जिन्दगी अनौठै अनौठा घटनाक्रमहरुले भरिएको सिकारु कालीगडको घैटोजस्तो लाग्न थालेको छ । मैले जाने बुझे देखि जिन्दगी कहिल्यै सहज भएन । असहज र विषम् अवस्थामै सहजताको अनुभव गर्ने बाहेक आनन्दको सास फेर्न सकिएन । सिङ्गो सहजपनको अनुभव मैले आजसम्म गरेको छैन । मेरो जिन्दगी र पहिरोमा अडेका ढुङ्गा उस्तै उस्तै लाग्छ । टाढाबाट हेर्न अति सून्दर लाग्ने तर नजिक जान कोहि नसक्ने । विगत पैतालीस बर्ष अघि देखिका घटनाहरुलाई मैले एक एक गरेर सम्झन सक्छु । कम्तिमा आठ वर्ष उमेर यताका घटनाहरुलाई मैले सम्झन सक्छु । मान्छेले रमाईला र खुशीका क्षण समयक्रमसंगै भुल्दो रहेछ ।
छालामै टासिए झै गरेर रहेका दुखका क्षणहरु त भुल्छु भन्दा पनि नसकिने रहेछ । यी दुःख र कष्टलाई रात दिन सिरानीमा राखेर नयाँ खुशीको सम्भावना खोज्नु पर्ने दुखीयाको नियति नै । म आठ बर्षको थिए । सबै साथिहरु चराजस्ता लाग्थे । किन किन ममा उदासिमात्र थियो । आमा बा असल हुनुहुन्थ्यो । मलाई उहाँहरुको माया पनि अगाध थियो , तैपनि म भित्रै देखि शुखी थिईन ।छ –सात वर्षको उमेर देखिनै मैले बाका दुःखबारे एक्लै अनेक सोचेर बस्थे । सरस्वती र निर्मलीका बाले लगाएका कपडा र मेरा बाले लगाएका कपडाको तुलनामै म घण्टौ चिन्ता गरिरहन्थे ।
बाले घुडामा टालेको सुरुवाल र टुप्पि देखिने फाटेको टोपी लगाउनु हुन्थ्यो । जुन मलाई दुःखीत गराउने विषय थिए । दुःख गरेर खान पुग्ने परिवार थियो । बा , आमामा कुनै महत्वाकाँक्षा थिएन । आफ्नै खेतवारीमा फले उब्जेको बाहेक हाम्रो घरमा केही भित्रदैन थियो । बजार नजिक थियो । हिडेर आधा घण्टामा पुगिने । हाम्रो गाउँमा विजुली थिएन । त्यसो त बजारमा पनि थिएन । पाँच वर्षदेखि पोल गाडिराखेको थिो । कति पोल बाङ्गिसकेका थिए त कति भुईमै लडेका थिए । सहरसंगै मेरो गाँउ पनि अध्यारो थियो ।
वुटवलबाट ट्रयाक्टर आउथे । कम्तिमा दिनको दश बाह्रवटा । सागुरो धुलेबाटो । ट्रयाक्टर गुडेको आवाजले हाम्रोघर थर्किन्थ्यो । घर के भन्नु झुपडि भने पनि हुन्छ ।अहिले याद गर्छु सिंगो घर लम्बाई चौडाई पन्ध्र- पन्ध्र फिटको थियो होला । एउटा कुनामा पकाउने चुल्हो । अर्को कुनामा सुत्ने ओछयान । बा होचो कदका हुनुहुन्थ्यो । सिधा साधा । आफ्नो काममा लगनशील ।धेरै नबोल्ने । गाउँका सबैलाई सहयोग गर्ने । सित्तैमा सबैको काम गर्दिने भएकाले होला , सबैको प्रिय ।
म सानै देखि राम्री थिए । हलक्क बढेकी । आठ वर्षकै उमेरमा छाति उठेका थिए । सबै मास्टरले मलाई च्याप अंगालो मार्दथे । अरु साथिहरुलाई यसरी अंगालो नमार्ने तर मलाई मात्र , म भित्र भित्र खुशी हुन्थ्ये । अरु साथिहरु मलाई अंगालो मारिरहदा ईश्च्याको कालो अनुहारमा हाँस्ने प्रयास गर्दथे । शरिरसगै मेरो व्यवहार पनि परिपक्क थियो । घरका सबै काम गर्दथे । आमा बाको खुबै ख्याल आउँथ्यो । वल्तिरका ठूला बाले मललाई नै देखाएर सानीलाई सक्दो गाली गर्नुहुन्थ्यो । सानी मसंग सधै रिसाउँथि ।
