काठमाडौं । सामाजिक सञ्जाल तथा डिजिटल प्रविधिको दुरुपयोगसँगै साइबर अपराधका घटना बढ्दै गएको पाइएको छ । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा मात्रै साइबर अपराधसम्बन्धी २० हजार ५२६ वटा निवेदन प्रहरीमा दर्ता भएका छन् ।
केन्द्रीय प्रहरी समाचारकक्षका अनुसार उक्त अवधिमा साइबर अपराधसम्बन्धी १६१ वटा मुद्दा दर्ता भएका छन् भने १५५ जना पक्राउ परेका छन् । सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग गरी ब्ल्याकमेल गर्ने, ठगी गर्ने, अनलाइन स्क्यामिङ गर्ने तथा विभिन्न डिजिटल प्रणालीमा अनधिकृत पहुँच पु¥याउनेलगायतका गतिविधिमा संलग्नलाई साइबर ब्यूरोले अनुसन्धान गरी कानुनी दायरामा ल्याउँदै आएको छ ।
साइबर अपराधका घटनामा फेसबुक/म्यासेन्जरको दुरुपयोगसम्बन्धी सात हजार १२३ वटा निवेदन परेका छन् । त्यस्तै टिकटकका छ हजार ७७६, ह्वाट्सएपका तीन हजार १०५, टेलिग्रामका एक हजार ३१, इन्स्टाग्रामका ६२८ र इमेलका ११४ वटा निवेदन दर्ता भएका छन् ।
त्यसैगरी इसेवा, खल्ती, बैंक खाता तथा एसएमएससँग सम्बन्धित ७४४, संस्थासम्बन्धी ८४६, युट्युबका ६४, इमोका ३८, भाइबरका २१, वीच्याटका १४ तथा ट्वीटर र गुगलका ११/११ वटा निवेदन परेको प्रहरीले जनाएको छ ।
प्रहरीका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा साइबर अपराधसम्बन्धी १८ हजार ९२६ र आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा १९ हजार ७३० वटा निवेदन दर्ता भएका थिए । यसले पछिल्लो समय साइबर अपराधसम्बन्धी उजुरीको संख्या उल्लेख्य रहेको देखाउँछ ।
साइबर ब्यूरोका प्रवक्ता प्रहरी उपरीक्षक दिलीपकुमार गिरीले सामाजिक सञ्जालको प्रयोग बढेसँगै यसको दुरुपयोग पनि बढिरहेको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार पछिल्ला दुई आर्थिक वर्षका उजुरीको प्रवृत्ति हेर्दा बैंक तथा वालेटको कर्मचारी भएको भन्दै खातामा पहुँच पु¥याएर ठगी गर्ने, गिफ्ट, लोटरी तथा पार्सलको बहानामा रकम असुल्ने, प्रेम सम्बन्धमा पारेर ठगी गर्ने र वैदेशिक रोजगारीको प्रलोभन देखाएर ठगी गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ ।
त्यस्तै टेलिग्राम, ह्वाट्सएप तथा इन्स्टाग्राममा अनलाइन जबको प्रलोभन देखाउने र अनलाइन सपिङका नाममा ठगी गर्ने घटना पनि बढिरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।
पछिल्लो समय नुवाकोटका ३४ वर्षीय सुरेन्द्रप्रसाद खनाललाई इमेलमार्फत अश्लील सन्देश पठाई महिलाको चरित्र हत्या गरेको आरोपमा असार २६ गते पक्राउ गरिएको थियो । नुवाकोटकै १९ वर्षीय विवेक सुनारलाई सामाजिक सञ्जाल फेसबुक ह्याक गरी अनधिकृत पहुँच पु¥याएर ठगी गरेको आरोपमा असार २४ गते पक्राउ गरिएको थियो । त्यस्तै इसेवाको कर्मचारी भएको भन्दै ठगी गरेको आरोपमा रौतहटका २२ वर्षीय शुभम साह असार २ गते पक्राउ परेका थिए ।
प्रविधिको दुरुपयोगबाट अपराधका नयाँ शैली र प्रवृत्ति देखिन थालेपछि अनुसन्धान कार्य थप चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको प्रहरीको भनाइ छ । यस्ता चुनौती सामना गर्दै साइबर अपराधको रोकथाम तथा अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउन नेपाल सरकारको २०७५ जेठ २७ गतेको निर्णयबाट साइबर ब्यूरो स्थापना गरिएको हो ।
ब्यूरोलाई थप प्रविधियुक्त बनाउनुका साथै प्रहरी कर्मचारीको साइबर अपराध तथा सुरक्षासम्बन्धी क्षमता अभिवृद्धि र आम नागरिकमा साइबर सुरक्षासम्बन्धी सचेतना फैलाउने कार्यक्रम सञ्चालन हुँदै आएका छन् ।
साइबर अपराधमा संलग्नलाई विद्युतीय कारोबार ऐन, २०६३ अन्तर्गतको कसुरमा कारबाही हुने गरेको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ । रासस
