काठमाडौं । गर्मी बढेसँगै बाँकेमा विभिन्न प्रजातिका विषालु सर्प देखिन थालेका छन् । खासगरी रसेल भाइपर, फेटारा, गोबन, करेत, धामन, अजिङगरलगायतका सर्प देखिन थालेको डिभिजन वन कार्यालयले जनाएको छ

। वन कार्यालयका सिनियर डिभिजन वन अधिकृत शङ्करप्रसाद गुप्ताले गर्मी खप्न नसक्ने अवस्थाले सर्प चिसोको खोजीमा बाहिर निस्कँदा केहीको घरमा पसेको उल्लेख गर्दै ती सर्पको उद्धार गरिएको बताए  ।

“अहिले दैनिकजसो एउटा सर्पको बस्तीबाट उद्धार गरिएको छ र कहिलेकाहीँ दिनमा तीन सर्पको समेत उद्धार गरिएको छ”, उनले भने ।

उनले अहिलेको गर्मीमा विगतको वर्षभन्दा बढी सर्प जमिन बाहिर देखिएको जानकारी दिँदै ती सर्पको उद्धार गरेर जङ्गलमा लगेर छाडिएको बताए  ।

यस आर्थिक वर्षमा चिसोयाममा समेत सर्पको उद्धार भएको थियो । उनले अहिलेसम्म यस आर्थिक वर्षमा १४० विभिन्न प्रजातिका सर्पको उद्धार गरिएको जानकारी दिए । सर्प उद्धार गर्नका लागि सशस्त्र वनरक्षक थीरबहादुर थापाको संयोजकत्वमा उद्धार टोली गठन गरिएको गुप्ताको भनाइ छ ।

सो टोलीलाई केही उपकरणसहित सामान्य तालिम दिइएको उल्लेख गर्दै उहाँले नेपालगन्जबाहेक कोहलपुरबाट समेत सर्पको उद्धार भएको बताए । बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा त्यसको मध्यवर्ती क्षेत्रबाहेक जिल्लाका सम्पूर्ण भूभाग डिभिजन वन कार्यालयको कार्यक्षेत्रभित्र पर्ने डिभिजन वन कार्यालयले जनाएको छ ।

यसैबीच, बाँकेमा वनमा हुने आगलागीका घटना नियन्त्रण गर्न ‘फायर एम्बुलेन्स’ टोली तयारी अवस्थामा राखिएको छ । वन अधिकृत गुप्ताले अग्नि हेरालुसहित वनमा फायर लाइन बनाउने काम जारी रहेको बताए  । बाँके राष्टि निकुञ्जबाट सरेको आगो शम्शेरगन्जमा निभाइएको उहाँको भनाइ छ । “केही आगालगी वनमा भएको थियो तर अहिले नियन्त्रणमा आइसकेको छ”, उनले भने ।

एजेन्सी । सर्पको नाम सुन्नेबित्तिकै मानिसहरु डराउँछन् । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार सर्पको टोकाइबाट वर्षेनी एक लाखभन्दा बढी मानिसको मृत्यु हुन्छ ।

सर्प यस्तो प्राणी हो जसको विषले मानिस मात्र होइन बाघ, सिंह, गैंडा, हात्ती जस्ता शक्तिशाली जनावरलाई पनि केही मिनेटमै मार्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा मानिस वा जनावरको अगाडि सर्प आयो भने त्यसबाट टाढै रहने कोसिस गरिन्छ ।

तर मरुभूमिमा बस्ने ऊँटलाई जिउँदो सर्पलाई खुवाउनु पर्ने कुरा थाहा पाउँदा तपाई छक्क पर्नुहुनेछ । यो अनौठो लाग्न सक्छ तर मध्य पूर्व जस्ता धेरै क्षेत्रहरूमा यो कुरा धेरै सामान्य छ । अब तपाइँको दिमागमा यस्ता धेरै प्रश्नहरु आउन सक्छन् कि जिउँदो कोब्रालाई ऊँटलाई किन खुवाइन्छ र त्यसो गरेपछि ऊँटमा कस्तो असर पर्छ ।

कुन रोगमा ऊँटलाई सर्प खुवाइन्छ ?
कहिलेकाहीँ ऊँटहरू हाइम नामक विशेष रोगबाट ग्रस्त हुन्छन् । यो रोगमा ऊँटले खान र पिउन छोड्छ र शरीर कठोर हुन थाल्छ । यो रोग यति गम्भीर छ कि कहिले काँही ऊँट मर्न पनि सक्छ । यो रोगको उपचारको लागि मध्यपूर्वमा जीवित कोब्रा ऊँटलाई खुवाइन्छ । यसलाई खुवाउन पहिले ऊँटको मुखमा जिउँदो सर्प हालेर त्यसमा पानी हालिन्छ, जसका कारण सर्प सजिलै ऊँटको पेटमा पस्छ ।