बाको अनुहार हँसिलो कहिल्यै थिएन । मंसिरको दोस्रो हप्तातिर बा अलि बडी चिन्तित देखिन थाल्नु भयो । मैले बासंग धेरै कुरा गर्दिन थिए ा आमा त मुस्किलले दिनभरमा बासंग आधा घण्टा पनि बोल्नु हुन्थ्यो कि । त्यो बेलाको समय नै त्यस्तै । लोग्ने स्वास्नी अरुले देख्ने गरि नबोल्ने । छोराछोरीहरु बासंग डराउने समाजमै संस्कृति जस्तो बनेर देखिएको थियो । यो चलन गा्रमीण पहाडमा ४६ सालको राजनीतिक परिवर्तन सम्म पनि रह्यो । संस्कार जस्तो यो चलन त्यस पछि विस्तारै कम हुदै गयो ।
लाहुरबाट आएकाहरु छोराछोरीसंग झिम्मिने र स्वास्नीसंग गफिन खोज्ने गर्दथे तर छोरोछोरी र स्वास्नी नै कुरा गर्न आगाडि सर्दैन थिए । त्यो समय अहिले सम्झदा विरक्त लाग्छ । कसले निर्माण गरेहोला त्यस्तो प्रावधान । बाको चिन्ता बढ्दै गएको मैले पुरा बुझेकी थिए । आँट गरेर बालाई सोधे । बा तपाईँलाई के भयो ।म कुरा गर्न भने जान्दथे । दःुखमा जीवन विताउनु पर्नेले सानै देखि दुःखका बारे व्याख्या पनि गर्नसक्दो रहेछ भन्ने मलाई यतिबेला लाग्नेगर्दछ ।
बा जीवन त दुःखै दुःखभित्र लुकेर बसेको सानो सुख खोतल्ने एउटा संघर्ष हो । हामी त्यही सघर्षमा छौ ।म पनि ठूली हुदै छु । तपाई किन चिन्तामा मात्र बस्नुहुन्छ । निर्मलाको बा जस्तो किन हुनसक्नु हुन्न । मैले थुप्रै प्रश्न गरे । बा बोल्नु भएन । म झन झन चिन्तामा परे । दिन भर एक्लै रुहे । बाको अति मायालाग्थ्यो । बा सधै खुशी भईदिए म कति खुशीहून्थ्ये होला जस्तो लाग्थ्यो । साँझ मलाई खान मन लागेन । गुन्द्रुक र मकैका च्याख्ला पकाउनु भएको थियो आमाले । म त्यसै सुते । निद्रा लागेन । राति बाले आमासंग कुरा गरिराख्नु भएको रहेछ । कहिल्यै यसरी बा , आमामा कुरा भएको सुनेकी थिईन ।
बा सोझो भएपनि आधुनिकतासंग परिचित हुनुहुन्थ्यो । अझ मलाई पढाउनु र उमेर पुगेपछि विहे गरिदिनु बाको ठूलो धोको थियो । कुरा गर्दा सधै मधुरो स्वरमा बोल्ने बा मेरो पढाई र विवाहका कुरा गर्दा निकै जोशिनु हुन्थ्यो । त्यति बेला म खुब रमाउथे । बा सधै यसै गरि बोले त हुने नि भन्ने लाग्थ्यो । सरेलाई खनाल बाले मागेका छन् । म सरेको विवाह गरिदिन सक्दिन खनालबासंग त के भन्छस , बाले भन्नु भयो । कसका लागि मागेका , आमाले प्रश्न गर्नु भयो । आफ्नै लागि । मेरो सातो गयो । अब बाले के गर्नु हुन्छ होला ।
