काठमाडौँ। रसुवा बाढीका कारण जलविद्युत आयोजना तथा प्रशारण संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको छ ।
नेपाल विद्युत प्राधिकरणकाअनुसार प्रारम्भिक विवरणमा करिब ३ सय ७५ जना बेपत्ता वा सम्पर्कविहीन छन् भने ४ सय ३० मेगावाट क्षमताका करिव १५ वटा जलविद्युत आयोजनामा क्षति पुगेको छ ।
प्राधिकरणले हाल हराएका कर्मचारीलाई खोजी तथा उद्धारलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरेको छ । सम्पर्कविहीन रहेकामध्ये कति जना सुरुङ वा संरचनाभित्र फसेका छन् र कति जनालाई बाढीले बगाएको छ भन्ने यकिन हुन बाँकी रहेको प्राधिकरणका का.मु. कार्यकारी निर्देशक दीर्घायूकुमार श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो ।
उहाँकाअनुसार ६० मेगावाट क्षमताको माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत आयोजनाको भुमिगत पावर हाउसमा केही कर्मचारी फसेको आशंका गरिएको छ ।
श्रेष्ठले उनीहरुलाई शनिवारसाँझसम्म उद्धार गर्ने गरि तयारी गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
उहाँकाअनुसार सो आयोजनाका ४२ जना कर्मचारी सम्पर्कविहीन छन् । तीमध्ये आयोजनामा रहेका भूमिगत पावर हाउसमा ३२ देखि ३३ जनासम्म फसेको हुनसक्ने आशंका गरिएको उहाँले बताउनु भयो ।
करिव १० जनालाई भने बाढीले बगाएको स्थानीय कर्मचारी तथा सर्वसाधारणबाट जानकारी आएको उहाँको भनाई छ । बाँकी कर्मचारी भने पावर हाउसको भूमिगत संरचनाभित्र रहेको आशंका गरिएको छ । श्रेष्ठकाअनुसार पावर हाउससम्म पुग्ने मुख्य एक्सेस टनेल माटो, ढुंगा र बोल्डरले पूर्णरूपमा भरिएकाले उद्धारमा कठिनाइ भएको छ ।
हाल केबल डक्टबाट उत्खनन गर्दै भूमिगत पावर हाउसतर्फ पुग्ने प्रयास भइरहेको छ । केबल डक्टबाट करिब १० देखि १२ फिट मात्रै उत्खनन गर्न बाँकी रहेको र त्यसपछि एक्सेस टनेलमा प्रवेश गर्न सकिने जानकारी फिल्डमा रहेका प्लान्ट म्यानेजरबाट प्राप्त भएको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
एक्सेस टनेलमा प्रवेश गरेपछि पावर हाउसभित्रको वास्तविक अवस्था र त्यहाँ रहेका व्यक्तिको अवस्थाबारे यकिन गर्न सकिने उहाँको भनाई छ । शनिवार साँझसम्म उद्धार टोली पावर हाउसतर्फ पठाउनेगरि प्राधिकरणले तयारी गरिररहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । उहाँकाअनुसार प्राधिकरणले उद्धार कार्यलाई प्राथमिकतामा राखेर युद्धस्तरमा काम गरिरहेको छ ।
उहाँले भन्नुभयो, ‘६० मेगावाट क्षमताको माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ आयोजनाको पावर हाउस भूमिगत छ र सञ्चालनमै रहेको पावर हाउस हो । त्यहाँ सबै कर्मचारी भूमिगत पावर हाउसमा थिए, हामीलाई आशा छ, उनीहरूलाई जीवितै उद्धार गर्न सकिने सम्भावना धेरै छ । त्यसैलाई प्राथमिकतामा राखेर हामीले हिजोदेखि युद्धस्तरमा उद्धारको काम गरिरहेका छौँ । गृहमन्त्रीज्यू पनि फिल्डमै हुनुहुन्छ । तर उद्धारका लागि हामीसँग हुनुपर्ने प्रविधि र विशेषज्ञता पर्याप्त छैन । हामीले अझै धेरै काम गर्नुपर्ने अवस्था छ । ६० मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ मा रहेका ४२ जनामध्ये १० जना बगेको देखिएको भन्ने त्यहाँका कर्मचारी र स्थानीयवासीको भनाइ छ । अझै ३२–३३ जना जति भित्रै हुन सक्ने सम्भावना छ । अहिले हामी उद्धारको प्रक्रियामै छौँ । त्यस्तै, चिलिमे जलविद्युत कम्पनीको पावर हाउसमा पनि आठ जना कर्मचारीभित्रै रहेको जानकारी आएको छ । उनीहरूको उद्धारका लागि आज माउन्टेन क्लाइम्बर्सको टोलीसहित काठमाडौंबाट छुट्टै हेलिकोप्टर गएको छ । अहिलेको पछिल्लो जानकारीअनुसार माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ को टनेल पूरै भरिएको छ । पावर हाउसमा प्रवेश गर्ने एक्सेस टनेल पनि माटो, ढुंगा र बोल्डरले भरिएको छ । तर केबल डक्ट, जहाँबाट केबलहरू लैजाने गरिन्छ, त्यहाँबाट मानिस छिरेर बिस्तारै एक्जाभेसन गर्ने काम भइरहेको छ । अहिले करिब १० फिट मात्रै बाँकी रहेको र त्यसपछि १०–१५ फिट अगाडि गएपछि एक्सेस टनेलमा प्रवेश गर्न सकिने जानकारी प्राप्त भएको छ । आज साँझसम्म त्यहाँबाट मानिस निकाल्न सकिने अपेक्षा गरेका छौँ । हामी भित्र छिर्न सक्ने भएपछि मात्रै अवस्था कस्तो छ, कति क्षति भएको छ र उद्धार गर्नुपर्ने अवस्था के छ भन्ने यकिन गर्न सकिन्छ । मुख्य टनेलबाट प्रवेश गर्न सकिएको छैन । त्यो पूरै माटो, ढुंगा र बोल्डरले भरिएको छ । करिब १.