नबिलाले दिनको १० घण्टा वा सोभन्दा बढी काम गर्छिन् । माटोलाई मोल्डमा बाँधेर र इँटाले भरिएको ह्वीलबारहरू ओसारपसार गर्ने भारी, फोहोर काम गर्छिन्। १२ वर्षको उमेरमा उनले आफ्नो आधा जीवनका लागि इँटा कारखानामा काम गरिरहेकी छिन् र उनी सायद आफ्ना सबै सहकर्मीहरूमध्ये सबैभन्दा जेठी हुन्।
१२ वर्षीया अफगान बालिका इँटा कारखानामा काम गर्दै । अर्थव्यवस्था पतन भएकाले अफगानिस्तानमा काममा लगाइने बालबालिकाको संख्या बढ्दै गएको छ ।
अफगानिस्तानमा काम गर्न लगाइने बालबालिकाको संख्या बढ्दै गएको छ । तालिबानले देश कब्जा गरेपछि अर्थव्यवस्थाको पतनका कारण काममा लगाइने बालबालिकको संख्या बढेको हो । विश्वले एक वर्षभन्दा अघिदेखि आर्थिक सहायता कटौती गरेको छ।
सेभ द चिल्ड्रेनले गरेको भर्खरैको सर्वेक्षणले अफगानिस्तानका आधा परिवारले जीविकोपार्जन खस्किँदा पेट भर्नका लागि बालबालिकालाई काममा लगाएको अनुमान गरेको छ।
सेभ द चिल्ड्रेनले गरेको भर्खरैको सर्वेक्षणले अफगानिस्तानका आधा परिवारले जीविकोपार्जन खस्किँदा पेट भर्नका लागि बालबालिकालाई काममा लगाएको अनुमान गरेको छ।
राजधानीबाहिर उत्तरतर्फ राजमार्गमा रहेका थुप्रै इँटा कारखानामा चार–पाँच वर्षसम्मका बालबालिका परिवारसँगै मजदुरी गर्छन् ।
राजधानी काबुलको उत्तरमा रहेको राजमार्गमा रहेका धेरै इँटा कारखानामा यो स्पष्ट देख्न सकिन्छ । भट्टीहरूमा अवस्था वयस्कहरूका लागि पनि कठिन छ। तर ती प्रायः सबैमा चार वा पाँच वर्षका बालबालिका बिहानदेखि अँध्यारोसम्म परिवारसँगै काम गर्छन्।
एक १३ वर्षीय अफगान बालक इँटा कारखानामा।
बच्चाहरूले इँटा बनाउने प्रक्रियाको हरेक चरण गर्छन्। तिनीहरूले पानीको क्यानस्टरहरू बोक्छन् र काठको इँटाको मोल्डहरू हिलोले भरिएको घाममा सुकाउन लैजान्छन्। तिनीहरूले सुकेको इँटाले भरिएको ह्वीलबारलाई फायरिङको लागि भट्टमा धकेल्छन्, त्यसपछि फ्याँकिएको इँटाले भरिएको व्हीलबारोलाई पछाडि धकेल्छन्।
कामदारहरूले प्रत्येक १००० इँटाका लागि ४ अमेरिकी डलर बराबर पाउँछन्।
थोरै मात्र विद्यालय पुगेका छन् । १२ वर्षीया नबिला ५–६ वर्षको उमेरदेखि नै इँटा कारखानामा काम गर्दै आएकी छिन् । अन्य धेरै इँटा मजदुरहरू जस्तै उनको परिवार वर्षको एक भाग काबुल नजिकैको एक भट्टामा काम गर्दछ । अर्को भाग जलालाबाद बाहिर पाकिस्तानी सीमा नजिकैको एउटा भट्टामा बिताउँछ ।
“हामी काम बाहेक अरू केही सोच्न सक्दैनौँ”, उनले भनिन्।
अफगानिस्तानका १० लाखभन्दा बढी बालबालिका कामदार रहेको अनुमान गरिएको छ ।
नौ वर्षीय बालक मोहब्बत कोइलाको बोझ बोकेर एक क्षणका लागि पीडाको अभिव्यक्तिका साथ अडिए । “मेरो ढाड दुख्छ”, उनले भने। के चाहन्छौ भनी सोध्दा, उनले पहिलो सोधे, “इच्छा के हो ?”
