नेपाली हामी रहौँला कहाँ नेपालै नरहे…

अहिले पनि यो गीत धेरैजसो नेपालीको कानमा गुन्जिने गरेको छ । यो त्यही गीत हो जुन, नातिकाजी श्रेष्ठको स्वर र संगीतमा वर्षौंदेखि गुन्जिरहेको छ र युगौंयुगसम्म गु्न्जिरहने छ ।

नेपाली संगीतका चर्चित व्यक्तित्व नातिकाजीको आज एक सयऔं जन्मजयन्ती । गायक तथा वरिष्ठ संगीतकार नातिकाजीले यो र यस्ता कयौं गीतमा गाएर युगौंसम्म सम्झना हुने योगदान दिएका छन् । राष्ट्रकवि माधव घिमिरेले रचेको यो गीतलाई हरेक नेपालीको मनमा राख्न सक्ने बनाउने आधुनिक नेपाली संगीतका तपस्वी हुन्– नातिकाजी ।

नातिकाजीको स्वरमा गुन्जेको यो गीत सुन्दा मन भावविह्वल हुन्छ । सिमानाभित्र मात्र देश कहाँ हुँदो रहेछ ? सिमानाबाहिर भावनामा झन् ठूलो र बलियो देश हुँदो रहेछ । भाषा, संस्कृति, साहित्य र सङ्गीतले त्यो भावनाको देशलाई जीवन्त बनाउने रहेछ ।

नातिकाजीको सङ्गीतमा थुप्रै नेपाली गायक गायिकाले आफ्नो स्वर दिएर चर्चित बन्ने सौभाग्य पाएका छन् । प्रेमध्वज प्रधान, तारादेवी, योगेश वैद्य, रुवि जोशी, फत्तेमान, उदितनारायण झादेखि रामकृष्ण ढकाल, यम बरालसम्मका लागि सङ्गीत तयार गरेका छन् । कुनै पनि गीतको संगीत तयार गर्नु पहिले नातिकाजी शब्दलाई ध्यान दिएर दोर्‍याई तेर्‍याई पढ्थे अनि अलिअलि धुन फेर्नासाथ सुसेल्न थाल्थे । त्यसपछि एउटा चुरोट सल्काएर लामो श्वासले धुवाँ फाल्दै हार्मोनियममा उक्त धुनलाई गाउन थाल्थे । यसरी उनी गीतको सङ्गीत तयार पार्थे ।

नातिकाजीको सङ्गीत राजदरबारका लागि पनि निकै प्रिय थियो । त्यतिखेरका राजपरिवारका सदस्यहरु उनी भनेपछि झुम्मिन्थे । राजपरिवारका सदस्यहरुका शब्दमा समेत सङ्गीत भरेका नातिकाजीको सङ्गीतको ट्युनिङ चाँदनी शाहको शब्दमा गजबसँग मिलेको छ । उनले सङ्गीत गरेका चाँदनी शाहका सबै गीतहरु श्रोतामाझ लोकप्रिय बने ।

आधुनिक नेपाली संगीत शून्यको अवस्थामा रहेका बेला नेपालमा हिन्दी गीतसङ्गीत सुन्नुको विकल्प थिएन । तर नातिकाजीले आधुनिक नेपाली संगीतको बीउ रोपेका थिए । नेपाली मौलिक स्वादका कयौं गीत गाएर उनले नेपाली गीत संगीतको छुट्टै पहिचान दिलाउन सके ।

नातिकाजी रेडियो नेपालको पहिलो सङ्गीतकार हुन् । उनले कयौं धेरै सर्जकहरू जन्माए । सँगसँगै आफूले पनि धेरै सृजना गरेका थिए । उनी एक्लैले ३३७ आधुनिक नेपाली नेपाली गीत, ९१ ओटा देशभक्ति गीत, १० ओटा बाल गीत र १९० ओटा भजनको सङ्गीत दिएका छन् । नेपाली भाषा सङ्गीतलाई मात्र नातिकाजीले समृद्ध बनाएनन्, उनले नेपाल भाषाका गीतसङ्गीतलाई पनि समृद्ध बनाउने काम गरेका छन् ।

नातिकाजीले नेपाल भाषामा चार आधुनिक गीत र नौ लोक गीतलाई समेत सङ्गीतबद्ध गरेका छन् । उनले झन्डै दुई हजारको हाराहारीमा सङ्गीत सृजना गरेका छन् ।

नेपाली चलचित्रको सङ्गीतमा पनि भारतीय सङ्गीतकारमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था नातिकाजीले अन्त्य गरेका थिए । उनी र शिवशंकरले चलचित्र संस्थानले निर्माण गरेको पहिलो चलचित्र “मनको बाँध” का गीतहरूमा सङ्गीत दिए । यसरी नेपालीसँग पनि चलचित्रमा सङ्गीत दिन सक्ने दक्षता र क्षमता छ भन्ने देखाए । नातिकाजीले छ वटा चलचित्रका गीतमा संगीत दिएका थिए ।

नातिकाजीको नेपाली गीतसङ्गीतको क्षेत्रमा कति योगदानको छ भन्ने कुरा त उनका सृजनाहरू आफैँ बोलिरहेका छन् । उनका सृजनाले नै उनलाई चिनाइरहेका छन् र युग–युगसम्म चिनाइरहने छन् ।

नातिकाजीले आफ्नो पूरै जीवन सङ्गीतको तपस्यामा बिताए । सङ्गीत तपस्वीका सृजनाको संरक्षण गर्नु अबको पुस्ताको चुनौती हो ।