अस्पतालमा बच्चा जन्माउने चलन त्यति थिएन । बाले भारतबाट ल्याएको रेडियोबाट सुत्केरी हुदा अस्पताल लानु पर्छ भनेर खुबै प्रचार आउँथ्यो । हामीले पनि स्कुलमा परिवार नियोजनका बारेमा पढ्नु पर्दथ्यो । म जन्मदा बाले आमालाई अस्पताल लानुभएको रहेछ । प्रसुतीका लागि अस्पताल जाने गाउँकै पहिलो महिला आमा हुनुहुदो रहेछ । अस्पताल नलगेको भए आमा र म दुवै नरहने रहेछौ । त्यस अबस्थामा पनि बाले देखाउनु भएको विवेकी पनकाट म सधै उहाँप्रति नतमस्तक हुने गरेकी हुन्छ । निकै ठूलो खर्च भएछ म जन्मदा । खनाल बा संग त्यति बेला पचचास हजार रुपैया रिन लिनु भएको बाले आजसम्म पनि ब्याज तिरिरहनु भएको छ । एकै चोटी साबा तिर्न नसकेका कारण सावा घटाउन खनालबा मानिरहनु भएको छैन ।
आमालाई अस्पताल लगेका कारण आमाको अपरेशन गर्नु परेको भन्दै आफन्त र छिमेकले गालि गरेको मैले पनि कति पटक सुनेको छु । म जन्मिए पछि भाई जन्मियौ । आमालाई त्यतिबेला पनि अस्पताल नै लानुभयो बाले । राम्रो भैसी थियो भैसी मर्यो । बा विरामी पर्नु भयो वितेका दशवर्ष मा बा आर्थिक समस्याले पीडित हुनु भएको छ । कमाई कहिल्यै बचेको छैन । घरमा अभाव पनि कहिल्यै देखाउनु भएको छैन ।
खनाल बाले छोरी दिन साहै्र गरेका छन् । म यस्तो पाप कर्म गर्न सक्दिन । खनाल बाका पैसा तिर्न पनि यतिबेला सकिदैन । कस्तो अफठ्यारो आइृलाग्यो मलाई । बाले लामो सास तान्नु भयो ।
मेरो निन्द्रा हराई सकेको छ । बाले आमासंग यसरी दुःख सुखका कुरा गरेको पहिलो पटक सुनिरहेको छु। बा दिनप्रति दिन दुब्लाउदै जानु भयो । विहानै बेलुका ६५ वर्षे खनाल बाका लागि मलाई माग्न आउने गाउँलेको भिड बढिरयो । एक दिन रामु काकाले खनाल बाजस्तो राम्रो मान्छे पाउनु भाग्य हो । किन मात्तिन्छौ ए दाई मात्र भन्न भ्याएका थिए , बाले अगेनाको अगुल्ढो टिपेर हानिहाल्नु भयो । अर्को दिन देखि गाउँ सारा हुरी बनेर हामीलाई लखेटन थाल्यो । खनालबाका पैसा नतिरि नहुने भयो । बाले खनालबाकै पैसा तिर्नलाई खेत बिक्रिमा राख्नु भयो । खेत कसैले किनेन् । खनालबाकै डरले । बा सुकेर दाउरो जस्तो देखिन थाल्नु भयो ।
मंसिरको चिसो दिन थियो । बाले सदा भन्दा घासको सानो भारि बोकेर घर आउनु भयो । बाको अनुहार रातो पिरो देखिएको थियो । मैले भने बा के भयो । केही भएको छैन छोरी भन्दै बाले च्याप समाउनु भयो । राम्ररी पढ है हप्काए झै गरेर भन्नु भयो । म खुशीले दंग थिए । बा घर भित्र पसेर सुत्नु भयो । यसपछि बा कहिल्यै उठ्नु भएन । एक नासले बालाई ज्वरो आईरह्यो । गाँउलेका लागि सधै मरिमेट्ने बालाई अस्पताल पुर्याउने कोही भएन । एक दिन भर लाग्ने मावली गएँ मामालाई लिन । मामा र म भोली पल्ट साँझमा घर आउँदा आमाले बालाई बाहिर तुलसीको मठमा सुताई रहनु भएको रहेछ । आमा र गाउँका केही केटाकेटीहरुमात्र थिए ।