एक पटक यो व्याख्या गरेपछि उनी एक क्षणका लागि शान्त भए अनि सोच्दै भने, “मलाई विद्यालय गएर राम्रो खाना खान मन छ, म राम्रो काम गर्न चाहन्छु ताकि हामीसँग एउटा घर होस्।”
बच्चाहरूले ब्याकब्रेकिङ इँटा बनाउने प्रक्रियाको प्रत्येक चरण गर्छन्।
कारखाना वरपरको परिदृश्य अन्धकार र बाँझो छ । भट्टाको धुवाँले कालो कालो धुवाँ बाहिर निस्कन्छ। परिवारहरू भट्टीको छेउमा जीर्ण माटोको घरहरूमा बस्छन् । प्रत्येक एक कुनामा तिनीहरूले इँटा बनाउँछन्। धेरैका लागि एक दिनको खाना चियामा भिजाइएको रोटी हो।
रहिमका पाँचदेखि १२ वर्षसम्मका तीन छोराछोरी इँटाभट्टामा काम गरिरहेका छन्। उनले आफूसँग विकल्प नभएको बताए । “अरू कुनै उपाय छैन”, उनले भने, “हामीसँग खानका लागि रोटी छैन भने तिनीहरूले कसरी अध्ययन गर्न सक्छन् ? बाँच्नु बढी महत्त्वपूर्ण छ।”
आठ वर्षको अफगान बालक इँटा कारखानामा काम गर्दै ।
कामदारहरूले प्रत्येक एक हजार इँटाका लागि चार डलर बराबर पाउँछन्। एक वयस्क एक्लै काम गर्नेले एक दिनमा त्यो रकम कमाउन सक्दैन, तर यदि बच्चाहरूले सहयोग गरे भने उनीहरूले दिनको एक हजार ५०० इँटा बनाउन सक्छन्।
सेभ द चिल्ड्रेनले गरेको सर्वेक्षणअनुसार डिसेम्बरदेखि जुनसम्ममा घरबाहिर काम गर्ने परिवारको संख्या १८ प्रतिशतबाट २२ प्रतिशत पुगेको छ। यसले राष्ट्रव्यापी रूपमा १० लाखभन्दा बढी बालबालिका काम गरिरहेका छन् भनी सुझाव दिन्छ। अन्य २२ प्रतिशत बालबालिकाले उनीहरूलाई पारिवारिक व्यवसाय वा खेतबारीमा काम गर्न भनिएको बताए ।
अफगान केटाकेटीहरू इँटा कारखानामा काठको इँटाको मोल्ड भर्दै।
जुनमा सर्वेक्षण गरिएका ७७ प्रतिशत परिवारहरूले डिसेम्बरमा ६१ प्रतिशतको तुलनामा एक वर्षअघिको तुलनामा आधा वा बढी आम्दानी गुमाएको बताए।
एउटा भट्टामा पानी पर्न थाल्छ। सुरुमा केटाकेटीहरू हर्षित थिए, यो गर्मीमा एक स्फूर्तिदायी झरना हुनेछ भन्ने सोचेर। त्यसपछि हावा चल्यो । धूलोको एक विष्फोटले तिनीहरूको अनुहार छोप्यो। हावा धुलोले पहेँलो भयो। कतिपय बालबालिकाले आँखा खोल्न सकेनन् तर काम गरिरहे । वर्षा मुसलधारे पानीमा खुल्यो ।
एउटी चार वर्षीया अफगान बालिका इँटा कारखानामा काम गरेपछि सुतेकी छिन्।
केटाकेटी भिजेका थिए । एक बालक पानी र माटो खन्याउँदै थिए तर अरूले जस्तै उनले पनि आफ्नो काम पूरा नगरी आश्रय लिन नसक्ने बताए।
उनले भने, “हामीलाई बानी परेको छ । त्यसपछि उनले अर्को केटालाई भने, “छिटो गर, कामपूरा गरौँ।”
अलजजिराको सहयोगमा
