प्रा. डा. शंकरराज पाठक,  उमेर ९४ वर्ष । यो उमेरमा पनि उहाँको जीवनमा लोभलाग्दो सक्रियता छ । एक दिन मध्याह्न उहाँको निवास पानीपोखरीमा पुग्दा प्राध्यापक पाठक बृहद शब्दकोषको तयारी गरिरहनु भएको थियो । पाठक जसले अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सहित आधुनिक पोखराको योजनाका साथै  नेपाल अपाङ्ग संघ (नेपाल अर्थोपेडिक अस्पताल) ,सरस्वती बहुमुखी क्याम्पसको सुरुवात गर्नुभयो ।

सरस्वती बहुमुखी क्याम्पसको संस्थापक क्याम्पस प्रमुख तथा त्रिविका पूर्व उपकुलपति समेतको जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुभयो । उहाँले त्यो बेला मुलुक बनाउन कसरी विद्वानहरुले योजना बनाउँथे, कसरी कार्यान्वयन हुन्थो भन्ने सुनाउनुभयो ।

उहाँको जीवनको यस लामो कालखण्डमा अनेक रोचक, ज्ञानवर्धक र अनुभवको भण्डार छ जुन भावी पुस्ताका लागि कोशेढुंगा सावित हुन सक्छ । यहाँ उहाँले सम्झने गरेका तीन घटनाका बारेमा संक्षेपमा जानकारी दिइएको छ ।

यसरी सुरु भयो आधुनिक पोखराको योजना

तत्कालीन पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको अञ्चलाधीशका रुपमा २०२९ सालमा म पोखरा पुगें ।  पोखरा भर्खरै विकासको पथमा अगाडि बढ्दै थियो । एक दिन राजा वीरेन्द्रले भन्नुभयो, “यो सुन्दर पोखरामा धेरैभन्दा धेरै टुरिस्ट कसरी ल्याउने होला ? केही सोच्नुपर्‍यो, मिस्टर पाठक ।” मैले तत्काल जवाफ दिएँ, “इन्टरन्यासनल एयरपोर्ट बनाऔं ।” मेरो जवाफ पछि सरकारले आश्चर्यको भावमा भन्नुभयो, “इन्टरन्यासनल एयरपोर्ट ?” त्यसपछि पोखराको सहर, बजार नियालेँ ।

घनाबस्ती र पूर्वाधार हेरेँ । पोखराको विकास त भयो तर प्लानिङअनुसार भएन । यसलाई केही गर्नुपर्यो । त्यसका लागि गुरुयोजना चाहियो । त्यसको लागि इञ्जिनियर पदमबहादुर क्षेत्रीले अगुवाई गर्नुभयो ।  तत्कालीन आवास, भवन तथा भौतिक योजना विभागको सहयोगमा ‘पोखराको भौतिक विकास योजना २०३१’ तयार गरियो  । अमेरिकामा भिजिटिङ प्रोफेसर भएर नेपाल फर्किए पछि राजा वीरेन्द्रले फेरि सोध्नु भयो, “अमेरिकामा के पढायौ ?” मैले इकोनोमिक डेभलपमेन्ट पढाएको सुनाएँ । नेपालमा केही गर्नुपर्छ है भनेर सरकारबाट हुकुम भयो  ।

पोखराको भौतिक विकास योजना २०३१ अनुसार हाल पोखरा ९ मा पर्ने पृथ्वीचोकदेखि उत्तरतिरको क्षेत्रको जग्गा संस्थानको लागि छुट्याइयो ।

पृथ्वीचोकको पारिपट्टि रंगशाला र वारि बसपार्कको लागि २०५ रोपनी जग्गा अधिग्रहण भयो । पोखरा उपत्यका नगर विकास समितिको स्वामित्वमा थियो । प्राविधिक टोलीले सबैभन्दा उपयुक्त मझेरीपाटनमै भएको निश्कर्ष निकाल्यो । जग्गा अधिग्रहण गर्न एसियाली विकास बैंकको ऋण सहयोगमा एक करोड रुपैयाँ प्राप्त भयो । स्थानीयलाई अधिग्रहणका लागि जग्गा दिन राजी बनाउन म हिँडिहाले ।

बिहानदेखि बेलुकासम्म जनताको घरघरमा गएर भन्यौं,  बजारमा चलिरहेकै भाउ दिन्छौं । एयरपोर्ट बनेपछि फाइदा हुन्छ । स्थानीय राजी हुँदै गए । हामीले पनि जनताको बारी–बारी हिँड्दै नाप्दै मुआब्जा दिँदै गर्न थाल्यौं । अहिले बरु मुआब्जा भनेको कम दिनुपर्छ भन्ने छ । त्यो बेला हामीले चल्ती भाउभन्दा राम्रो दिएर पैसा नमास्नू अर्को ठाउँमा घर, घडेरी जग्गा किन्नू भनेर बुझाउँथ्यौं । तीन महिनामा नै ३१ सय रोपनी जग्गा अधिग्रहण गरियो  ।

