको ठाउँमा झण्डै एक सय घुमन्ते धमाधम फोटो र भिडियो खिचिरहेका थिए । साँझको बत्ती बालिएका कारण वातावरण अझ रमाइलो थियो । धेरैजसो युवायुवती टिकटक बनाइरहेका थिए । साना केटाकेटी लुकामारी खेलिरहेका थिए ।
तर कन्यामको रौनक भोलिपल्ट, आइतबार बिहान देखियो । बिहानैदेखि घाम लागेको थियो । मानिसहरु बिहानैदेखि फेरि त्यहाँ जम्मा भए । राति होटलतिर बास बसेका मानिसहरु बिहान भएपछि डाँडाभरी देखिए । डाँडामा काम उही थियो । डाँडाको दुबैतिर फैलिएको चियाबगानमा फोटो सुट गर्ने, भिडियो खिच्ने, टिकटक बनाउने । टाढाटाढाका साथीभाइ, आफन्तसँग लाइभ भिडियो र च्याट गर्ने । चियाबगानमा फोटो, भिडियो खिच्न स्थानीय व्यवसायीले अनेक किसिमका पहिरनको प्रबन्ध पनि गरिदिएका थिए । झण्डै १०० वटा त यस्तै पहिरन व्यवसायी रहेछन् जसले राई, तामाङ, मगर, गुरुङ, शेर्पा लगायतका समुदायका पोशाक तथा गुन्युचोलीको व्यवस्था गरेका थिए । चियाबगान हेर्न पुग्ने अधिकाँश महिला, पुरुष र केटाकेटीहरु यी पोशाकमा सजिएका थिए ।
यही डाँडामा झण्डै ५० वटा घोडाको पनि व्यवस्था छ । मानिसहरु यी घोडामा चढेर ओहोरदोहोर गरेका देखिन्छन् । घोडा चढेबापत प्रतिव्यक्ति रु. १५० देखि रु. ३०० लिने गरेको पाइयो । यी घोडाहरु लिएर चियाबगानभित्र अलि टाढा पनि लैजान सकिने घोडा व्यवसायीले बताएका थिए ।
कन्यामको डाँडामा तीन चार घण्टा बितेको पत्तै नहुने रहेछ ।
कन्याम नजिकै कुटीडाँडामा सानो पाथीभारा मन्दिर पनि छ । कुटीडाँडाबाट माथि उकालो चढेर मन्दिर पुग्न सकिन्छ । ठाडो उकालो भएकाले वृद्ध र अशक्तलाई केही कठिन हुन्छ । तन्नेरीलाई भने त्यो ठाउँ पुग्न करिब आधा घण्टा लाग्दछ ।
कन्यामदेखि झण्डै ३ किलोमिटर अघि बढेपछि फिक्कल पुगिन्छ । यो चौबाटो हो । यहाँ हेर्नलायक दर्शनीय ठाउँ त छैनन् तर यहाँबाट इलामको सदरमुकाम इलामबजार, भारतसँग सीमा जोडिएको पशुपतिनगर, सूर्योदय हेर्न लोकप्रिय स्थान श्रीअन्तु लगायतका ठाउँ पुग्न सकिन्छ ।
पशुपतिनगर क्षेत्र अर्को दर्शनीय ठाउँ हो । फिक्कलबाट पूर्वतर्फ सवारी साधनमा करिब आधा घण्टामा पशुपतिनगर पुगिन्छ । पशुपतिनगर ठीकैको ठाउँ भए पनि त्यहाँ जाँदा बाटोको दायाँबायाँ देखिने रमणीय दृश्यलाई मानिसले जीवनमा कहिल्यै भुल्न सक्दैन । जतिपटक गए पनि मनको तिर्सना मेटिँदैन । रसिलो पहाडमा चिया बगानको सुन्दरता कन्यामको भन्दा पनि पशुपतिनगर क्षेत्रको बढी छ । हुनत मानिसहरु इलाम बजारको चियाबगानको बढी चर्चा गर्छन्, तर इलामको फिक्कल, कन्याम र पशुपतिनगर क्षेत्रको चियाबगान निकै बेजोड छ ।
त्यसैले होला, आजभोलि मानिसहरुले यिनै क्षेत्रहरुलाई बढी रोज्ने गरेका छन् ।
