काठमाडौं । खेल र राजनीति फरक क्षेत्र भए पनि दुवैको केन्द्रमा रणनीति, नेतृत्व, समयको उपयोग र परिणामको खोज नै हुन्छ । एउटा मैदान घाँसे हुन्छ, अर्को समाज र राज्यको संरचनाभित्र फैलिएको हुन्छ । फुटबलमा खेलाडीले पास मिलाउँछन्, अवसर बनाउँछन् र गोल खोज्छन् । राजनीतिमा विचार, संगठन, जनसमर्थन र निर्णयको संयोजनबाट लक्ष्य हासिल गर्ने प्रयास हुन्छ । त्यसैले धेरैले भन्ने गर्छन्— राजनीति पनि एउटा खेल हो, तर यसको स्कोरबोर्ड चुनाव, नीति र जनविश्वासले तय गर्छ ।
यतिबेला विश्व फुटबलको ठूलो उत्सव फिफा विश्वकप उत्तर अमेरिकी भूमिमा केन्द्रित भइरहेका बेला नेपालमा पनि राजनीतिक मैदान आफ्नै किसिमले तातिएको छ ।
यही सन्दर्भमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को गतिविधिलाई फुटबलको भाषामा बुझ्ने प्रयास रोचक देखिन्छ । फागुन २१ पछि रास्वपा आफूलाई आक्रामक खेल शैलीमा प्रस्तुत गरिरहेको देखिन्छ । पार्टीभित्र ऊर्जा छ, समर्थकहरू सक्रिय छन्, र नेतृत्वले गति कायम राख्ने सन्देश दिइरहेको छ । यस्तो अवस्थामा उनीहरू आफूलाई विपक्ष कमजोर भएको मैदानमा अवसर खोजिरहेको टोलीका रूपमा प्रस्तुत गर्न चाहन्छन् ।
फुटबलमा एउटा टोलीले खेल जित्न केवल बल नियन्त्रण गरेर पुग्दैन । अन्तिम परिणाम गोलले तय गर्छ । राजनीतिक भाषामा त्यो गोल भनेको जनविश्वासलाई मतमा रूपान्तरण गर्नु, संगठनलाई स्थायी बनाउनु र शासनमा प्रभाव देखाउनु हो ।
चितवनको भरतपुरमा आयोजित पार्टीको प्रथम राष्ट्रिय महाधिवेशन उद्घाटन समारोह रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले राजनीतिक सन्देशलाई फुटबलसँग जोडेर प्रस्तुत गर्नुभयो । उहाँले पार्टीले चुनावअघि नै बालेन्द्र शाहको खुट्टामा बल पुर्याइसकेको र अब गोल गर्ने जिम्मेवारी उहाँकै भएको टिप्पणी गर्नुभयो । राजनीतिक रूपमा हेर्दा यो अभिव्यक्ति समर्थन, अपेक्षा र नेतृत्वको भूमिकाबारे संकेत गर्ने प्रतीकात्मक भाषाका रूपमा बुझ्न सकिन्छ ।
उहाँले भन्नुभयो ‘रास्वपाले चुनाव अघि नै बालेन्द्र शाहको खुट्टामा बल पुर्याइसकेको छ । अब फटाफट गोल हान्ने जिम्मा सम्माननीय प्रधानमन्त्री बालेनजीको । उहाँले यसको निरन्तरता दिइरहनुभएको छ । झुक्किएर त्यो बल कहीँ आएछ भने फेरि त्यही खुट्टामा पास गर्ने जिम्मा मेरो ।
फुटबलमा पास दिनु सजिलो हुन्छ, तर गोल गर्न समय, कौशल र दबाब व्यवस्थापन चाहिन्छ । राजनीतिको मैदानमा पनि समर्थन र लोकप्रियताले मात्रै परिणाम सुनिश्चित गर्दैन । खेलाडी धेरै हुँदा अवसर बढ्न सक्छ, तर समन्वय कमजोर भयो भने आफ्नै खेलाडीबीच बल हराउन पनि सकिन्छ । धेरै स्ट्राइकर मैदानमा हुँदा गोल बढ्न सक्छ, तर सबैले एउटै बल पछ्याए खेल बिग्रन पनि सक्छ ।
जहाँ कमजोर बिपक्षी टिम छ भने गोल पोष्ट लगभग खाली नै छ । यस्तो अबस्थामा गोल हान्नका लागि कतै बाधा बिरोध हुने अबस्था छैन । अझ रेफ्रीको भूमीका रहनु पर्नेहरु पछिल्ला केही सबैधानिक नियुक्ति आफु अनुकुल हुदा कानूनी र राजनीतिक जति फल गरेपनि रेड कार्ड पाउने अबस्था देखिदैन । एकल रुपमा नै बल लिएर मैदानमा दौडिरहेको बेला चितवनको भरतपुरमा रास्वपाका खेलाडी र समर्थन जम्मा भएका छन् । टिमका क्याप्टेन सभापति रवि लामिछानेले चितवनका तातोमा पसिना पुछ्दै गरेका कार्यकर्ता तथा शुभेच्छुकलाई भन्नुभयो, अब जसरी पनि गोल गर्नुपर्छ ।
नेपालको अहिलेको राजनीतिक अवस्थालाई फुटबलसँग तुलना गर्दा अर्को रोचक पक्ष देखिन्छ— रेफ्रीको भूमिका । फुटबलमा रेफ्रीले नियम लागू गर्छ । राजनीतिमा संविधान, कानुन र संस्थाहरूले त्यो जिम्मेवारी निर्वाह गर्छन् । खेल निष्पक्ष भयो भने हार–जित स्वीकार्य हुन्छ, तर नियम लागू हुने प्रक्रियामै प्रश्न उठे खेलप्रति विश्वास कमजोर हुन्छ ।
रास्वपाका लागि अहिलेको समय आक्रमणको समय जस्तो देखिए पनि चुनौती कम छैनन् । फुटबलमा प्रारम्भिक दबाबले मात्रै जित सुनिश्चित हुँदैन । दोस्रो हाफमा फिटनेस, निर्णय क्षमता र टोलीको एकता झन् महत्वपूर्ण हुन्छ । राजनीतिमा पनि सुरुवाती आकर्षणलाई दीर्घकालीन संगठन, नीति र परिणाममा बदल्न नसके स्कोर बराबरी वा उल्टो नतिजा आउन सक्छ ।
फुटबलले एउटा कुरा सिकाउँछ— खाली देखिएको गोलपोष्ट पनि सधैं सजिलो हुँदैन । कहिलेकाहीँ अन्तिम प्रहार नै सबैभन्दा कठिन हुन्छ ।
नेपालको राजनीतिक मैदान अहिले त्यही क्षणमा उभिएको देखिन्छ । पासहरू भइरहेका छन्, दर्शक उत्साहित छन्, खेलाडीहरू दौडिरहेका छन् । अब प्रश्न एउटै छ— बल गोलपोष्टभित्र पुग्छ, कि मैदानमै घुमिरहन्छ ?