त्यसबेला समाज आजको जस्तो थिएन ।महिलामाथि अनेक बन्धन थिए । घरको वातवरणले होला ममा अर्कै खाले चेतना आएको थियो ,आज सम्झन्छु । त्यस रात रोएरै वितायौ । मलाई त संसारमै आगो लागेजस्तो भयो । मनै थाम्नै सकिन ।आमा भने बेला बेला मामासंग कुरा गर्दै हुनुहुन्थ्यो । बेला बेला आमाको पीडा असैह्य थियो । डाको छोडेर रुनुहुन्थ्यो । आमा रुदा गोठका गाई भैसी पनि कराउँथे । गाउँका कुकुरहरु जोड जोडले भुक्दथे । आमा विस्तारै रुन छोड्नु हुन्थ्यो । गाउँका कुनै पनि मान्छेले हाम्रो यो विपत्तिलाई वास्ता नगरेको देख्दा बा ठूलै अपराधि हुनुहुन्थ्यो । उहाँको अवसानमा गाउँ शान्त छ झै लाग्दथ्यो । मामाले पनि गाउँले नै एकोरो हुने गरी ज्वाईले के गर्नु भएको भनेर पटक पटक प्रश्न गरिरहनु भएको थियो । आमाले कुनै जवाफ दिनु भएको थिएन ।
विहान चार नबज्दै गोठबाट भैसी करायो दुरुस्त मान्छे रोए जस्तो गरि । मैले भने मामा बालाई ढाडमा बोकेर खोला झारौ । सगरमा पुग्न घर देखि एक घण्टा लाग्दथ्यो । मामाले मान्नु भएन । आमाले के कोचेर हो हो दाई तपाईले उहाँलाई ढाडमा बोक्नुस । अध्यारोमै सगर झरौ । मामले धेरै बेर सोच्नु भयो र रुदै बालाई अफ्रठयारो गरेर ढाडमा बोक्नु भयो । मैले र आमाले डोकोमा दाउरा बोकेर झरेयौ । दाउरा छोडेर आमा र म घर आयौ । दश बजे तिर मामा घर आउनु भयो । अनेत्रबाट मान्छे घाटमा गएछन् । ७० –७५ जनाको नाम मामाले मलाई दिनु भयो । आज सम्झदा ज्यान सिरिङ्ग हुन्छ ।
मामा अर्को दिन घर जानु भयो । आमा किरिया बस्नु भयो । मैले काम गरे । गाउँका मान्छे कोही नआएको देख्दा गाउँमा एक छिन पनि बस्न मन थिएन । जाने ठाउ पनि त कहाँ थियो र । खनालबाले गाउँलेलाई के भनेर रोके होलान । ३५ घर परिवारको मन कसरी बाधे होलान आज पनि सम्झिरहन्छु । १३औँ दिनमा आमाले र मैले घरै छेउको पीपलमा पानी चढाएर बालाई सम्झियौं ।मान्छेलाई विपत्तिले नै दिदोरहेछ आँट र भरोसा । त्यो समयमा आमाले यस्ता आँटिला काम गर्न कसरी सक्नुभयो । मेरो आमा महान हुनुहुन्छ यति बेला म अचम्ममा परेको छु ।
बा वितेको एक महिना पछि फाट्फुट्ट मान्छेहरु आउन थाले । यतिबेला ठूलो सजायबाट मुक्त भएजस्तो अनुभव भयो । म केटाकेटी भएर होला गाँउलेको सबै व्यावहार मैले भुलिसकेको थिए । आमा सबैसंग कम बोलिरहनु भएको थियो ।शोकले होला आमाका आँखा र अनुहार सधै रोएजस्ता देखिन्थे ।
बा वितेको आज ४५ दिन भएको थियो । आमा आज ४ बजे नै उठि सक्नु भएको थियो । आमा उठेको चाल पाएर पनि म अोछ्यान मै सुति रहेकी थिए । पाँच बजे तिर होला आमाले बा को फोटोमा वत्ति बालि दिनु भयो । निकै बेर बाको तस्बीरको छेउमा आमा बसिरहनु भएको थियो । म पनि उठेर आमा छेउ पुगे । आमा त रोएर पो बसिरहनु भएको रहेछ । मसंग आमासंगै रोएर आमालाई साथ दिने सिवाय कुनै उपाए थिएन ।
दिउसो रामुकाका आउनु भयो ।बाकै उमेरका काका घरमा आउदा बा आएजस्तै लाग्यो । तर बाको लास उठाउन पनि नआएका काका ४५ दिनका दिन आएकाले मैल उहाँसंग बोल्न सकिन । आमाले त वास्तै गर्नु भएन । मलाई डर लागिरहेको थियो । खानाल बासंग मेरो विवाह गर्नका लागि काका आउनु भयो होला भनेर म लुगलुग कामे । आमाले वास्तै नगरे पनि काकाले आमालाई बोलाउनु भयो । भाउजु खनालबा संगको सम्बन्ध राम्रो हुन्छ यो तपाईहरुको भाग्य हो । काका सम्झाउदै हुनुहुन्थ्यो । आमाले बहुलाही जस्तै गरेर तेरी छोरी दे , भन्नु भयो ।
