काठमाडौँ: नेपाली कांग्रेसमा यतिखेर प्रस्टै देखिने गरी चार ओटा गुट सक्रिय देखिन्छन् । पहिलो र ठूलो अर्थात निर्वाचन आयोगले नै मान्यता दिएको गुट स्वयं गगन थापा नेतृत्वको हो । जसले विशेष महाधिवशेनपक्षधर समूहको नेतृत्व गरेको छ । हुनत कानुनतः भन्नुपर्दा अब यो गुट नभएर पार्टी हो, तर जसले ‘संस्थापन पक्ष’ को औपचारिक मान्यता पाएको छ त्यसपति त्यस इतरको समूह सन्तुष्ट छैन ।

गगन थापा नेतृत्वको पार्टीलाई गुट भन्न त नमिल्ने हो तर अहिले पनि यसको राजनीतिक हैसियत भने गुटभन्दा माथि उठ्न सकेको नै देखिँदैन । किनभने उनीसँग निवर्तमान सभापति पनि छैनन् र नत यसअघि कोइराला भनिएको अर्थात देउवा इतरको समूहको नेतृत्व गरेका डा शेखर कोइराला नै उनको साथमा छन् ।

अहिलेको इतर समूह भनेको ‘देउवा गुट’ हो, यसको नेतृत्व अहिले पूर्णबहादुर खड्काले गरिरहको भएपनि । पुराना र कांग्रेसका नाममा गुनेचिनेका नेताहरु यो गुटमा धेरै छन् । पूर्णबहादुर खड्का, शशांक कोइरला, प्रकाशमान सिंह, विमलेन्द्र निधि, कृष्णप्रसाद सिटौला, डा. प्रकासशरण महत, मोहनबहादुर बस्नेत, बीरबहादुर बलायर, मीन विश्वकर्मा, एनपी साउद आदि लामै सूची बनाउन सकिन्छ ।

यी हिजो दिग्गज नेताका नाममा कांग्रेस भजाई खाएका अनि कतिपय त आफ्ना पिताजीका नामबाट राजनीतिमा स्थापित भएका नेताहरु मिलेर बनेको गुटको अहिलेको मुख्य परिचय भनेको गगन थापासँगको प्रतिस्पर्धा नै हो । अनि यही गुट हो जो हिजो एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसँग विजातीय साँठगाँठ गर्दा पार्टी जेन जी विद्रोहको तारो बन्नु परेको थियो ।

हिजोका दिनमा पार्टीभित्र तेस्रो समूह खासै थिएन । एक समय कृष्णप्रसाद सिटौलाले तेस्रो धार जन्माएका त थिए तर त्यसको अस्तित्व धेरै लामो समय सम्म रहेन र छिट्टै छिन्नभिन्न बन्यो ।

हो, त्यही तेस्रो धु्रवले जन्माएका नेता हुन् गगन थापा । किनभने यसअघिको उनको हैसियत विद्यार्थी नेतामै सीमित थियो र केही समय मात्र केन्द्रीय सदस्य । तर पछि यही तेस्रो ध्रुवका रुपमा जन्मिएको गुटबाटै उनी महामन्त्रीको उम्मेदबारका रुपमा उदाएका हुन् पार्टीको तेह्रौँ महाधिवेशनमा । त्यो पटक उनी ३०० मात्र मतको हाराहारीमा सीमित रहे । पछि भने उनले सिटौला ग्रुप छोडे र डा शेखर कोइरालाको साथ पनि छोडे । अनि आफ्नै गुट जन्माए र त्यही गुटबाटै चौधौँ महाधिवेशनमा पार्टीको महामन्त्रीको उम्मेदबार बनेर जिते ।

तर आज तेस्रो समूहको नेतृत्वमा डा शेखर कोइरालाको गुट देखिएको छ । हिजो अस्तीसम्म उनी बाध्यताले देउवा गुटसँगै लतारिँदै आएका थिए तर, केही दिनयता तिर भने उनी त्यो गुटको अस्तित्वमा पनि उभिएको देखिएको छैन । डा कोइराला गुट अहिले सबैभन्दा अन्योलग्रस्त अवस्थामा देखिएको छ ।

डा शेखर १४ औं महाधिवशेनमा सभापतिका लागि देउवाका मूल प्रतिस्पर्धी थिए । गगन थापाले उनकै समूहबाट महामन्त्री जिते । गगन थापाले हस्ताक्षर गरेको टिकट लिएर निर्वाचन लडिसकेका कोइरालालाई विशेष महाधिवशेन र थापाको नेतृत्व स्वीकार गर्न किन र के गाह्रो परेको हो ? कसैले बुझेको छैन ।

