काठमाडाैँ । झापामा गत वर्ष यसै समयमा चैते धान रोपाइँमा किसानहरू निकै उत्साहित थिए । तर यो वर्ष भने अवस्था उल्टिएको छ । अपेक्षित मूल्य नपाउँदा झापाका किसानमा चैते धानप्रति उत्साह घट्दै गएको छ ।
अघिल्लो वर्ष चैते र बर्खे धान दुवैको मूल्य राम्रो पाएका किसानले यस वर्ष भने लागत समेत उठाउन कठिन भएको गुनासो गरेका छन् । कृषि ज्ञान केन्द्र झापाका अनुसार गत वर्ष किसानले चैते धानको मूल्य प्रतिमन रु ६ सयदेखि ७ सयसम्म पाएका थिए भने बर्खे धान प्रतिमन रु एक हजार २०० देखि एक हजार ३०० सम्म बिक्री भएको थियो । सो तुलनामा यस वर्ष मूल्य घटेपछि उत्पादन क्षेत्रमा असर देखिन थालेको छ ।
कृषि ज्ञान केन्द्र झापाका प्रमुख सागर विष्टका अनुसार मूल्य घटेकै कारण यस वर्ष चैते धानखेतीको क्षेत्रफल उल्लेख्य रूपमा घट्ने अनुमान गरिएको छ । उनका अनुसार गत वर्षको तुलनामा करिब १५ देखि २० प्रतिशतसम्म क्षेत्रफल घट्ने देखिएको छ ।
“गत वर्ष किसानले चैते धानको उचित मूल्य नै पाएनन्, लागत उठाउनसमेत कठिन भयो,” प्रमुख विष्टले भने। उनका अनुसार यस वर्ष तीन हजारदेखि चार हजार हेक्टरसम्म चैते धानखेती घट्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
सरकारले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ का लागि १८ प्रतिशत चिस्यान भएको चैते धानको समर्थन मूल्य प्रतिक्विन्टल रु २ हजार ८६९ तोकेको थियो । तर किसानले भने प्रतिक्विन्टल रु १ हजार ५०० देखि १ हजार ७५० सम्म मात्र मूल्य पाएको बताएका छन् ।
यसैगरी, सरकारले बर्खे धानको न्यूनतम समर्थन मूल्य बढाए पनि किसानले त्यसको लाभ लिन नसकेको देखिएको छ । मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार मोटा धानको मूल्य प्रतिक्विन्टल रु ३ हजार ४६३.८१ र मध्यम धानको रु ३ हजार ६२८.३३ तोकिएको छ । अघिल्लो वर्ष यी मूल्य क्रमशः रु ३ हजार ४१० र रु ३ हजार ५८० थिए । तर बजारमा किसानले बढेको मूल्य होइन, पुरानै दर पनि नपाएको गुनासो छ ।
कृषक र सरकारबिचको मूल्य असन्तुलनका कारण बर्सेनि समस्या दोहोरिँदै आएको छ । एकातर्फ सरकारले समर्थन मूल्य बढाउँदै जाने तर अर्कोतर्फ किसानले वास्तविक बजारमा उचित मूल्य नपाउने अवस्था कायम रहँदा उत्पादनमा असर परेको देखिन्छ । उद्योगी र मिल सञ्चालकहरूले भने उद्योग सञ्चालनमै समस्या रहेको दाबी गर्दै आएका छन् ।
यसैबीच, गत आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा उचित मूल्य पाएपछि चैते धानखेती विस्तार भएको थियो । सो वर्ष झापामा १९ हजार ८५० हेक्टरमा चैते धानखेती गरी एक लाख चार हजार १४ मेट्रिक टन उत्पादन भएको थियो । मूल्य राम्रो भएपछि चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा क्षेत्रफल बढेर १९ हजार ९५० हेक्टर पुगेको र उत्पादन पनि एक लाख ६ हजार १३४ मेट्रिक टन पुगेको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ ।
कृषकलाई प्रविधिमा अभ्यस्त बनाउने प्रयास पनि जारी छ । कृषि ज्ञान केन्द्रले लागत घटाउन र उत्पादन वृद्धि गर्न विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । प्रमुख विष्टका अनुसार शिवसताक्षी र गौरादहमा २४ बिघा क्षेत्रफलमा नमूना धानखेती गरिएको छ, जहाँ धान रोप्ने मेसिनको प्रयोग गरिएको छ ।
कृषि प्रविधिको प्रयोग विस्तार गरेर उत्पादन लागत घटाउने र किसानलाई कृषि पेशामा आकर्षित गर्ने लक्ष्य लिइएको उनले बताए ।