रामुकाकाकी छोरी रमिला मेरो साथि थिई । हामीसंगै पढ्थ्यौ । आमाका कुरा सुनेर काका रिसाउनुको साटो झनझन नरम हुनु भयो । खनालबा तपाईसंग पनि विहे गर्न तयार हुनुहुन्छ । छोरीको पनि भविश्य बन्ने , भाउजु सोच । रामुकाकाको यो कुरा सुन्ने वित्तिकै आमा रुनु भयो । त्यस्तो अनुहार मैले आमाको त्यस अघि कहिल्यैे देखेकी थिइन ।
भोलि पल्ट देखि आमा विरामी हुनु भयो । आमा सुतेको सुतै २६ दिनमा वित्तनु भयो । आमा वितेका बेला गाउँले सबै आए । सबैले माया गरे उनीहरुको मायाले मलाई कुनै असर गरेन । आमा मरेका चिन्ता र पीडा भन्दा पनि खनाल बाको अनुहार सम्झिरहेको थिए ।
दिउसो आमालाई बालाई लगिएको सगरमा लगेर अत्यष्टि गरेर चार बजेतिर सबै गाउँले घरमा आए । ८ बजेको थियो घर शून्य शूनय बन्दै थियो । रामुकाका र रमिला मसंगै बस्नु भयो । दुई दिन सम्म यसै गरि बस्यौ । मामा आउनु हुन्छ कि भन्ने ठुलो आशा थियो । विपत्तिको यो सुनामी मामाले थाहा नै पाउनु भएको थिएन होला । कसैले खबर पुर्याउन मानेनन् ।
बा एक्लो सन्तान भएकाले पनि मलाई थप संकट परेको थियो । कान्छा हजुर बाका सन्तान त थिए । उनीहरु खनालबा भन्दा अप्रिय लाग्दथे । म माथि आकाश घोप्टिएको थियो ।उनीहरुलाई जीवन कै सबैभन्दा रमाईलो लागेको थियो ।
तीन दिन पछि मलाई खनालबाको घरमा लगियो । म विवश ,थिए । मेरा भन्ने मान्छे अब संसारमा कोही थिएनन् । बलजफ्ती खनाल बालाई मैले आफ्नो बनाउनु थियो ।खनाल बाका पचास वर्षका छोरा हिमलालदाइ अरु भन्दा अलि सजिलो लाग्थ्यो । बाको मृत्युमा उहाँको व्यावहारले उहाँप्रतिको विस्वास पनि त्यति थिएन । मान्छे विपत्तिमा त संगती खोज्दोरहेछ । तै पनि मैले हिमलालदाइ जस्तो आफ्नो मान्छे कसैलाई देखिन । साँझ उहाँसंग कुरा गरे । म छ कक्षामा पढ्दै थिए । भोली देखि स्कुल जान चाहन्थे । हिमलालदाइसंग स्कुल जाने कुरा गर्दै थिए । खनालबाले मीठो स्वरमा भन्नु भयो– जाउली भोली देखिन नै ।
मलाई त बाले बोले जस्तो लाग्यो। त्यस रात खनालबाले मलाई काखमा राखेर सुताउनु भयो । शरिरबाट अमिलो गन्ध आइरहेको थियो । म डराइ रहेको थिए । मैले सासै सासले भने बा मलाई स्कुल जान दिनुस है । हुन्छ कान्छी हुन्छ । खनाल बाले भने ।म लुग लुग कापिरहेको थिए । म भोली देखि स्कुल जान थाले । स्कुलमा साथिहरुले तिम्रो त विवाह भयो रे भन्थे । म बोल्न सक्दिन थिए । आखा भरि आशु पारेर अवाक हुन्थे ।