हिजो गगन इतरको अर्थात् देउवा समूहकै साथमा आड लाउँदै आएका डा कोइरालाको अवस्था त पुरानै हो तर पनि अहिले पनि एउटा नयाँ चुनौती पनि थपिएको छ । त्यो चुनौती भनेको कोइराला गुट भन्ने नामको हो । कांग्रेसभित्र कोइराला गुट भन्नाले विपी कोइरालाको लिगेसी धानिरहेका शेखर, शशांक र अलिकति सुजाता पनि पर्दथिन् ।

आज यी कुनै नाम शेखरसँग त छैनन् नै, त्यसैमा पनि अझै देउवा समूहको आगामी भेलाको संयोजक नै डा शशांक कोइरालालाई अघि सारिएपछि अब कोइरालभित्र पनि गुटै गुट देखिएको छ । शकांक विपी पुत्र हुन् र हिजो १४ औँ महाधिवेशनमा देउवाको पोल्टामा पुगेका उनी अहिले पनि त्यतै खुल्दै आएका छन् । त्यसकारणले कोइराला गुटको नेतृत्व गर्ने शेखरलाई अब यसको असर पर्न पनि सक्दछ ।

यतिमात्र नभएर हिजोका दिनको उनकै गुट फुटेर अहिले कांग्रेसमा चौथो धारले पनि जन्म लिएको छ । जस्तो कि यो धारको नेतृत्व अब शंकर भण्डारीले गर्ने भएका छन् । यहाँ पनि पुराना कांग्रेसी नेताहरूको राम्रै जमात देखिन्छ । लक्ष्मण घिमिरे, दीपकुमार उपाध्याय, लोकेश ढकालहरूको जमघट छ । राजतन्त्र पुनस्र्थापना र हिन्दु राज्यलाई यिनले मुद्दा बनाएका छन् ।

यो दृश्यले त कोइरालभित्र पनि गुटैगुटको संकेत गरेको छ । यो संकेत मात्र नभएर स्पष्ट र दृश्य नै बाहिर आइसकेको छ । त्यसैले अबको कांग्रेसको अवस्था हेर्दा गगन र इतर अर्थात् गगन र देउवा नभएर कम्तीमा चार गुट नै अस्तित्वमा आएको देखिएको छ ।

गुट चारवटा भए पनि मुख यतिखेर तीनवटा नै हुन । शेखर कोइराला गुटले देउवा समूहसँगै सहकार्य गरिरहेको छ । तर, शेखर गुट सधैँ देउवाको मुख बन्न सक्ने छैन । ढिलोचाँडो शेखर समूहले कुनै अर्काे अर्थात् आफ्नो बाटो हिँड्ने निर्णय लिन पनि सक्ने देखिन्छ । अब डा शेखरका अगाडि कि देउवा गुटमा विलय हुनुपर्ने छ भने कित आफ्नै गुट या बाटो रोज्नुपर्ने छ ।

गत वर्ष भदौमा भएको जेन जी आन्दोलनको बर्षदिन पुग्नै लागेको छ । हिजोको पुराना भनिएका दलहरूले यो बर्षदिनमा पनि इतिहासबाट पाठ सिक्न सकेनन् । हिजोको जस्तै आज पनि कहीँ कतै बाँकी रहेको पदलोलुपताले आज पनि दलका नेताहरुलाई सताइरहेकै छ । त्यसैले अनेकन गुट जन्माउँदै त्यसैको नेता हुँदै हिँड्ने गरेको छन् । हिजोका दिनमा ‘ठूला–पुराना’ भन्ने पगरी पाएका उनीहरु आज ‘सानो–पुराना’ भइसक्दा पनि उनको बुद्धि फिरेको जस्तो देखिँदैन ।

त्यसो त कांग्रेस मात्र नभएर कम्युनिस्टहरु हुन् या राजावादी नै पनि गुट, उपगुट र फुट छँदै नै छ । हिजैदेखि फुट, विभाजन र विग्रहको राजनीतिमा च्याम्पिएन भएका कांग्रे कम्युनिष्टहरुले आज पनि आफ्ना हिजोका आनिबानीमा सुधार गर्न सकेका छैनन् ।

गगन थापा नेतृत्वमा आयोजित २०८२ पुषको विशेष महाधिवेशनलाई अहिलेसम्म पार्टी फुट मानिएका छैन र त्यसलाई नेतृत्व हस्तान्तरणको विधानसम्मत प्रक्रियाका रुपमाा गगन समूह अथ्र्याउँछ । तर पनि विशेष महाधिवेशनमा समावेश नभएको पक्षले अहिले पनि गगनको नेतृत्वलाई स्वीकार गर्न अझै सकेको छैन र सर्वोच्च अदालतले यस विषयमा पुनर्विचार गरिदेओस् भन्ने अपेक्षा राख्दछ । यसकारण पनि नेपाली कांग्रेस तेस्रो पटक फुटको संघारमै पुगेको जस्तो देखिएको छ ।