काठमाडाैँ । राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष डा. गुणाकर भट्टले नेपालमा उच्च आर्थिक वृद्धि हासिल गर्न नीतिगत सुधार र लगानी विस्तारलाई सँगसँगै अघि बढाउनुपर्ने बताउनुभएको छ ।
आइतबार ललितपुरमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै उहाँले नेपालमा दीर्घकालीन औसत आर्थिक वृद्धिदर करिब ४ प्रतिशत रहे पनि नीतिगत हस्तक्षेप र लगानी विस्तार भएका केही वर्षमा आर्थिक वृद्धिदर ७ प्रतिशतसम्म पुगेको बताउनुभयो ।
उहाँले अब उच्च आर्थिक वृद्धिका लागि लगानी बढाउनुका साथै नीतिगत सुधारलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताउनुभयो । विगतमा भएका उदारीकरण, नीतिगत सुधार तथा पुनर्निर्माणमा भएको ठूलो लगानीले आर्थिक वृद्धिलाई गति दिएको उहाँको भनाइ थियो ।
भट्टका अनुसार २०७२ सालको भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणका क्रममा लगानी बढ्दा नेपालले लगातार तीन वर्ष करिब ७ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धि हासिल गरेको थियो । सो अवधिमा कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) को करिब ३० प्रतिशतसम्म पुँजी निर्माण भएको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
हाल नेपालको फिक्स्ड क्यापिटल फर्मेसन जीडीपीको करिब २६ प्रतिशत पुगेको उल्लेख गर्दै उहाँले यसअघि लगातार तीन वर्ष उक्त अनुपात करिब २४ प्रतिशतमा सीमित रहेको बताउनुभयो । उच्च आर्थिक वृद्धिका लागि पुँजी निर्माणको दर अझै बढाउनुपर्ने उहाँको भनाइ छ ।
उहाँले आर्थिक वृद्धिको आधार विस्तार गर्न पुँजी वृद्धि, दक्ष जनशक्ति निर्माण र प्रविधिमा लगानी आवश्यक रहेको बताउनुभयो । शिक्षा, स्वास्थ्य तथा सीप विकासमा लगानी बढाएर देशभित्रै दक्ष जनशक्तिलाई टिकाउनुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभयो ।
बढ्दो वैदेशिक पलायन र न्यून जनसंख्या वृद्धिदरका कारण मानव पुँजी निर्माणमा चुनौती देखिएको भन्दै भट्टले देशभित्रै रोजगारी र अवसर सिर्जना गरी दक्ष जनशक्तिलाई टिकाउने नीति आवश्यक रहेको बताउनुभयो ।
नेपालको कुल कारक उत्पादकत्व (टोटल फ्याक्टर प्रोडक्टिभिटी) करिब ०.२ प्रतिशत मात्रै रहेको उल्लेख गर्दै उहाँले हालको आर्थिक वृद्धिको मुख्य आधार पुँजी र श्रमशक्ति रहेको बताउनुभयो । उत्पादन वृद्धि र उत्पादकत्व बढाउन प्रविधिको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उहाँको भनाइ छ ।
डिजिटलाइजेसन तथा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) बाट सिर्जना भइरहेका अवसरको अधिकतम उपयोग गर्नुपर्नेमा पनि उहाँले जोड दिनुभयो । प्रविधिले काम गर्ने तरिकामा सुधार ल्याउँदै उत्पादन र कार्यक्षमता बढाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने उहाँले बताउनुभयो ।
भट्टले उत्पादकत्व प्रविधि र पुँजीमा मात्र निर्भर नहुने स्पष्ट पार्दै काम गर्ने तरिका, कार्यसंस्कृति, शिक्षा तथा संस्थागत संरचनाले समेत उत्पादकत्वमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्ने बताउनुभयो ।
उहाँले सुशासन र समृद्धि एकअर्काका परिपूरक रहेको उल्लेख गर्दै राम्रो नीति र बलियो संस्थागत संरचनाले उत्पादकत्व तथा प्रतिव्यक्ति आय बढाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने बताउनुभयो । उच्च आर्थिक वृद्धिका लागि प्रभावकारी नीति, बलियो संस्था, बढ्दो लगानी र दक्ष मानव पुँजी निर्माणलाई एकसाथ अघि बढाउनुपर्ने उहाँको भनाइ थियो।
