काठमाडाैँ । सर्वोच्च अदालतकी न्यायाधीश सपना प्रधान मल्लले यौनजन्य हिंसामा परेका महिला तथा बालिकाहरूको न्याय सुनिश्चित गर्न अदालतले विश्वमै उदाहरणीय र नयाँ कानुनी नजिरहरू स्थापित गरेको बताएकी छन् ।
शुक्रवार भक्तपुरमा आयोजित कानून व्यवसायी महिलाहरूको राष्ट्रिय सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै उहाँले यौन हिंसासम्बन्धी मुद्दामा न्याय प्रणालीले महत्त्वपूर्ण रूपान्तरण गरेको उल्लेख गरिन् । उनका अनुसार पहिले बलात्कारका घटनामा घटनास्थल (लोकेशन) स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्न नसकेको आधारमा पीडितले न्याय नपाउने अवस्था रहँदै आएको थियो, तर अदालतले त्यस अवस्थाको अन्त्य गर्दै नयाँ सिद्धान्त विकास गरेको हो ।
न्यायाधीश मल्लले बलात्कारका घटनामा अपराध भएको स्थान मात्रलाई आधार बनाएर न्याय प्रक्रियालाई सीमित गर्न नहुने भन्दै “महिलाको शरीर आफैँमा हिंसाको स्थल वा वारदात स्थल हो” भन्ने सिद्धान्त स्थापित गरिएको जानकारी दिइन् । उनले यसले पीडितको न्यायमा पहुँच विस्तार गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताइन् ।
उनले अनुसन्धान प्रणालीमा रहेका कमजोरीप्रति पनि गम्भीर चासो व्यक्त गरिन् । पीडितले मुखमा बलात्कार भएको स्पष्ट बयान दिँदा पनि कतिपय अवस्थामा गलत रूपमा योनिको परीक्षणका लागि पठाइने जस्ता त्रुटिपूर्ण अभ्यासले न्याय प्रक्रियामा बाधा पुर्याउने गरेको उनको भनाइ थियो । यस्ता संवेदनशील मुद्दामा अनुसन्धान र फरेन्सिक प्रणालीबिच समन्वय र सचेतना आवश्यक रहेको उनले जोड दिइन् ।
न्यायाधीश मल्लले पीडितका बयानमा देखिने विरोधाभाषलाई पनि गम्भीर रूपमा बुझ्नुपर्ने उल्लेख गर्दै त्यसलाई “रेप ट्रमा सिन्ड्रोम” का रूपमा स्वीकार गर्ने कानुनी दृष्टिकोण विकसित भएको बताइन् । यसले पीडितको मानसिक अवस्थालाई बुझ्दै न्याय सुनिश्चित गर्न सहयोग पुगेको उनको भनाइ थियो ।
उनले यौनजन्य हिंसामा परेका महिला तथा बालिकाहरूको न्यायका लागि कुनै पनि कसर बाँकी नराख्ने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरिन् ।
