काठमाडौं । विसं २०५८ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले प्रतिनिधिसभा विघटन गरे र ताजा जनादेशमा जाने घोषणा गरे । तर त्यस निर्णयमा पार्टी सहमत थिएन । पछि यही घटनाले नेपाली काँग्रेसमा विभाजन नै आयो । आफ्नो पार्टीबाट एक्लिँदा कमजोर बनेको मौका छोपेर तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले २०५९ असोजमा देउवालाई नै असक्षम घोषणा गरे र सत्ताबाट विदा दिए । पछि विस्तारै ज्ञानेन्द्रले शक्ति हातमा लिए र घरी लोकेन्द्रबहादुर चन्द त कहिले कस्लाई प्रधानमन्त्री बनाएर विश्वकै उत्कृष्ट भनिएको २०४७ सालको संविधानको धज्जी उडाए ।
तर घाटा त सबैभन्दा बढी देउवालाई नै भयो । उनले विघटन गरेको प्रतिनिधिसभा पछि निर्वाचन भएन । बरु पछि मात्र पुनःस्थापना भयो । देउवाले चुनाव गर्न नसके पनि २०६१ सालमा तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले देउवालाई पुनः प्रधानमन्त्री नियुक्त त गरे तर फेरि पनि तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले माघ १९ गते देउवालाई हटाए । उनले यसरी हटाए कि फेरि पनि देउवालाई नै निर्वाचन गर्न असक्षम देउवा भनेर सम्बोधन नै गरे । त्यसपछि भने राजाले प्रत्यक्ष शासन नै सुरु गरे र कीर्तिनिधि विष्ट र तुलसी गिरिलाई मन्त्रीपरिषदको उपाध्यक्ष बनाए ।
यसरी एक पटक प्रतिनिधि सभा विघटन गरेका देउवा चुनाव गर्न नसकेको भनेर पटक पटक असक्षम घोषित हुनपुगे । देउवालाई उक्त घटनाले लामो समयसम्म राजनीतिक धक्का लाग्यो । त्यसपछिका दिनमा पार्टीभित्र र बाहिर सबैतिर नै देउवाका अगाडि असक्षम भन्ने पगरी नै गुथाइयो । हुनत नेपाली राजनीतिमा देउवालाई भाग्यमानी मात्र मानिन्छ, तर तर जति पटक उनी सत्तामा पुग्यो त्यति नै सबैभन्दा बढी आलोचक देउवा नै हुन्छन् । अघिल्लो कार्यकालमा पनि पार्टी बाहिर सुशिला कार्कीलाई महाअभियोग लगाएका कारण आलोचना खेपेका देउवाले पार्टीभित्र भने संसदीय निर्वाचनमा प्रमुख प्रतिपक्षी दलको हैसियत भन्दा पनि काँग्रेस तल परेकाले ठूलो आयोचना सहनुपर्यो ।
अहिले मुलुकको बागडोर देउवाका हातमा छ । उनी प्रधानमन्त्री हुँदा चुनावलाई पछि धकेल्न खोजिदैछ । यसका लागि ऐन संशोधनको कुरा हुँदैछ । आगामी जेठमा स्थानीय निकाय खाली हुदैछन् । अब चुनावको तारतम्य मिलाउनुपर्ने हो । अब मिति घोषणा गरिसक्नुपर्ने हो । तर खोइ किन हो त्यसो हुन सकिरहेको छैन । बरु चुनाव सार्ने प्रपञ्चका पक्षमा काम भइरहेको छ ।
निर्वाचित निकाय विहिन बनाएर देशलाई लान खोज्दा अर्को संकटको खतरा पनि छ । देउवा अहिले प्रचण्डको रणनीति अनुसार चुनाव अर्को फागुनसम्म धकेल्न खोज्दैछन् । चुनाव जति धकेल्यो उति लामो समय प्रधानमन्त्री बन्न पाइने देउवाको बुझाई हुनसक्छ । तर, संविधान अनुसार समयमै चुनाव नगर्दा देउवाले राजनीतिमा अर्को अक्षमताको ट्याग भिर्नुपर्ने परिस्थिति बन्न सक्छ । प्रचण्डले यसमा पनि रणनीतिक चार्तुयता देखाइरहेका छन् ।
