एजेन्सी । प्याज काट्दा आँखाबाट आँसु बग्नु यति सामान्य कुरा हो कि धेरैजसो मानिसहरूले यसलाई भान्साको भाग मानेका छन्, तर के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ कि यो किन हुन्छ ?
किन प्याजले तपाईंलाई रुवाउँछ ? के प्याजले हामीलाई रुवाउन चाहन्छ वा यसको पछाडि कुनै वैज्ञानिक कारण छ ?
वास्तवमा, प्याजले जनावर र कीराहरूबाट आफूलाई बचाउन एक विशेष रासायनिक ‘आत्मरक्षा’ प्रयोग गर्दछ । जब हामी प्याज काट्छौं, हामी यसको कोषहरूलाई क्षति पुर्याइरहेका हुन्छौं । यी कोषहरूभित्र केही विशेष इन्जाइमहरू लुकेका हुन्छन्, जुन प्याज काट्ने बित्तिकै सक्रिय हुन्छन् ।
प्याज काट्ने बित्तिकै यी इन्जाइमहरू र सल्फर इन्जाइमहरू एकअर्काको सम्पर्कमा आउँछन् । यस रासायनिक प्रक्रियाको कारणले गर्दा, एउटा ग्यास बन्छ, जुन हावामा सजिलै घुल्छ, जसलाई वैज्ञानिक भाषामा सिन–प्रोपेनेथियल एस–अक्साइड भनिन्छ । यसले नै हाम्रो आँखा पोल्ने गर्दछ ।
यो ग्यास हावामा फैलिन्छ र हाम्रो आँखामा पुग्छ । हाम्रो आँखामा पातलो तरल तह हुन्छ, जसलाई टियर फिल्म भनिन्छ । जब सिन्–प्रोपेनेथियल एस–अक्साइड ग्यास यो आँसुको फिल्मको सम्पर्कमा आउँछ, यो यसमा घुल्छ र सल्फ्यूरिक एसिड जस्तै हल्का जलन गराउने इन्जाइममा परिणत हुन्छ ।
हाम्रा आँखाहरू धेरै संवेदनशील हुन्छन्, त्यसैले जब तिनीहरूले कुनै पनि प्रकारको जलन वा खतरा महसुस गर्छन्, तिनीहरूले तुरुन्तै आफ्नो प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय गर्छन् । यस्तो अवस्थामा, आँखाको आँसु ग्रन्थीहरूले ठूलो मात्रामा आँसु उत्पादन गर्न थाल्छन् ।
यी आँसुहरूको उद्देश्य आँखामा प्रवेश गर्ने कुनै पनि जलनकारी पदार्थलाई बाहिर निकाल्नु हो, जसरी धुलोको कण आँखामा पस्दा हुन्छ ।
