काठमाडौँ । असोज १९ गते बुधबार दशैं रहेको छ । त्रेतायुगमा यस तिथिमा श्रीरामले रावणको वध गरेका थिए । नवरात्रिको नौ दिनपछि दशहरा मनाइन्छ । श्रीरामको वनवास अघिको एउटा घटना छ, श्रीरामका पिता राजा दशरथ आफ्ना मन्त्रीहरूसँग दरबारमा कुरा गरिरहेका थिए ।
राजा दशरथले रामलाई राजा बनाउने कि नबनाउने भन्नेबारे मन्त्रीहरूबाट सुझाव लिइरहेका थिए । सबै मन्त्रीहरुले दशरथको प्रशंसा गर्दै सुझाव दिएका थिए ।
बिस्तारै सबैले दशरथको धेरै प्रशंसा गर्न थाले । त्यतिखेर राजा दशरथले भरिएको दरबारमा सेवकलाई ऐना मागेर आफ्नो अनुहार हेर्न थाले । यो देखेर अदालतमा उपस्थित सबै छक्क परे । राजा दशरथले कहिल्यै यस्तो गरेनन्, तर त्यो दिन खचाखच भरिएको दरबारमा त्यसो गरे ।
त्यो बेला ऐनामा एक्लै हेर्ने चलन थियो । सबैको अगाडि ऐनामा हेर्दा राम्रो मानिन्थेन । राजा दशरथले आफ्नो अधिकांश कपाल सेतो भएको ऐनामा देखे । मुकुट पनि बाङ्गो भएको थियो । सेतो कपाल र बाङ्गो मुकुट देखेर दशरथले आफ्नो बुढ्यौली आइसकेको बुझे । अब राज्यपाठ नयाँ पुस्तालाई सुम्पिनुपर्छ । यस्तो सोचेर उनले श्रीरामलाई मुकुट लगाइदिने निर्णय गरे ।
कसैले सोध्यो ‘तिमी किन सबैको अगाडि ऐनामा हेर्दैछौ ?’ राजा दशरथले भने, ‘त्यसबेला सबैले मेरो प्रशंसा गरिरहेका थिए र म साँच्चै यत्तिको प्रशंसा गर्न लायक छु कि भनेर सोचें । मेरो कपाल सेतो भइसकेको थियो, त्यसबेला मेरो मुकुट पनि अलिकति झुकेको थियो । यी सबै सोचेर अब नयाँ व्यवस्था चाहिएको छ, त्यसैले रामलाई राजा बनाउने निर्णय गरेको छु ।’
कथाको पाठ
राजा दशरथले हामीलाई सिकाएका छन् कि कसैले हाम्रो प्रशंसा गर्दा हामीले हेर्नु पर्छ कि हामी योग्य छौं कि छैनौं ? किनकी आफ्नो बारेमा आफूभन्दा धेरै कसैलाई थाहा हुँदैन । त्यसैले अरूको प्रशंसामा अल्मलिनु हुँदैन, बरु आफ्नो योग्यतामा ध्यान दिनुपर्छ ।