सरस्वती क्याम्पस स्थापना

२०१६ सालमा सरस्वती क्याम्पस स्थापना गर्‍यौ ।  डा सुरेन्द्रबहादुर श्रेष्ठ,  वेदनाथ रेग्मी र शशीनारायण शाहको पहलमा पाँच जना शिक्षक र ८ जना बिद्यार्थीबाट कलेज सुरु भयो । ती आठमध्ये वर्तमान राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल एक हुनुहुन्थो । म त्यहाँ अर्थशास्त्र पढाउँथे । हाम्रो कलेजमा विद्यार्थी कम थिए, तर मेरो लेक्चर सुन्न त्रिचन्द्र कलेजबाट पनि छात्रछात्रा आउँथे । हामीले सरस्वती क्याम्पसलाइ नमुना कलेजका रूपमा संचालन गरेका थियौं।

अर्थोपेडिक अस्पताल, संघर्षको मिठो फल

स्वीजरल्याण्डले राजधानीमा एउटा अस्पताल चलाएको थियो । त्यहाँ १५ वर्ष या १५ वर्ष मुनिकालाई मात्रै अप्रेसन सहित उपचारको सुविधा थियो । तर १५ वर्षभन्दा बढी उमेरका हाडजोर्नीका समस्या भएका बिरामीको उपचार नै नगर्ने । म अपाङ्ग संघको अध्यक्ष पनि भएकाले मलाइ अस्पताल खोल्न धेरै ठूलो दबाब पर्यो, सबैले सुझाव दिए ।

मनभित्रैदेखि मलाइ यो कुरा बिझ्यो । नेपालीले नै एउटा यस्तो अस्पताल बनाउनु पर्छ भन्ने दृढ विश्वास लिएर यो काममा म लागें । सबै मनकारी व्यक्तिहरूको उदारतापूर्वक सहयोगले यो अस्पताल बन्यो । अस्पताल बनाउन तत्कालीन श्री ५ बडामहारानी ऐश्वर्य र दाताहरूको मद्दत कहिल्यै भूल्न सकिन्न ।

कुरा २०४४ सालको हो । अपाङ्ग संघसँग जमीन थियो, तर अस्पताल बनाउन पुग्ने पैसा थिएन । सामाजिक क्षेत्रका कामहरू हेर्ने गरी स्थापना भएको सामाजिक सेवा राष्ट्रिय समन्वय परिषद गएँ । परिषदका अध्यक्ष श्री ५ बडामहारानी ऐश्वर्य हुनुहुन्थ्यो । मैले सबै कुरा बेलिबिस्तार लगाएँ, र पैसा चाहियो भने । उहाँले साढे तीन लाख दिन्छु, काम सुरू गरे हुन्छ भन्नुभयो । अब अर्थोपेडिक हस्पिटल खोल्न एउटा आधार तयार भयो । अनि मैले त्यो पैसा आउने बित्तिकै ८० हजार इँटा झारिहालें । तर त्यति रकमले अस्पताल बन्ने संभावना थिएन । हामीले दाता खोज्न थाल्यौं ।

पाटन रोटरी क्लब समेत देशी, विदेशी सहयोग जुटाएर अस्पताल निर्माण भयो, तर हामीलाइ पूरै काम सक्न ८ वर्ष लाग्यो, अर्थात २०५२ सालमा अस्पताल तयार भयो । जनशक्ति अभावमा अस्पताल संचालन भने हुन सकेको थिएन । हामी करिब १८ लाख भए अस्पताल चलाउन सक्छौं भन्नेमा थियौं। अखिरमा एक बेल्जियमका नागरिकले १८ लाख दिन्छु भने, र भनेको एक सातामै पैसा पठाइदिए ।

हाम्रो सपना २०५५ साल भाद्र १ गते बल्ल साकार भयो । हामीले १५ जना कर्मचारी राख्यौं। तीन जना चिकित्सक सहयोग गर्न तयार हुनुभयो । अहिले यो अस्पताल गरिब, दुःखी, अपाङ्ग र सम्पन्न वर्ग समेत सबै किसिमका व्यक्तिका लागि एउटा भरपर्दो स्वास्थ्य संस्थाका रूपमा खडा भएको छ । यहाँ विदेशी विशेषज्ञ चिकित्सक पनि नियमित रूपमा अएर सेवा दिइरहन्छन् । अहिले यो अस्पताल देशकै प्रतिष्ठित संस्था बन्न सफल भएको छ । अस्पताललाइ यो अवस्थामा ल्याउन लामो समय एमडीका रूपमा कार्य गर्नुभएका डा कैलाश भण्डारीको नेतृत्व र उहाँको टिमप्रति मलाइ गर्व छ ।

नेपालमा राम्रो काम गरेर प्रतिष्ठा कमाएका धेरै सामाजिक संस्थाहरू राजनीतिकरणका कारण धराशायी हुनु दुखद कुरा हो । जोरपाटीको यो अर्थोपेडिक अस्पतालले त्यस्तो नियति भोग्न नपरोस् भनेर कामना गर्दछु । यही चिन्ताले मलाइ बेलाबखत झस्काइ रहन्छ । सस्तो, सुलभ सेवाका लागि देश, विदेशमा नाम कहलाएको यो अस्पतालको उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना गर्दछु ।