काठमाडौं । नेकपा (एमाले) का उपाध्यक्ष तथा पूर्वअर्थमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को तीव्र विस्तारले विश्वव्यापी रूपमा ऊर्जा र पानीको खपत बढाउँदै गम्भीर वातावरणीय संकट निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।
राजधानीमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै उनले एआईका ठूला डाटा सेन्टरहरू सञ्चालनका लागि अत्यधिक ऊर्जा र पानी आवश्यक पर्ने भएकाले भविष्यमा जलवायु परिवर्तन, वन विनाश तथा वातावरणीय असन्तुलन अझ गम्भीर बन्न सक्ने उल्लेख गरे ।
पाण्डेले एआई प्रविधिको बढ्दो प्रयोगलाई रोक्न नसकिने यथार्थ स्वीकार गर्दै त्यसका नकारात्मक असरबारे समयमै नीतिगत तयारी र प्रभावकारी नियमन आवश्यक रहेकोमा जोड दिए । उनका अनुसार प्रविधिको विकास र वातावरणीय संरक्षणबीच सन्तुलन कायम गर्नु अबको प्रमुख चुनौती हो ।
उनले भने, एआईको प्रयोग विश्वव्यापी रूपमा तीव्र गतिमा बढिरहेको अवस्थामा यसले ऊर्जा र पानीको माग पनि बढाउनेछ, जसले दीर्घकालीन रूपमा वातावरणीय संकटलाई गहिरो बनाउन सक्छ ।
तर उनले एआईलाई पूर्ण रूपमा नकारात्मक मात्र नभई कृषि र किसानका लागि अत्यन्त उपयोगी प्रविधि पनि भएको उल्लेख गरे । कृषि आधुनिकीकरण, डाटा विश्लेषण र उत्पादन वृद्धि जस्ता क्षेत्रमा एआईको महत्वपूर्ण भूमिका रहने उनको भनाइ थियो ।
पूर्वअर्थमन्त्री पाण्डेका अनुसार अबको आवश्यकता प्रविधिको उपयोग र वातावरणीय क्षतिबीच सन्तुलन कायम गर्नु हो, जसका लागि सरकारले स्पष्ट कानुन, नीति र नियमनकारी संयन्त्र विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।
उनले पार्टीभित्र नीतिगत तथा नियामक क्षमतालाई बलियो बनाउँदै सरकारलाई सही नीति निर्माणका लागि निरन्तर दबाब दिनुपर्ने पनि बताए ।
कार्यक्रममा उनले समाजशास्त्री इमानुएल वालरस्टिनको विश्व–प्रणाली सिद्धान्त उल्लेख गर्दै ज्ञान र प्रविधिको असमान वितरणप्रति पनि ध्यानाकर्षण गराए । उनका अनुसार विकासशील मुलुकहरूले कच्चा तथ्याङ्क र स्रोत उपलब्ध गराए पनि त्यसबाट उत्पादन हुने ज्ञान र प्रविधि विकसित देशमा केन्द्रित हुने र पुनः महँगो रूपमा फर्किने प्रवृत्ति अझै जारी छ ।
यसले विश्वव्यापी रूपमा उत्तर र दक्षिण बीचको खाडल मात्र होइन, देशभित्रै पनि डिजिटल असमानता र वर्गीय दूरी बढाउने खतरा रहेको पाण्डेको भनाइ छ ।
उनले यस्तो असमानता रोक्नका लागि आफ्नै देशमा ज्ञान उत्पादन प्रणाली सुदृढ बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।