हेर्ने हो भने, ऊँट शाकाहारी जनावर हो, तर विशेष परिस्थितिमा यसलाई विषालु सर्पलाई खुवाइन्छ । कोब्राको विषले ऊँटको शरीरमा रहेको विषाक्त पदार्थलाई बाहिर निकाल्छ र रोगबाट मुक्ति मिल्छ भन्ने विश्वास कतिपयको भनाइ छ । कोब्राको विषले ऊँटको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ भन्ने पनि कतिपयको विश्वास छ ।

विषालु सर्प खाएपछि सर्पको विष ऊँटको शरीरमा फैलिन्छ र ऊ कमजोर हुन थाल्छ । तर ऊँटको शरीरमा सर्पको विषसँग लड्ने एन्टिबडी हुन्छ । यही कारणले गर्दा धेरै पटक यो विषालु सर्प खाए पनि ऊँट जीवित रहन्छ । ऊँटको उपचारको यो विधि परम्परागत उपचार हो ।

एजेन्सी । पौराणिक कथा र हिन्दू धर्ममा सर्पलाई शक्तिशाली प्रतीक मानिन्छ । धेरै ठाउँमा सर्पको पूजा पनि गरिन्छ । भगवान शिवको घाँटीमा सर्प पनि देखिन्छ भने भगवान विष्णु सात टाउको भएको सर्पमा विराजमान छन् ।

पौराणिक कथाहरूमा विशेष शक्ति भएका सर्पहरूका सयौं सन्दर्भहरू छन् । यस्तो अवस्थामा सर्पलाई लिएर हजारौं विश्वास र मिथकहरु जन्मिएका छन् । यस्ता धेरै मिथकहरू पनि छन् । जस्तै, ‘सर्पले दूध पिउँछ, सर्पको निधारमा सर्पको दुईवटा टाउको हुन्छ वा सर्पको दुईवटा टाउको हुन्छ ।’ तर यस्ता कति सत्यता छन् । यसबारे यहाँ चर्चा गरौँ ।

सर्पको दाह्री
एउटा मिथकको बारेमा कुरा गर्दै, धेरै मानिसहरू विश्वास गर्छन् कि केही सर्पहरूको उमेरसँगै दाह्री बढ्छ । तर साँचो तथ्य यो हो कि सर्पहरू सरीसृप हुन् र तिनीहरूको शरीरमा कपाल हुँदैन । यस्तो अवस्थामा दाह्री हुने सम्भावना हुँदैन ।

के सर्पले दूध पिउँछ ?
सर्पले दुध पिउने कुरा तपाइले पटक पटक सुन्नु भएको होला । नागपञ्चमीको दिन धेरैले सर्पलाई दूध पनि खुवाउँछन् तर के साँच्चै सर्पले दूध पिउने गर्छ ? वास्तवमा सर्पले दूध पिउँदैन तर पानी पिउने गर्छ । सर्पहरू सरीसृप हुन् र दुधका दासीहरूसँग कुनै सम्बन्ध हुँदैन । स्तनधारी जीवहरूले मात्र दूध उत्पादन गर्न सक्छन् । तसर्थ गैर स्तनधारी जनावरहरूलाई दूधमा कुनै रुचि हुँदैन । तर निर्जलीकरणको अवस्थामा, सर्पले उपलब्ध तरल पदार्थ पिउन सक्छ ।

के नागको निधारमा नागमणि हुन्छ ?
धेरै पौराणिक कथाहरूमा यो उल्लेख गरिएको छ कि सर्पको निधारमा मणिको पत्थर हुन्छ । तर अन्यथा टाउकोमा केहि लिएर सर्पको लागि बाँच्न असम्भव छ ।

के सर्पहरूले आफ्ना शत्रुहरूलाई बदला लिन्छन् ?
अर्को मिथक यो हो कि यदि तपाईले सर्पलाई कुनै पनि तरिकाले चोट पुर्याउनुभयो भने, उसले तपाईलाई सधैं सम्झन्छ र बदला लिन्छ । तर यथार्थमा यस्तो भएको छैन । सर्पहरूसँग बदला लिनको लागि मानिसहरू वा ठाउँहरू सम्झन आवश्यक बुद्धि हुँदैन । यो मिथकको लागि फिल्महरू जिम्मेवार छन् ।

तपाईले सर्पलाई मार्नुभयो भने त्यसको साथीले तपाईलाई भेट्छ भन्ने सुन्नु भएको होला तर यो पनि मिथक हो । वास्तवमा, सर्पहरू बदला लिने जनावरहरू होइनन् र उनीहरूलाई चोट पुर्याउने मानिसहरूलाई पछ्याउन वा पत्ता लगाउन कुनै चासो हुँदैन ।