छ महिना पछि खनालबा वित्तनु भयो । साँझ सुत्दा राम्रै हुनुहुन्थो । राति स्वा स्वा गरेजस्तो गरेको मैले सुनेकी त थिए । निन्द्रमा घुर्नु भएको होला भनेर वास्ता गरिन । विहान सधै चार बजे उठ्ने खनालबा सात बजेसम्म पनि नउठ्दा मैले उठाए । तर जाग्नु भएन हिमलालदाइलाई बोलाएर उठाउदा त बा मर्नु भएको रहेछ । छ महिनासम्म मा म खनालबाको मन भित्र पसेको रहेछु । मैले लोग्नेमान्छेको सम्पुर्ण हरक पनि वेहोरीसकेको थिए । खनालबाको मृत्युले ममा ठूलो पहिरो गए जस्तो भयो । वारिपारि गाउँबाट मान्छे जम्मा भए । खनालबालाई सगरतिर लगियो । म घरमा बसेको थिए । दिउसो घरबाट निस्किए । मलाई फेरि अर्कै बुढामान्छेसंग गाउलेले विवाह गरिदिन्छन भन्ने लाग्यो । मनमा अनेक त्रासहरु पैदा भए ।
स्कुलमा हेडसर नेता पनि हुन भनेर खुब हल्ला चल्थ्यो । सबै सरहरु बचि राजनीतिका कुरा हुन्थे । राजा वीरेन्द्रका बारेमा पुस्तकमा राम्रा , राम्र कुरा लेखिएका हुन्थे तर सरहरुले सामन्ती भनेर पढाउथे । हामी बुझ्दैन थियौ । मैले त परिक्षमा राजाका बारेमा लेख्दा सधै सामन्ती लेख्थे । बुझेर होईन सरहरुले पढाउदा भनेको सुनेर ।यो गाउँमा त रजानीतिक चेतना बढि छ । यहाँ आर्मी पुलिस आउनै सक्देनन् भन्नुहुन्थ्यो सरहरु ।
मेरा मनमा हठात यस्ता थुप्रै कुराहरु आए । राजनीतिक चेतना बढि भएका ठाउँमा बा आमा मरेकी केटीलाई बुढासंग विवाह गरिदिने रहेछ भन्ने लाग्यो । साठ्ठी वर्षका खनालबासंग अभ्यस्त हुदै थिए । नियतीले उनकाखामा पुर्याएको थियो । खनालबाको छ महिनाको अंगालो मलाई जति अप्रिय लागे पनि त्यसले त्यति नै परिपक्क पनि पारेको रहेछ । म आटिलो बने छु । अब मैले अर्को बुढामान्छेलाई पतिबनाउनु हुदैन भन्ने लाग्यो ।
मैले अहिले नै गाउँ छोड्ने निधो गरे । म खनालबा का मलामी घर नर्फदै गाँउ बाट हिडे मावली तर्फ । बाटोमा जादा जादै मावली तर्फ खुट्टा लागेनन् । म पहिला पनि मावली त्यति जादिन थिए । त्यस साँझ मगर गाँउमा बास बसे र भोली पल्ट म सदरमुकाम आए ।सानी आमा हुनुन्थ्यो । आमा भन्दा तीन वर्ष कान्छी । उहाँसंग साता दिन बसे पछि मैले स्कुल पढ्दै होटलमा भाडा माज्ने र खाना पकाउने काम पाए ।यसै गरि मैले एस एल सी पास गरे ।
मैले मात्र दुःख पाएकी हुँला जस्तो लाग्थ्यो । कति म जस्ता केटीहरु भेटे जसका दःख अगाडि मेरा दःुख फिका जस्ता लागे । केटी भएर जन्मनु दुखकै लागि रहेछ भन्ने पनि लाग्यो । आफ्नै दाजु , काकाबाट बलात्कार गरिएका र समाजले उनीहरुलाई नै दोषलगाएर बहिष्कार गरेका थुप्रै अभागिहरु मैले देखे । उनीहरुका अगाडि मेरा दुःख अति पातला जस्ता लागेर त म आज सम्म बाचेको छु ।
केटीहरुमा भएका शारिरिक अंग र अनुहार नै उनीहरुका लागि अभिषप बनिदिँदा रहेछन् । बरु यी कुनै पनि अंग नभएको भए । केटी भन्ने जात कुरुप भईदिएको भए । कम्तिमा पीडा बाट बच्न सक्थे होला घरि घरि मेरा मनमा यस्तै कुराहरु खेल्ले गर्दछन् । जझ मदिराले ढुङु ढुङति गनाएको दाजुबाट बहिनि बलात्कृत भएपछि गाउँका भलाद्मीले बहिनीको दोष देखाएर गाँउ निकाला गरेको पीडादायी रश्मीको घटनाले मलाई महिला हुनुको अपराधबोध भईरहेको छ । समाज जहाँ गए पनि त्यही एउटै अनुहार बोकेर बस्दो रहेछ । मैले मेरो जन्म घर छोडेर पीडा बाट उन्मुक्ति पाएको भ्रम मात्रै रहेछ । पीडाका डरलाग्दा कुरुप छायाहरु त घर छोडे पछि न भोगे , देखे ।
