काठमाडाैँ । चितवनमा यतिबेला चैते धान रोपाइँको चटारो छ । यहाँ परम्परागत रोपाहारको सट्टा मेसिनको प्रयोग तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ ।
राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रमअन्तर्गत कार्यक्रम कार्यान्वयन एकाइ चितवनमार्फत धान रोप्ने आधुनिक मेसिन प्रयोगमा आएपछि किसानहरू यान्त्रिकीकरणतर्फ आकर्षित भएका छन् ।
कृषि कार्यालयका अधिकृत काशीराम पाण्डेका अनुसार सुरुमा मेसिन प्रयोगबारे बुझाउन र प्रशिक्षण दिन केही कठिनाइ भए पनि हाल धेरै किसानले आफैं मेसिन प्रयोग सुरु गरेका छन् । “सुरुका वर्षमा कर्मचारीले खेतमै गएर बीउ राख्ने तरिका र मेसिनबाट रोपाइँ गर्ने विधि सिकाउनुपथ्र्यो, अब धेरै किसानले सिकिसकेका छन् र मेसिनको माग बढ्दै गएको छ”, पाण्डेले बताउनुभयो ।
मेसिन प्रयोग गर्दा कम लागतमा बढी उत्पादन हुने भएकाले किसानहरू आकर्षित भइरहेका छन् । पाण्डेका अनुसार “खेतीमा यान्त्रिकीकरणले उत्पादन लागत करिब ३०–४० प्रतिशतसम्म घटाउन सकिन्छ” ।
भरतपुर–६ देवनगरका किसान प्रकाश श्रेष्ठले यस वर्ष पहिलोपटक चार बिघा खेतमा मेसिनबाट र दुई बिघा परम्परागत रूपमा रोपाइँ गरिरहेका छन् । उनले भने, “मेसिनले रोप्दा ज्याला कम लाग्छ, उत्पादन कति हुन्छ हेर्न बाँकी छ” । श्रेष्ठले सामाजिक सञ्जालमा मेसिन प्रयोग गरेको देखेपछि जानकारी लिएर प्रयोग सुरु गरेको बताए ।
कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रमअन्तर्गत ५० प्रतिशत अनुदानमा देवनगरस्थित उन्नत बीउविजन केन्द्रमा मेसिन उपलब्ध गराइएपछि किसान यस प्रविधितर्फ आकर्षित भएको पाण्डेले बताए । गत आर्थिक वर्षमा जिल्लाभर करिब ३०० हेक्टरमा मेसिनबाट धान रोपिएको थियो भने यसवर्ष ९८ हेक्टर थपिएको छ ।
पाण्डेका अनुसार, “एक कठ्ठा खेतमा परम्परागत रोपाइँमा करिब दुई किलो बीउ लाग्छ भने मेसिन प्रयोग गर्दा करिब ५०० ग्राम बीउले पुग्छ, ज्याला खर्च घट्छ र उत्पादन बढ्छ” ।
चितवनमा आव २०७७÷७८ देखि चारपाङ्ग्रे मेसिनबाट धान रोपाइँ सुरु भएको थियो । हाल जिल्लामा १३ वटा मेसिन सञ्चालनमा छन् । यस वर्ष मात्र किसानलाई छ वटा मेसिन खरिद गर्न ५० प्रतिशत अनुदान उपलब्ध गराइएको छ ।
चितवनमा वार्षिक रूपमा करिब ९ हजार हेक्टरमा चैते धानखेती हुने गरेको छ । धान प्रवर्द्धन कार्यक्रम लागू भएपछि धान जोन बाहिरका किसान पनि मेसिनबाट प्रत्यक्ष लाभान्वित भएका छन् ।
