काठमाडौं । हिन्दू धर्ममा भगवान् शिवलाई दया र करुणाको देवताका रूपमा पनि चिनिन्छ। महादेवको स्वभाव निर्दोष छ, त्यसैले भोलेनाथ पनि भनिन्छ। जुन भक्तले भगवान् शिवको सच्चा मनले भक्तिपूर्वक आराधना गर्दछ, उसको कल्याण अवश्य हुन्छ।
साँचो मनले पूजा गर्नाले मात्र महादेव प्रसन्न हुन्छन् । यद्यपि शिवजीलाई प्रिय वस्तु चढाउँदा विशेष फल प्राप्त हुन्छ । भगवान् शंकरलाई बेलपत्र (बिल्वपत्र) अति प्रिय छ। त्यसैले बेलपत्र चढाउँदा भगवान् शिव छिट्टै प्रसन्न भएर भक्तहरूको हरेक मनोकामना पूरा गर्नुहुन्छ।
शिव पुराणअनुसार प्राचीन कालमा देवता र दानवहरूले मिलेर समुद्र मन्थन गरेका थिए। सागर मन्थनका बेला समुन्द्रबाट धेरै बहुमूल्य वस्तुहरू प्राप्त भएका थिए, त्यसपछि समुन्द्र मन्थनबाट हलाहल नामको विष निस्कियो । यस विषको प्रभाव यति धेरै थियो कि सम्पूर्ण सृष्टि नष्ट हुन सक्थ्यो।
उक्त विषको असरबाट संसारलाई बचाउनका लागि भगवान् शिवले यो विष पिउनुभयो । यो विष भगवान् शिवको घाँटीमा रह्यो जसका कारण उहाँको घाँटी नीलो भयो, त्यसैले भगवान् शिवलाई नीलकण्ठ पनि भनिन्छ।
उक्त विषको प्रभावले भगवान् शिवको टाउको तातो हुन थाल्यो, त्यसपछि देवताहरूले शिवलाई जल चढाउन थाले।
पानीको प्रभावले भगवान् शिवको टाउकोमा भएको जलन हट्यो तर घाँटीको जलन भने कायम रह्यो । त्यसपछि देवताहरूले बेलपत्रमा विषको प्रभाव समाप्त गर्ने गुण भएकाले बेलपत्र खुवाउन थाले । बेलको पात खाँदा विषको प्रभाव कम भयो । त्यसबेलादेखि भगवान् शिवको पूजामा बेलपत्र चढाउने चलन चलेको हो ।
बेलपत्रसँग सम्बन्धित अर्को मान्यता
किंवदन्तीअनुसार भिल नामक एक शिकारी थिए । यो शिकारी आफ्नो परिवारको हेरचाह गर्न जंगलमा शिकार गर्थे। एक पटक साउन महिना चलिरहेको बेला ऊ शिकारका लागि जंगलमा गएको थियो । यसपछि ऊ रुखमा चढेर बस्यो, दिनभर र रात बितिसक्दा पनि उसले कुनै शिकार फेला पारेन । जुन रुखमा शिकारी चढेर लुकेको थियो त्यो बेलको रुख थियो।
रातभर शिकार फेला नपर्दा ऊ चिन्तित थियो । उसले चिन्तित अवस्थामै रुखबाट बेलका पातहरु टिपेर फ्याल्न थाल्यो । त्यही रुखमुनि शिवलिङ्ग पनि स्थापना गरिएको थियो । शिकारीले टिप्ने र फ्याँकेका पातहरू शिवलिङ्गमा खसेको तथ्यबाट शिकारी पूर्णतया अनभिज्ञ थियो ।
शिकारीले लगातार फ्याँकिरहेको बालको पात शिवलिङ्गमा खस्दा भगवान् शिव प्रसन्न हुनुभयो र अचानक शिकारीको अगाडि देखा पर्नुभयो । भगवान शिवले त्यो शिकारीलाई वरदान माग्न भन्नुभयो र शिकारीले उद्धार गर्नुभयो । त्यस दिनदेखि भगवान् शिवलाई बेलपत्र अर्पण गर्ने महत्त्व झनै बढ्न थाल्यो ।
शिवलाई बेलपत्र यसरी अर्पण गर्नुहोस्
धार्मिक ग्रन्थहरूमा सबै देवताहरूको पूजा गर्न विभिन्न नियमहरू दिइएको छ। शास्त्रहरूमा भगवान् शिवलाई बेलपत्र अर्पण गर्ने केही नियमहरू दिइएको छ।
जसअनुसार शिवजीलाई सधैँ चिल्लो सतहबाट बेल पत्र चढाउनुपर्छ। काटेको पातसहित बेलको पात भगवान् शिवलाई चढाउनु हुँदैन। भगवान् शिवलाई ३ वटा भन्दा कम पात भएको बेल पत्र न चढाउनुस् । ३, ५, ७ जस्ता बिजोर अंक भएको बेलपत्र मात्र भगवान् शिवलाई चढाउनुपर्छ । ३ वटा पात भएको बेलपत्र त्रिदेव र शिवको त्रिशूलको स्वरुप हो भन्ने विश्वास गरिन्छ ।
बेलपत्र टिप्ने नियम
चतुर्थी, अष्टमी, नवमी, द्वादशी, चतुर्दशी, अमावस्या, पूर्णिमा, संक्रान्ति, सोमबार र मध्यान्हपछि बेलपत्र कहिल्यै टिप्नु हुँदैन। यदि तपाईंलाई सोमबार बेल पत्रको आवश्यकता छ भने, यसलाई आइतबार नै टिप्नुहोस् र अर्को दिन शिवलिङ्गमा चढाउनुहोस्। यसबाहेक शिवलिङ्गमा चढाइएका बिल्वको पातलाई कहिल्यै बासी मानिने छैन। अर्थात् शिवलिङ्गमा राखिएको बिल्वको पात धोएर पुनः पूजा गर्न सकिन्छ ।
यी कुरालाई ध्यानमा राख्नुहोस्
बेलपत्रलाई सधैँ मध्य, अनामिका र औँलाले समाएर गरेर भगवान् शिवलाई चढाउनुपर्छ। शिवलिङ्गलाई सधैँ बेलपत्र चढाएपछि जलले अभिषेक गर्नुपर्छ। यी नियमअनुसार बेलपत्र चढाउँदा भगवान् शिवलाई छिट्टै प्रसन्न हुनुका साथै सबैको मनोकामना पूरा हुन्छ।
बेलपत्र स्तोत्र
त्रिदलं त्रिगुणाकारं त्रिनेत्रं च त्रियायुधम्। त्रिजन्मपाप संहारं एक बिल्वं शिवार्पणम्॥
अखण्ड बिल्व पात्रेण पूजिते नन्दिकेश्र्वरे शुद्ध्यन्ति सर्वपापेभ्यो एक बिल्वं शिवार्पणम्॥
शालिग्राम शिलामेकां विप्राणां जातु चार्पयेत् सोमयज्ञ महापुण्यं एक बिल्वं शिवार्पणम्॥
दन्तिकोटि सहस्राणि वाजपेय शतानि च। कोटि कन्या महादानं एक बिल्वं शिवार्पणम्॥