म जीवन देखि नथाकि यहा सम्म त आएँ । अब उप्रन्त संघर्ष गर्न सकुला नसकुला म अन्योल मा छु । दुःख नामका सबै सबै रुपहरुलाई देखेको मैले २० बर्षको उमेरमा दोस्रो विहे गरे । समाजका आखामा दोस्रो थियो । मेरो त पहिलो विवाह नै थियो । करिब ३५ वर्षसम्म मैले श्रीमानको साथ पाए । यस बिचमा चार सन्तानको आमा पनि म भए ।
गत वर्ष श्रीमान वित्नु भयो । दुई छोरीको विहे भईसकेको छ । छोराहरु आफ्नै ध्याउन्नमा कता छन कता । विदेशको चक्करले छोडेको छैन । ५७ वर्षसम्म जीवनलाई अनेक ढंगबाट छामे । अब धेरै बुझने रहर पनि छैन ।बाच्न रहरले सकिन्छ होला तर मर्न रहरले सकिदैन रहेछ ।
जन्मिएको घर । बाले कमाएको सम्पति कसले भोगेको होला आजभोली यी कुराले सताउन थालेको छ । मन मा हर समय हुरी मडारिन्छ । जीवन रन्थनिएर बलेको सुकेको बाँसको कप्टेरा जस्तै छ ।
मुलुकमा अनेक परिवर्तन भए । महिलाका नाममा ठुला ठूला सरकारी निर्णयहरु पनि भए । सशश्त्र युद्धमा महिलाले काधमा एसएलआर बोके । कति पुरुषलाई बोका रेटे झै महिलाले नै रेटे । पुरुष नामधारी मान्छले महिलालाई दिएको पीडा सम्झदा ती किशोरीहरुले जो सुकै पुरुष किन नहोस घाटी रेटेको दृष्य देख्दा आफैले संसार जितेको जस्तो लाग्थ्यो । त्याँहा पनि कथा अर्कै रहेछ । नेताबाट बलात्कुत हुनु , बाबुको आडमा छोराले सम्बन्ध विच्छेद गर्नु समान्य रहेछ । कथा अझ विकराल बन्दै गएको रहेछ । सतीप्रथा हटाएका चन्द्र सम्शेरको तस्वीरलाई पुजा गरिरहेका महिलाले प्रत्यक क्षण मरेर बाचेको पुरुषले कहिल्यै देख्दा रहेनछन् । देख्न खोज्ने पुरुष मेरा बाको जस्तो हविगत हुदोरहेछ ।
आज मुलुकमा गणतन्त्र आएको छ । भण्डै आधा लाख महिलाको जनसङ्ख्या रहेको तथ्थाङ्क विभागले सार्वजनकि गरेको छ । महिला दिवसका अवसरमा प्रधानमन्त्रीले महिला समानताका नाममा सन्देश सिंहदरबारबाट पढिरहदा मलाई भने बोक्सिको आरोपमा मलमुत्र खुवाईदै थियो । त्यसको अघिल्लो दिन म भन्दा करिब वीस बर्ष कान्छो बीरबहादुरले विवाह गर्न राखेको प्रस्ताबले म स्तब्ध थिए । छोराजस्तो लाग्ने बीरबहादुरले दिएको घाउ सेलाउन नपाउदै यो साँझ एक हुल मान्ेछ आएर बोक्सिको आरोपमा लछारपछार गर्न थाले । संगै थिए राजनीतिक दलका स्थानीय नेताहरु । मलाई मलमूत्र ख्वाइरहदा महिला हिंसा विरुद्धमा उनीहरुले गरेका चर्का भाषण सम्झदै थिए । मलाई जोडले रिङगटा चल्यो म बेहोस भएछु । विउँझदा बाँकी जीवनलाई अझै कता भगाउँ मेरा दिमागमा फेरि अर्को पीडा थपिएको थियो ।
