काठमाडाैँ । बदलिँदो खानपान, जीवनशैली तथा वातावरणीय असरका कारण पछिल्लो समय बाँझोपन (निःसन्तान) सम्बन्धी समस्या विश्वव्यापी रूपमा बढ्दै गएको देखिएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) को सन् २०२३ को प्रतिवेदनअनुसार विश्वभरका प्रत्येक ६ जना वयस्कमध्ये १ जना आफ्नो जीवनकालमा कुनै न कुनै रूपमा बाँझोपनको समस्याबाट प्रभावित हुने गरेका छन् । यो तथ्यांकले बाँझोपन कुनै निश्चित क्षेत्र, वर्ग वा देशमा सीमित नभई विश्वव्यापी स्वास्थ्य चुनौतीका रूपमा देखा परेको संकेत गर्छ ।
नेपालमा पनि बाँझोपनको समस्या उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको विभिन्न स्वास्थ्य अध्ययनहरूले देखाएका छन् । ती अध्ययनअनुसार करिब १३ देखि १५ प्रतिशत विवाहित दम्पतीहरू सन्तान प्राप्तिमा कठिनाइ भोगिरहेका छन् । यसले देशभरका लाखौँ दम्पतीहरू सन्तान सुखको प्रतिक्षामा रहेको अवस्था देखाउँछ । विशेषगरी निम्न तथा मध्यम आय भएका परिवारमा उपचारको उच्च लागत र विशेषज्ञ सेवाको सीमित पहुँचका कारण समस्या झनै जटिल बन्दै गएको छ ।
यही अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै ललितपुरको जावलाखेलस्थित अल्का आईभीएफ एण्ड फर्टिलिटी सेन्टरले निःसन्तान दम्पती लक्षित विशेष सेवामूलक अभियान सुरु गरेको छ । अस्पताल प्रशासनका अनुसार ‘उपचारको अभावमा कसैको कोख रित्तो नहोस्’ भन्ने उद्देश्यसहित यो अभियान ल्याइएको हो ।
अस्पतालका प्रशासन प्रमुख भगवान केसीका अनुसार वैशाख महिनाभरका लागि विशेष सहुलियत प्याकेज लागू गरिएको छ । उहाँले उपचार अभाव र आर्थिक कठिनाइका कारण धेरै दम्पती उपचारबाट वञ्चित हुनुपरेको उल्लेख गर्दै यस अभियानले उनीहरूलाई सन्तान प्राप्तिको अवसर प्रदान गर्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो ।
केसीले भन्नुभयो, “अल्का अस्पताल प्रा.लि. जावलाखेल ललितपुरले निःसन्तानपन भएका दम्पतीहरूको लागि सर्वसुलभ विशेष प्याकेज लागू गरेको छ । यो प्याकेज २०८३ वैशाख १ गतेदेखि वैशाख मसान्तसम्म लागू हुनेछ । नेपालमा करिब १३ देखि १५ प्रतिशत दम्पतीहरू विभिन्न कारणले सन्तान प्राप्त गर्न नसकिरहेको अवस्थामा, आर्थिक अभाव र उचित परामर्शको कमीका कारण धेरैले उपचार पाउन सकेका छैनन् । त्यस्ता दम्पतीलाई सहयोग गर्ने उद्देश्यले यो अभियान ल्याइएको हो ।”
उहाँका अनुसार आईभीएफ उपचारका लागि रु ५० हजारसम्म छुटको व्यवस्था गरिएको छ भने विभिन्न प्याकेजमार्फत परामर्श सेवा पनि उपलब्ध गराइनेछ । प्रारम्भिक परामर्श, टीभीएस (अल्ट्रासाउन्ड) परीक्षण तथा वीर्य परीक्षण जस्ता आधारभूत सेवाहरू निःशुल्क प्रदान गरिनेछ । साथै, आईयूआई उपचार सेवा पनि अभियान अवधिभर निःशुल्क उपलब्ध हुनेछ । प्रयोगशाला परीक्षणमा २० प्रतिशत छुट दिइने व्यवस्था गरिएको छ ।
अस्पतालले विकट क्षेत्रमा बसोबास गर्ने तथा काठमाडौं आउन कठिनाइ हुने दम्पतीका लागि फोनमार्फत प्रारम्भिक परामर्श सेवा उपलब्ध गराउने जनाएको छ । यद्यपि, आवश्यक ल्याब परीक्षण, निरन्तर फलोअप र उन्नत उपचारका लागि भने काठमाडौंमै उपस्थित हुनुपर्ने अस्पतालले स्पष्ट पारेको छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनले बाँझोपनलाई प्रजनन प्रणालीको एक रोगका रूपमा परिभाषित गर्दै यसको उपचारमा सबैको समान पहुँच हुनुपर्नेमा जोड दिँदै आएको छ । सोही मानवीय दृष्टिकोणलाई आधार मानेर नेपालमा पनि यस्ता सेवामूलक अभियानहरू आवश्यक रहेको विशेषज्ञहरू बताउँछन् ।
वैशाख मसान्तसम्म सञ्चालन हुने यस अभियानबाट लाभ लिन इच्छुक दम्पतीहरूले अग्रिम नाम दर्ता गर्नुपर्ने अस्पतालले जनाएको छ । लामो समयदेखि सन्तान सुखको प्रतिक्षामा रहेका दम्पतीलाई समयमै परामर्श लिन अस्पतालले आग्रह पनि गरेको छ ।
