भाद्र शुक्ल तृतीयाको दिनमा शिवको पूजाआराधना गरेर हरितालिका देवीको व्रत गरेर महिलाले तीज मनाउने गर्छन् । तर अचेल दुई महिना अगाडिदेखि नै तीज पर्वको रमिता देख्न सकिन्छ ।
उ बेलामा तीज आउँदा गाँउघरतिर एउटा छुट्टै रौनक हुन्थो । आमा, दिदी बहिनीहरुमा एक खालको उत्साह हुन्थो । उनीहरुको उत्साहको सारथि बनेका हुन्थे बुबा तथा दाजुभाइहरु । दर खाने एक दिन अगाडि चेलीलाई लिन जाने चटारो हुन्थ्यो । हातमा ठेकीमा दही, पाकेको केरा र काँधमा पाकेको काँक्रो बोकेर चेलीबेटीको घरमा पुग्थे । अनुकूल समयमा चेलीलाई माइतीघर ल्याउने नमिले कोसेली छाडेर आउने संस्कारी चलन थियो । यो त अब इतिहास भयो ।
दर खाने अघिल्लो दिन बाटोमा घर फर्कंदै गरेकी चेली तथा चेलीलाई लिन घर जाँदै गरेका दाजुभाइ भेटिन्थे । दर खाने दिनबाट मात्र तीज लाग्थो । लामो समयदेखि भेटघाट नभएका दिदी बहिनीको दुःख सुखको अनुभव साटासाट हुन्थ्यो । कतिपय अवस्थामा त तीजलाई वेदनाको पोको फुकाउने पर्वका रुपमा पनि लिइन्थयो । यिनै वेदना र सफलताका कथा विभिन्न भाकामा गीतमा रुपान्तरण हुन्थे ।
तर अब यो अवस्था रहेन । तीज यसरी विकृत बन्दै भयो कि भोलिका पुस्ता हजुरआमाको पुस्ताले मनाएको तीजका बारेमा कसरी थाहा पाउलान् ? हिजोआज तीजमा गाइने मीठा, सामाजिक सन्देश बोकेका र गम्भीर लय तथा भाव भएका गीतहरू सुनिन छाडेका छन् त्यसको ठाउँ डिस्को र पार्टी प्यालेसहरुमा बज्ने कर्कस गीतहरुले लिएका छन् । जसका कारण अचेलका केही तीजका गीतहरू सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, परम्पराको आँखाले हेर्नै नसक्ने खालका छन् । परिवारमा सबै सदस्य एकै ठाउँमा बसेर हेर्न र सुन्न नसक्ने खालको भएको छ ।
एक महिनादेखि मदिरा तथा ध्रुमपानसहितको भड्किलो पार्टी, गरगहनाको मैमत्त प्रर्दशन, अराजक र उत्ताउला गीतको प्रस्तुतीले वाही वाही पाएको अवस्था छ । पछिल्ला वर्षहरुमा तीजका नाममा उच्छृङ्खलता र तडक भडक आएको छ। एक महिनाअघिदेखि दर खाने, गरगहना एवं पोसाक प्रदर्शन गर्नेजस्ता गतिविधिले तीजको संस्कृतिलाई विकृतिका रुपमा लैजान खोजेको छ ।
आधुनिकता तथा प्रगतिशीलताका नाममा मौलिक संस्कृतिमाथि प्रहार हुन थालेको छ । साथै छाडापन पनि थपिने क्रम जारी रहेको छ । तीजमा परम्परागत रूपमा प्रस्तुत गरिने धार्मिक, सामाजिक, पारिवारिक नाचगान, भजनकीर्तन कम हुँदै गएका छन् । त्यसको ठाउँमा राजनीतिक, व्यंग्यात्मकदेखि अश्लील गीतनृत्य समेत प्रस्तुत हुने क्रम बढेको छ ।
अझ पछिल्लो समयमा त सरकारी कार्यालयमा समेत एक महिनाअघिदेखि नै तीज कार्यक्रमको तामझाम हुने गर्छ । सरकारी निकाय भनेको समाजमा भएका विकृतिलाई रोक्ने जिम्मेबार अंग हो । तर यस्तो जिम्मेबारी पाएको निकाय नै विकृतिको भासमा जाकिँदा यसले संस्थागत रुप लिँदै गएको छ।
कसैले होइन यो त अति भयो हाम्रो संस्कार र सभ्यता नछोडौँ भन्यो भने ऊ त्यो समूहको अबुझ, पाखे वा समयको वेगसँग चल्न नजान्ने मान्छेका रुपमा दर्ज हुन्छ ।
संस्कार र संस्कृति परिमार्जन हुनुपर्छ । अझ भनौँ व्यावहारिक हुनुपर्छ तर परिमार्जन र सहजताका नाममा अराजकता भने हुनु हुँदैन । हामी सामाजिक सञ्जालको युगमा आफ्ना लागि रमाउने पर्वभन्दा पनि अरुलाई देखाउनका लागि मनाइने पर्वले समाजमा एक खालको भड्खालो देखिएको छ ।
समाजमा देखासिकीको प्रभाव बढेको छ । जसका कारण तीजले सामाजिक र पारिवारिक विभाजन र विसंगति त ल्याउने होइन भन्ने प्रश्न खडा भएको छ । भनिन्छ आयो पर्व बाजा बजाई गयो पर्व ऋण बोकाई । के पर्व उत्सवमा रमाउने आफ्ना लागि कि अरुका लागि ? हुनेले त गरे तर उनीहरुको सिको गरेर नहुनेले गर्दा पर्व सकिएको भोलिपल्ट देखि घरपरिवारमा वैमनस्यता उत्पन्न हुन्छ । जसका कारण पारिवारिक दुर्घटनाहरु भएका उदाहरण पनि नभएका होइनन् ।
तीज हाम्रो धर्म र संस्कृतिसँग जोडिएको विषय हो । साथै महिला सशक्तीकरणको अभियान पनि हो । यस्तो पवित्र दिनलाई किन विकृत बनाउने ?
