एजेन्सी । बल्बको आविष्कार गरेर संसारबाट अन्धकार हटाउने थोमस अल्भा एडिसनको नाम इतिहासका महान् वैज्ञानिकहरूमा समावेश छ । तर के तपाईलाई थाहा छ ? एक समय थियो जब उनको शिक्षकले उनलाई मूर्ख र पागल भनेका थिए ।

यति मात्र होइन, शिक्षकले एडिसनलाई विद्यालयमा पढाउन पनि अस्वीकार गरेका थिए । यस्तो अवस्थामा उनी कसरी मूर्खबाट महान् वैज्ञानिक बन्न सक्छन् भन्ने ठूलो प्रश्न हो ।

यसैबीच थोमस अल्भा एडिसनको किस्सा सुनौँ, जसमा उनकी आमाको महत्वपूर्ण भूमिका थियो । उनको जीवनसँग सम्बन्धित धेरै रोचक कथाहरू छन्, जसबाट हामी पनि केही सिक्न सक्छौं ।

आफ्नो कडा परिश्रम र समर्पणको कारण, एडिसनले लगभग १०९३ आविष्कारहरूको लागि पेटेन्ट प्राप्त गरे, जसमध्ये सबैभन्दा प्रसिद्ध बल्बको आविष्कार थियो । यद्यपि आज संसारमा नयाँ प्रकारका बल्बहरू उपलब्ध छन् । तर पहिलो टंगस्टन–ग्लास बल्ब थोमस अल्भा एडिसनले १९ औं शताब्दीको अन्तमा बनाएका थिए, जसले रातको अन्धकारमा उज्यालो ल्यायो ।

थोमस अल्भा एडिसनको जन्म ११ फेब्रुअरी १८४७ मा अमेरिकामा भएको थियो । भनिन्छ कि एक दिन प्राथमिक विद्यालयमा शिक्षकले उनलाई कागजमा लेखिएको केही दिए र आमालाई देखाउन भने । घर गएपछि, एडिसनले शिक्षकको पत्र आफ्नी आमालाई दिए, जसलाई पढेर उनी रुन थालिन् । एडिसनको आमाको नाम नैन्सी म्याथ्यू इलियट थियो, उनी एक उच्च शिक्षित डच परिवारकी महिला थिइन् ।

आमा रोएको देखेर एडिसनले सोधे, ‘यो कागजमा के लेखिएको छ र तपाई किन रोइरहनु भएको छ ?’ त्यसको जवाफमा उनले शिक्षकले लेखेको कुरालाई यसरी बताइन्, ‘तिम्रो बच्चा धेरै चलाख छ । हाम्रा विद्यालय र शिक्षकहरू निम्न स्तरका छन् । त्यसैले हामी तपाईंको बच्चालाई पढाउन सक्दैनौं । उनलाई आफैं सिकाउँदा राम्रो हुनेछ ।’

यसपछि एडिसनकी आमा आफैंले उनलाई पढाउन थालिन् र घरमा प्रयोगशाला पनि खोलिन् । केवल १० वर्षको उमेरमा, आफ्नी आमाको सहयोगमा, एडिसनले आफ्नो पहिलो प्रयोगशालामा काम गर्न थाले । आमा न्यान्सीले उनलाई रासायनिक प्रयोगहरूको पुस्तक दिएकी थिइन्, जुन एडिसनलाई यति मन पर्यो कि उनी धेरै दिनसम्म नसुतेर प्रयोग गरिरहन्थे । उनलाई खाने र पिउने बोध पनि थिएन ।

१० हजारभन्दा बढी पटक फेल

यी प्रयोगहरू र व्यावहारिकहरूको सहयोगमा, एडिसनले फोनोग्राफदेखि बल्बसम्म सबै कुरा आविष्कार गरे । पछि सारा संसारले उनको तेज दिमाग चिन्यो । भनिन्छ बल्बको आविष्कार त्यति सजिलो थिएन । उनले १० हजारभन्दा बढी प्रयासपछि बल्ब बनाउन सफल भए ।

शिक्षकको पत्र पढेर एडिसन रोए
आमाको मृत्युपछि एक दिन केही खोज्दा उनले आमाको अलमारीबाट एउटा चिठ्ठी फेला पारे । यो त्यही पत्र थियो जुन प्राथमिक शिक्षकले आफ्नी आमालाई लेखेका थिए । यो पत्र पढेर एडिसन रोए । किनभने त्यसमा लेखिएको थियो, ‘तिम्रो छोराको दिमाग एकदमै कम छ । त्यसैले भविष्यमा उसलाई विद्यालय नपठाउनुहोस् ।’ एडिसनले आफ्नो डायरीमा पनि यो कुरा उल्लेख गरेका छन् । उनले भनेका छन्, ‘एउटी आमाले आफ्नो कमजोर दिमागको बच्चालाई संसारको महान् वैज्ञानिक बनाइन् ।’