काठमाडौँ। युरोपका विभिन्न देशहरूमा जेलभित्र कैदीको चाप तीव्र रूपमा बढ्दै गएको नयाँ प्रतिवेदनले देखाएको छ।
युरोपस्थित मानवअधिकारसम्बन्धी क्षेत्रीय निकायका लागि स्विट्जरल्यान्डको एक विश्वविद्यालयले तयार गरेको प्रतिवेदनअनुसार फ्रान्स र टर्की युरोपमा सबैभन्दा बढी जेल भीडभाड भएका देश बनेका छन्।
प्रतिवेदनले सन् २०२५ को सुरुआती अवस्थालाई आधार मानेर तथ्यांक सार्वजनिक गरेको हो। त्यसअनुसार फ्रान्स र टर्कीका जेलहरूमा प्रत्येक १०० कैदी अट्ने स्थानमा १३१ जना कैदी रहेका छन्। यसले ती देशका जेलहरू क्षमता भन्दा निकै बढी दबाबमा सञ्चालन भइरहेको संकेत गर्छ।
फ्रान्सको अवस्था अझ गम्भीर बन्दै गएको देखिएको छ। त्यहाँका अधिकारीहरूले हालै सार्वजनिक गरेको नयाँ विवरणअनुसार अप्रिल २०२६ सम्म फ्रान्सका जेलहरूमा भीडभाड १३९.१ प्रतिशत पुगेको छ।
अर्थात् जेलमा उपलब्ध स्थानको तुलनामा कैदी संख्या अत्यधिक बढी भइसकेको छ। यसले कैदीको बसाइ, स्वास्थ्य, सुरक्षालगायत मानवअधिकारसम्बन्धी चुनौतीहरू बढ्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
प्रतिवेदनअनुसार तथ्यांक उपलब्ध गराएका ५१ जेल प्रशासनमध्ये १४ वटा देशमा जेल क्षमता भन्दा बढी कैदी रहेका छन्। फ्रान्स र टर्कीपछि क्रोएसियामा प्रत्येक १०० स्थानमा १२३ जना कैदी रहेका छन् भने इटालीमा १२१, माल्टामा ११८, साइप्रसमा ११७, हंगेरीमा ११५, बेल्जियममा ११४ र आयरल्याण्डमा ११२ जना कैदी रहेका छन्। यी तथ्यांकले युरोपका धेरै देशहरूमा जेल व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको देखाउँछन्।
यसको विपरीत केही देशहरूमा भने जेल भीडभाड तुलनात्मक रूपमा कम रहेको छ। युक्रेनमा प्रत्येक १०० स्थानमा ५० जना मात्र कैदी रहेका छन्। स्पेनमा यो संख्या ७७ र जर्मनीमा ८० रहेको उल्लेख गरिएको छ। यी देशहरूले जेल व्यवस्थापन तथा वैकल्पिक सजाय प्रणाली प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गरेको अनुमान गरिएको छ।
प्रतिवेदनले प्रति १ लाख जनसंख्यामा सबैभन्दा बढी कैदी राख्ने देशहरूको सूची पनि सार्वजनिक गरेको छ। त्यसअनुसार टर्कीमा प्रति १ लाख जनसंख्यामा ४५८ जना कैदी रहेका छन्, जुन युरोपकै सबैभन्दा उच्च संख्या हो। अजरबैजानमा यो संख्या २७१ र मोल्डोभामा २४५ रहेको छ। युरोपेली संघका सदस्य राष्ट्रहरूमध्ये हंगेरीमा प्रति १ लाख जनसंख्यामा २०६, पोल्याण्डमा १८९ र चेक गणतन्त्रमा १७८ जना कैदी रहेका छन्।
जनवरी २०२५ सम्म अध्ययन गरिएका देशहरूमा ११ लाखभन्दा बढी कैदी रहेका थिए। यो संख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा ८.५ प्रतिशतले बढी हो। प्रतिवेदनले कैदी संख्या निरन्तर बढ्दै जानु युरोपेली देशहरूको न्याय प्रणाली र जेल व्यवस्थापनका लागि ठूलो चुनौती बन्दै गएको जनाएको छ।
त्यस्तै महिला कैदीको संख्या पनि बढ्दो क्रममा रहेको देखिएको छ। जनवरी २०२४ मा कुल कैदीमध्ये ४.८ प्रतिशत महिला रहेका थिए भने जनवरी २०२५ सम्म यो अनुपात बढेर ५.२ प्रतिशत पुगेको छ।
यसले महिला कैदीका लागि आवश्यक पूर्वाधार, स्वास्थ्य सेवा तथा सुरक्षाका विषयमा पनि थप ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ। रासस