प्रचण्ड अहिले देउवाको हातबाट ओलीलाई कमजोर बनाउने खेलमा छन् । त्यतिबेला देउवा निकै कमजोर या आलोचित भइसकेको हुनेछन् । यदि निर्वाचन नगर्नकै लागि संविधान संशोधनको बाटोमा लाग्ने हा भने त्यतिबेला देउवालाई पार्टीभित्र र बाहिरबाट ठूलो आलोचनाका कारण निकै कमजोर बनाएको हुनसक्छ । त्यसपछि त आफ्नो पक्षमा शक्ति सञ्चयमा सजिलो हुने खेलमा प्रचण्ड लागेका छन् । लामो समय सत्ताबाट टाढा राखेर ओलीलाई कमजोर पार्ने र राजनीतिक शक्ति आर्जन गर्ने उनको रणनीति सफलतातर्फ बढिरहेको देखिन्छ । यसले प्रचण्डलाई केही हदसम्म फाइदा पुगेपनि देउवा र सिंगो कांग्रेसलाई भने कमजोर नै बनाउनेछ ।
आआफ्ना गुट चोइट्याएर नयाँ सरकार बनाएका प्रचण्ड र माधव नेपाललाई अहिले जनताले दण्ड दिने डर छ । त्यसो त अबको पहिलो चुनाव एकले अर्कालाई देखाइदिने लाइनमा जाने निश्चित भएकाले ओलीलाई पनि सहज भने छैन । तर पनि कम्तीमा एउटा चुनावमा एक्ला एक्लै जनतामा जाने निर्णय नै यदि काँग्रेसबाट भयो भने त्यसले आफ्नो हैसियत देखिने डर प्रचण्ड माधवमा बढी नै देखिन्छ । कथं ओलीले भनेजस्तै कम्तीमा एउटा चुनावमा काँग्रेसले यी दुईलाई औँला दिएन भने प्रचण्ड माधवको बेहाल हुने निश्चितै छ ।
काँग्रेससँग मिलेरै जाने भए पनि स्थानीय चुनावमा त्यो सम्भव छैन । यो कुरा प्रचण्डले बुझेकै छन् । त्यसैले पनि उनी आफ्नो हैसियत देखिएला भन्ने डरले उनले कहिले पहिला संसदको निर्वाचन गर्ने कुरा गर्छन् भने कहिले स्थानीय निर्वाचन सार्न । त्यसैले प्रचण्ड माधवहरु कहिले संसदको निर्वाचन पहिला गरौँ भन्छन् त कहिले स्थानीय निर्वाचन केही पर सारौँ भन्ने गर्छन् ।
धेरै भयो प्रचण्ड छट्पटाएको छ । उनको यो रापताप सबैलाई थाहै छ । किनभने उनको पार्टी पहिलेजस्तो स्थानीयस्तरसम्म छैन, भत्किसकेको छ । उनलाई आफ्नै कार्यकर्ता तथा नेतासँग पनि विश्वास नभएरै हो आफैले राष्ट्रिय सम्मेलन भनेर बोलाएर रातारात महाधिवेशनमा परिणत गरेको । उनले रातारातको महाधिवेशन यसरी सके कि केन्द्रीय समिति या पदाधिकारी नबनिकनै आफूले आफैलाई पार्टी अध्यक्ष चयन गर्न लगाए । पार्टीको अध्यक्षपछिको शक्तिशाली महासचिवमा उनले अझै कसैलाई चयन गर्न सकेका छैनन् । यस्तो अवस्थामा चुनावामा हिँडेका प्रचण्डलाई काँग्रेसले औँला नदिने हो भने कसरी पार लाग्लान् ?
तर दुःखद कुरा त यो छ कि प्रचण्डको यो अक्षमता बोक्न किन तयार छन् देउवा ? देउवा जस्तो प्रजातान्त्रिक पार्टीका सभापति र देशको बागडोर सम्हालिरहेका प्रधानमन्त्रीजस्ता व्यक्ति यसरी संविधान नै संशोधन गरेर निर्वाचन सार्न किन उद्धत भए ? कम्युनिष्टहरु फुटेर छिन्नभिन्न भएको यो अवस्थामा आफू बलियो छँदाछँदै फेरि चुनाव सार्नेजस्तो अलोकप्रिय काम देउवाले किन गर्नुपर्यो ? निर्धारित समयमै स्थानीय निर्वाचन नगरेर पर धकेल्दा विगतमा जस्ता अनेक तरहका अक्षमताहरु देउवालाई नआइलाग्न भनेर कसरी भन्न सकिन्छ ? यसरी प्रचण्डको अक्षमता बोक्न देउवा तयार हुँदा पनि पार्टीलाई पर्ने क्षतिको बारेमा अरु नेता कार्यकर्ताहरु किन बोल्दैनन् ? सधैँ बोलि नै रहने दुई महामन्त्री गगन विश्वप्रकाश अहिले कहाँ छन् ? कि उनीहरु पनि प्रचण्डको अक्षमता बोक्न तयार पो भएका हुने कि ?
