धनकुटा — धनकुटाको छथर जोरपाटी गाउँपालिका–२ बीच टोलमा केही दिनअघि एक बिहान लघुवित्त संस्थाको बैठक बसिरहेको थियो । उक्त समयमा नजिकै स्थानीय एक व्यक्तिले झुन्डिएर आत्महत्या गरे । खैलाबैला मच्चियो ।
मृतक सोही समूहमा ऋण लिने महिलाका पति रहेको खुल्यो । २० हजार ऋण काढे पनि चुक्ता गर्न ४ हजार मात्र बाँकी थियो । पैसाको जोहो गर्न नसकेपछि निराश देखिएका उनको मृत्युको कारण लघुवित्तको ऋण र चुक्ता गर्नर् परेको दबाब मुख्य रहेको स्थानीयको भनाइ छ ।
स्थानीय ४३ वर्षीय अहिमान पुलामी मगरको मृत्यको कारण लघुवित्तको ऋणसँग जोडिएको स्थानीय दिलबहादुर मगर बताउँछन् । उनकी पत्नीका नाममा सिधुवा बजारमा रहेको एनएमबी लघुवित्तमार्फत ऋण लिइएको थियो । ऋण तिर्ने भाका कटेपछि दबाब दिँदै केही महिनाअघि लघुवित्त संस्थाका कर्मचारीले गोठको लैनो गाई फुकाएर लगेको मृतककी पत्नी यानमायाले बताइन् ।
‘अघिल्लो पटक ऋण लिएको ५० हजार रुपैयाँ लैनो गाईमा सदाएको थियो,’ उनले भनिन्, ‘पछिल्लो पटक २० हजार लिए पनि तिर्न ४ हजार मात्र थियो ।’ आयआर्जनको भरपर्दो स्रोत नभएपछि गाउँघरमा रहेको लघुवित्त विकल्प ठानेर ऋण लिन बाध्य रहेको उनको तर्क छ । ‘कि ऋण तिर, कि समूहमा बस्न पाउँदैनौ,’ भन्दै लघुवित्तका कर्मचारीले धम्क्याएको उनले बताइन् । दुई छोरा र एक छोरी नाबालक सन्तान छोडेर पतिले त्यस्तो कार्य गर्नेमा उनी रत्तिभर विश्वास गर्न सक्दिनन् ।
गाउँघरमा अनावश्यक रूपमा भित्रिएका लघुवित्त स्थानीयस्तरमा समस्याका रूपमा बल्झिँदै गएको गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष भीमकला श्रेष्ठ बताउँछिन् । लघुवित्त संस्थाले समूह जमानीमा महिलालाई मात्र ऋण प्रवाह गर्दै आएका छन् ।
एकै व्यक्तिले अधिक संस्थामार्फत ऋण लिने र तिर्न कठिनाइ हुँदा त्यससँग जोडिएर कयौं घटना भइसकेको उनको भनाइ छ । ‘समस्या समाधानका लागि खोलिएका हुन् कि समस्या बल्झाउन भन्ने अवस्थामा छ,’ उनले भनिन्, ‘पालिकाले प्रश्रय नदिए पनि थाहै नदिई पनि लघुवित्तका गतिविधि गाउँघरमा भित्रिँदा समस्या थपिएको छ ।’
अहिमान पुलामी मगरको मृत्यको घटना पनि ऋणसँग जोडिएको आफूले जानकारी पाएको उनले प्रस्ट्याइन् । यसबाट महिला नै बढी समस्यामा पर्ने उनले बताइन् ।
घटनाबारे एनएमबी लघुवित्तका प्रबन्धक लालचन चौधरीले भने आफूहरू मृत्युको कारण नभएको दाबी गरे । अघिल्लो पटक ऋण असुल गर्दा लैनो गाई गोठबाट फुकाएको भने उनले स्विकारे । बैठकमा चौधरी स्वयं सामेल थिए ।
ऋण चुक्ता गर्न मात्र भनेको तर कुनै दबाब नदिएको उनको भनाइ छ । यो एक प्रतिनिधि घटना मात्र हो । पछिल्लो समय लघुवित्तको ऋणकै कारण बसाइँसराइ, पारिवारिक बेमेल, सम्बन्धविच्छेद र आत्महत्याका घटना हुने गरेको पालिकाका सदस्य शंकर ओझाले बताए । एक महिनाको अवधिमा लघुवित्त ऋण प्रकरणमार्फत नै आधा दर्जन घटना भइसकेको उनको भनाइ छ ।
कुन प्रयोजनका लागि लिएको हो भन्ने हेक्का नराखी ऋण प्रवाह गरी अनुगमन पनि नगरिने र समूह जमानीका कारण समस्या उब्जिएको छ । घरका नाममा बाँसको टाटीले बारेको छाप्रो छ । बनिबुतो गरेको कमाइले जोडेको टेलिभिजन र केही थान कुर्सी र दराज । तर ती सामग्री पनि लघुवित्त संस्थाले जफत गरेपछि यतिबेला रित्तो भएको छ । कान्तिपुर दैनिकमा रमेशचन्द्र अधिकारीले लेखेका छन् ।
