काठमाडौँ । काठमाडौं उपत्यकाको वागमती नदीको किनारमा अवस्थित श्री पशुपतिनाथ मन्दिर विश्वका हिन्दुहरूको आस्थाको केन्द्र मात्र होइन, धार्मिक पर्यटनको एक जीवन्त गन्तव्य पनि हो । यो प्राचीन मन्दिर, जसलाई यूनेस्कोले सन् १९७९ मा विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश गरेको छ । शिवभक्तहरूको लागि मुक्तिको द्वार मानिन्छ । पशुपतिनाथको यो पवित्र क्षेत्रले जीवनको चक्रलाई प्रतिविम्वित गर्छ । जन्मदेखि मृत्युसम्मका संस्कारहरू यहाँ सम्पन्न हुन्छन् । यसैले यो धार्मिक पर्यटनको लागि अद्वितीय आकर्षण बनेको छ । पशुपतिनाथ मन्दिरको सुनौलो छानो र चार मुख भएको शिवलिङ्गले विश्वभरका भक्तजनहरूलाई लोभ्याउँछ ।
आस्था र काव्यको संगम
पशुपतिनाथको महिमा पुराणहरू र साहित्यमा बारम्बार उल्लेखित छ । स्कन्द पुराणमा यसलाई ‘पादल पेत्र स्थलम’ मध्ये एक मानिएको छ । जसमा २७५ पवित्र शिवस्थलहरू छन् । प्राचीन कालदेखि नै यो क्षेत्र खुला सङ्ग्रहालयजस्तै छ । शैव, शाक्त, वैष्णव, बौद्ध र जैन सम्प्रदायका मठमन्दिरहरूले भरिएको छ । नेपाली साहित्यमा पनि पशुपतिनाथलाई जीवन–मृत्युको दर्शनको प्रतीकका रूपमा चित्रित गरिएको छ । भक्तजनहरूका कविता, भजन र लोककथाहरूमा यो मन्दिर मुक्तिको स्रोत बनेर आउँछ । साँझको वागमती आरतीले उत्पन्न हुने दिव्य वातावरणले कविहरूलाई प्रेरणा दिन्छ । जहाँ दीपको ज्योति र घण्टीको ध्वनिले आत्माको शान्ति खोज्नेहरूको मन छुन्छ । यहाँका साधु–सन्तहरूको जीवनशैलीले पनि साहित्यिक कल्पनालाई उर्वर बनाउँछ । खरानीले लिपिएका शरीर र लामा जटाहरू बोकेका साधुहरूले शिवको ताण्डव नृत्यको साक्षात रूप देखाउँछन् ।
आध्यात्मिक यात्राको गन्तव्य
पशुपतिनाथ धार्मिक पर्यटनको लागि विश्वको प्रमुख गन्तव्य हो । हरेक वर्ष लाखौं भक्तजन र पर्यटकहरू यहाँ आउँछन् । महाशिवरात्रिमा भारत, भूटान, थाइल्याण्डलगायतका देशबाट आएका १५ लाखभन्दा बढी तीर्थयात्रीहरूले मन्दिर क्षेत्रलाई रङ्गीन बनाउँछन् । तीजमा महिलाहरूको रातो सारीको समुन्द्र र एकादशीका भजनहरूले यो क्षेत्रलाई जीवन्त पार्छ । आर्यघाटको अन्त्येष्टि संस्कारले जीवनको नश्वरताको गहन सन्देश दिन्छ । चार मुख भएको पवित्र शिवलिङ्गको दर्शनले भक्तजनहरूको मन शान्त हुन्छ ।
नेपालको धार्मिक पहिचानको जग
नेपाल सरकार र नेपाल पर्यटन बोर्डले पशुपतिनाथलाई धार्मिक पर्यटनको प्रमुख केन्द्रका रूपमा प्रवद्र्धन गर्दै आएका छन् । ‘विजिट नेपाल डिकेड’ र ‘स्पेसल टुरिजम इयर २०२५’ जस्ता अभियानहरूमा पशुपतिनाथलाई आध्यात्मिक अध्ययन केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने योजना छ । लुम्बिनीसँग जोडेर धार्मिक सर्किट बनाउने, पूर्वाधार विकास गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार गर्ने प्रयासहरू भइरहेका छन् । यस्ता पहलले नेपाललाई विश्वको धार्मिक पर्यटन हब बनाउन मद्दत गर्नेछ । साँस्कृतिक गाउँहरूको विकास र डिजिटल मार्केटिङले नयाँ पुस्ताका पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्न सकिन्छ । पशुपतिनाथ केवल एउटा मन्दिर होइन, यो जीवनको दर्शन हो । यहाँ आएर भक्तजनहरूले शिवको कृपाले मुक्ति पाउने विश्वास गर्छन्। धार्मिक पर्यटनको यो अमर गन्तव्यले नेपालको सांस्कृतिक धरोहरलाई विश्वमा चिनाउँछ र आध्यात्मिक शान्ति खोज्नेहरूलाई निम्तो दिन्छ ।
तस्बिरहरुः अनुप प्रधान/न्युज एजेन्सी नेपाल
