लामो समयको विवाद र रस्साकस्सीपछि नेपाल र भारतबीचको उच्चस्तरीय कूटनीतिक भ्रमणको ढोका खुलेको छ । तर यो ढोका भ्रमणका लागि मात्र खुलेको नभएर कूटनीतिक सम्बन्धका लागि पनि हो कि होइन ? यो प्रश्नको जवाफ भने ज्ञवालीको भारण भ्रमणपछि नै स्पष्ट हुनेछ ।
तर आजका लागि एउटा सकारात्मक सन्देश चाहिँ के हो भने यो भ्रमण नै एक आवश्यक र महत्वपूर्ण भ्रमण हो । किनभने नेपाल र भारतबीचको कूटनीतिक सम्बन्धको ढोका बन्द भएकोले धेरै विषयवस्तुहरुले अन्योल र असमझदारीको स्वस्प लिँदै थिए । कतिले यो सरकार भारतको उपेक्षामा परेको भनेका थिए भने केहीको अनुमानमा नेपालमा चिनियाँ पक्ष सक्रिय हुँदा भारतीयहरुको तारोमा यो सरकार परेको पनि भनिरहेका थिए ।
जे होस, यस्तै यस्तै अवस्था र अनुमानकैबीचमा नेपालका परराष्ट्रमन्त्रीको तर्फबाट हुन लागेको यो भ्रमणलाई एउटा महत्वपूर्ण कूटनीतिक सम्बन्धको विकास क्रमका रुपमा दिन सकिन्छ । भित्र प्रवेश गर्न पनि पहिला त ढोका नै खोल्नुपर्ने भएकोले यसले भित्र प्रवेश गरीसकेपछि हुने प्रगतिका लागि पनि मार्ग प्रसस्त गर्न सक्ला भन्ने अपेक्षा गरौँ ।
यो नेपाल–भारत छैटौं परराष्ट्र मन्त्रीस्तरीय संयुक्त आयोगको बैठकका लागि हुन लागेको भ्रमण हो, जुन विगतदेखि रोकिएको थियो । नेपालले यसै वर्ष लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानीको भूभागलाई समेटेर जारी गरेको चुच्चे नक्साले अहिले पनि यहाँ चर्चा पाइ नै रहेको छ । यो नेपालको इतिहासमा नै नेपालको संसदले गरेको एक महत्वपूर्ण काम र कदम पनि थियो जसलाई वर्तमान सरकारले नै प्रस्ताव गरेको हो । नेपालका यी भूभागमा रहेको भारतीय दाबाका विरुद्धमा सिंगो देशले दिएको जवाफको थप प्रगति यो बैठकमा हुनुपर्ने देखिन्छ ।
परराष्ट्र मन्त्रालयको दक्षिण एसिया महाशाखाको नेतृत्वमा दुई मुलुकबीच माघ १ र २ गते नयाँदिल्लीमा हुन लागेको संयुक्त आयोग बैठकको एजेन्डा (विषयवस्तु) हरू तयार गरिएको हो । यो भ्रमणमा हुने द्विपक्षीय वार्ताका लागि करिब एक दर्जन विषयहरु छनोट गरिएका छन एजेण्डाका रुपमा । त्यसमा नेपालले जारी गरेको चुच्चे नक्सा प्राथमिकतामा नै राखिएको समाचार स्रोतले बताएको छ ।
नेपालले लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानीको भूभागलाई समेटेर नक्सा जारी गरे पनि उक्त भूभाग अहिले भारतीय अधीनमै छ । उक्त भूभाग फिर्ता ल्याउनका लागि छलफलको मुख्य विषय चुच्चे नक्सालाई बनाउन लागिएको छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पनि यस पटकको बैठकमा मुख्य एजेन्डा नक्सा रहेको दाबी गरेका छन् । उनले गत हप्ता राष्ट्रिय सभालाई सम्बोधन गर्ने क्रममा पनि दुई मुलुकबीचको बैठकमा नक्साको विषयमा छलफल ै हुने दाबी गरेका थिए ।
‘अबको तीन दिनपछि हाम्रो परराष्ट्रमन्त्री माननीय प्रदीप ज्ञवाली भारत भ्रमणमा जाँदै हुनुहुन्छ, उहाँले हामीले हाम्रो भूभागसमेत सामेल गरेर छापेको नक्सा अथवा नक्सामा छापिएकासहित विभिन्न विषयमा छलफल गर्नुहुनेछ,’ उनले भनेका थिए । साथै उनले यो भ्रमणले हाम्रो भारतसँगको सम्बन्धलाई व्यावहारिक रूपमा सफलतापूर्वक अगाडि बढाउनका लागि योगदान गर्ने पनि बताएका थिए ।
हुनत हाम्रा बीचका अरु पनि कैयौँ एजेण्डा छन् नै । किनभने भौगोलिक रुपमा मात्र नभएर हाम्रो धेरै हिसाबले छिमेकी हो भारत । त्यसैले उसँगका सम्बन्ध, गुनासा र मुद्दा अरुको तुलनामा बढी हुनु नराम्रो होइन । यस्तो अवस्थामा हाम्रो मात्र नभएर सिमाना जोडिएका अ अरु देशहरुमा पनि हुन्छ । तर समय समयमा र कहिले त सरकार फेरिएसँगै हाम्रो सम्बन्धमा देखा पर्ने गरेका दरारहरुले पनि यस विषयलाई थप समस्यामा हुलिदिने गरेको हुन्छ ।
त्यो अवस्थाको फेरबदल त यो भ्रमण र वार्ताले के गर्न सक्ला तर सम्बन्ध सहजै छ भनेर बाहिरबाट हेर्दा देखिनुपर्ने अवस्था पनि हाम्रा लागि यतिखेर महत्वपूर्ण नै हुन आउँछ । यो सरकार बनेको दुई वर्ष पुगिसक्दासम्म पनि द्धिपक्षीय भेटवार्ता वास्तवमा ठप्पा जस्तै थियो । र एकजना गुप्तचर अधिकारी नेपाल आउँदा पनि भ्रमण खुल्यो भनेर हामीले समाचार बनाउनुपर्ने अवस्थामा हामी पुगेका थियौँ ।
त्यसैले अहिलेका लागि अरु धेरै मुद्दाहरु रहँदा रहँदै पनि यही भ्रमणको ढोकाबाट भित्र प्रवेश गर्न सकिनेगरी हामीले लाभका रुपमा लिन सक्नुपर्ने अवस्था देखिँदैछ । त्यसमा पनि अझ ज्ञवालीको भ्रमणपछि प्रधानमन्त्री ओलीकै विदेश भ्रमणको कुरा आइरहेकाले त्यसलाई पनि अवसर बनाउने हिसाबमा आजको आसन्न भ्रमण हुन सकोस् भन्ने कामना मात्र गर्न सकिन्छ ।