के दुईवटा टाउको भएका सर्पहरू हुन्छन् ?
तपाईले दुई टाउको भएको सर्पको धेरै कथा सुन्नु भएको होला, तर सबै कुरा जस्तै यो पनि मिथक हो । त्यहाँ वास्तवमा दुई टाउको सर्प जस्तो कुनै सर्प छैन । यो एक मिथक हो जुन सर्प प्रेमीहरू द्वारा फैलिएको हो, ताकि तिनीहरूले आफ्नो सर्प शोहरूमा ठूलो भीडलाई आकर्षित गर्न जारी राख्न सकून् ।

राँझा । डिभिजन वन कार्यालय बाँकेले गत आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा ९९ वन्यजन्तुको उद्धार गरेको छ । एक वर्षको अवधिमा सबैभन्दा धेरै ६३ सर्पको उद्धार गरिएको डिभिजन वन कार्यालय बाँकेका सूचना अधिकारी वीरेन्द्रकुमार रोकाले जानकारी दिनुभयो ।

उहाँका अनुसार एक वर्षको अवधिमा गोहोरो पाँच, अजिङ्गर १३, बाँदर तीन, मगर गोही एक, जरायो एक, चित्तल आठ, निर बिरालो तीन, डगर गिद्ध एक र निलगाई एक उद्धार गरिएको छ । डिभिजन वन कार्यालयले अघिल्लो आव वर्ष २०७९/८० भन्दा आव २०८०/८१मा ५७ बढी वन्यजन्तुको उद्धार गरेको छ । आव २०७९/८० मा ४२ वन्यजन्तुको उद्धार भएको थियो । यसैगरी आव २०७८/७९ मा ३१, आव २०७७/७८ मा ३४ र आव २०७६/७७ मा १७ वन्यजन्तुको उद्धार भएको सूचना अधिकारी रोकाले जानकारी दिनुभयो ।

गत आवमा वन्यजन्तुबाट भेडाबाख्रा ६९, गाईगोरुरभैँसी नौ, बङ्गुर सात, माछा दुई हजार, हाँस १२ र कुखुरा १० क्षति पुगेको छ । बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा सो को मध्यवर्ती क्षेत्र बाहेक जिल्लाका सम्पुर्ण भू–भाग डिभिजन वन कार्यालयको कार्यक्षेत्रभित्र पर्दछ ।

उक्त क्षेत्रभित्र रहेका राष्ट्रिय वन, सामुदायिक वनको संरक्षण, व्यवस्थापन, सदुपयोग तथा वन्यजन्तुको संरक्षण लगायत स्थानीय जनतालाई निजी वन स्थापना र विकास गर्न सहयोग पुग्ने कार्य गर्दै आएको डिभिजन वन कार्यालय बाँकेका डिभिजनल वन अधिकृत अजितकुमार कर्णले जानकारी दिनुभयो ।

एजेन्सी । भगवान शिवको प्रिय महिना मानिने पवित्र महिना साउन चलिरहेको छ । आज बुधबार साउन शुक्ल सप्तमी हो । भगवान शिवलाई सर्प पनि अति प्रिय लाग्छ । उनले घाँटीमा माला जस्तै सर्प लगाउँछन् । साउन महिनामा सपनामा सर्प देख्नु भयो भने त्यसको पछाडी निकै महत्वपूर्ण संकेत लुकेको हुन्छ ।

सर्प समातेको देखेमा
साउन महिनामा सपनामा सर्प समातेको देख्नु भयो भने त्यो सपना निकै शुभ मानिन्छ । सपना पुस्तक अनुसार, यसले चाँडै नै तपाईंले पैसा पाउनुहुनेछ भन्ने अर्थ राख्छ । यो सपनाले तपाईको जीवनमा आउने सबै समस्या चाँडै समाप्त हुने संकेत गर्दछ ।

सर्पले टाउको फुलाएको देखेमा
सपनामा सर्पले टाउको फुलाएको देख्दा मानिस डराउँछ । तर यदि यो सपना साउन महिनामा आयो भने चिन्ता लिनु पर्दैन किनभने यसको अर्थ महादेवको आशीर्वाद प्राप्त हुन लागेको हो । यसको मतलब तपाईले सम्पत्तिमा लाभ लिन सक्नुहुन्छ । अर्कोतर्फ साउनमा सपनामा सर्प उडेको देख्नु जीवनमा उन्नति र उन्नतिको प्रतीक हो ।

जब यो रंगको सर्प देख्नुभयो
सपना विज्ञानका अनुसार सपनामा सेतो रंगको सर्प देख्नुको अर्थ छिटै इज्जतको लाभ हुनेछ । अर्कोतर्फ सपनामा पहेँलो सर्प देखा परेमा तपाईले जुन कामले बाहिर जानु भएको हो त्यो काम पुरा हुनेछ । अर्कोतर्फ, साउनको समयमा सपनामा हरियो सर्प देख्नुको अर्थ हो कि तपाईलाई कुनै शुभ समाचार प्राप्त हुनेछ ।