८ किलोमिटर लामो टनेल पार गरेपछि पावर हाउस पुगिन्छ । तर अहिले हामीले केबल डक्टबाट एक्जाभेसन गरिरहेका छौँ । त्यहाँका प्लान्ट म्यानेजर पनि फिल्डमै हुनुहुन्छ । अब करिब १०–१२ फिट मात्रै बाँकी छ, त्यसपछि एयर एक्सेस प्राप्त हुने र हामी भित्र प्रवेश गर्न सक्ने अवस्था बन्नेछ ।’
चिलिमे जलविद्युत कम्पनीको पावर हाउसमा पनि ८ जना कर्मचारी फसेको जानकारी आएकोले उद्धारको लागि टोलि परिचालन गरेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । उहाँकाअनुसार उद्धारका लागि काठमाडौंबाट हेलिकोप्टरमार्फछ टोली पठाईएको छ । कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले बाढीबाट भएको क्षतिको प्रारम्भिक मूल्यांकनसमेत गर्न नसकिएको बताउनु भयो । उहाँकाअनुसार सामान्य पहिरो तथा विपद्का घटनामा प्राधिकरणकै जनशक्ति र उपलब्ध विशेषज्ञताबाट उद्धार हुँदै आएको थियो । तर यसपटक क्षतिको परिमाण अपेक्षाभन्दा ठूलो भएकाले थप प्रविधि र विशेषज्ञ जनशक्ति आवश्यक पर्न सक्ने देखिएको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो, ‘हामीले प्रारम्भिक रेक्की नै गर्न सकेनौँ । किनभने त्यहाँ जानै सक्ने अवस्था थिएन, बाढीले गरेको क्षति कति छ भन्ने ड्यामेज एसेसमेन्ट पहिला गर्नुपर्छ । त्यसपछि मात्रै कस्तो विशेषज्ञता र कस्तो तालिमप्राप्त जनशक्ति आवश्यक पर्छ भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ । सुरुमा हामीलाई सामान्य प्रकृतिको क्षति होला भन्ने लागेको थियो । हाम्रै जनशक्ति र विशेषज्ञताबाट पनि यस्तो अवस्थामा उद्धार गर्न सकिन्छ भन्ने अनुमान थियो । विगतमा पनि विभिन्न ठाउँमा पहिरो जाँदा हाम्रै जनशक्तिबाट उद्धार गरेका छौँ । तर अहिले क्षतिको परिमाण हामीले अनुमान गरेभन्दा निकै ठूलो देखिएको छ ।’
प्राधिकरणकाअनुसार बाढीपहिरोबाट माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’, माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘बी’, रसुवागढी जलविद्युत आयोजना, चिलिमे जलविद्युत् कम्पनी, त्रिशूली जलविद्युत् केन्द्रलगायतका आयोजनामा कार्यरत कर्मचारी, ठेकेदार, परामर्शदाता तथा चिनियाँ कामदार प्रभावित भएका छन् । माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत आयोजनाका ४२ जना, त्रिशूली जलविद्युत केन्द्रका २ जना, देवीघाटको १ जना, त्रिशूली–३ ‘बी’ हब सबस्टेसनका १६ जना, चिलिमे–त्रिशूली २२० केभी प्रशारण लाइन आयोजनाका २ जना, चिलिमे जलविद्युत कम्पनीका ८ जना, माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘बी’ (३७ मेगावाट) का करिब २१३ जना र रसुवागढी जलविद्युत आयोजना करिव ९३ जना सम्पर्कविहीन रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ । प्राधिकरणले उद्धारका लागि आफ्ना कर्मचारी, उपकरण तथा स्रोतसाधन परिचालन गरेको कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले जानकारी दिनुभयो ।
बाढीका कारण प्राधिकरण, प्राधिकरणको सहायक कम्पनी तथा निजी क्षेत्रका गरी करिब १५ वटा आयोजना प्रभावित भएका छन् ।
श्रेष्ठकाअनुसार करिव ४३० मेगावाट विद्युत उत्पादन प्रणालीबाट आउटेज भएको छ । यसमा करिव २५ मेगावाट क्षमताको सौर्य आयोजना पनि समावेश छ । क्षतिको विस्तृत मूल्यांकन भने तत्काल गर्न नसकिने श्रेष्ठले बताउनु भयो । उहाँकाअनुसार अहिलेको क्षतिको परिमाण प्रारम्भिक अनुमानभन्दा निकै ठूलो देखिएको छ ।–न्युज एजेन्सी नेपाल
