काठमाडौं । प्रत्येक वर्षको अप्रिल महिनाको पहिलो दिनलाई ‘अप्रिल फूल’का रुपमा मनाइने गरिन्छ । यो दिन आफ्ना प्रियजन वा साथीहरूसँग ठट्टा गर्ने चलन छ ।

यस दिन आफ्ना साथीलाई रोचक विचारहरू सहित मूर्ख बनाउँछन् र अन्त्यमा त्यो सरारतलाई अप्रिल फूलको रूपमा प्रकट गर्ने गर्छन् ।

नेपालमा अप्रिल फूल मनाउने चलन निकै पछि मात्रै आएको हो । विदेशीहरुको आवागमन बढी हुन थालेपछि र नेपालीहरु विदेश गएर फर्किन थालेपछि अप्रिल फूल मनाउन थालिएको हो । याे नेपाली मौलिक पर्व होइन ।

यो दिन एकअर्कालाई हानी नपुग्ने गरी रमाइलोका लागि एक छिनलाई मूर्ख बनाएर मनाइन्छ । अप्रिल फूल कसरी सुरु भयो त ? यसको केही रोचक पक्ष छन् ?

अप्रिल फूल दिवसको उत्पत्ति अझै रहस्यमा छ, तर इतिहास हेर्ने हो भने अप्रिल फूल दिवस सन् १५८२ मा युरोपबाट सुरु भएको थियो । जब फ्रान्सले आफ्नो जुलियन क्यालेन्डर लाई परिवर्तन गर्दै ग्रेगोरियन क्यालेन्डर को सुरुवात गरेको थियो ।

हामी अझै पनि ग्रेगोरियन क्यालेन्डर प्रयोग गर्छौं, जसमा नयाँ वर्ष जनवरी १ मा मनाइन्छ । यो क्यालेन्डर पोप ग्रेगरी तेह्रौंले सुरु गरेका थिए । तर यो क्यालेन्डर आउनुअघि नै नयाँ वर्ष अप्रिलको पहिलो दिन मनाउन थालिएको थियो जसको उत्सव मार्च २५ देखि नै सुरु भएको थियो ।

ग्रेगोरियन क्यालेन्डरको आगमन पछि, मानिसहरूले यो परिवर्तनलाई स्वीकार गर्न सकेनन् र तिनीहरूले अप्रिल १ मा मात्र नयाँ वर्ष मनाउन जारी राखे । यो कथा पछि मानिसहरूलाई अप्रिल फूल भन्न थालियो किनभने तिनीहरू जनवरी १ को सट्टा अप्रिल १ मा नयाँ वर्ष मनाउने गर्थे ।

अप्रिल फूल दिवससँग सम्बन्धित रोचक तथ्य

१. अप्रिल फूल दिवस स्कटल्याण्डमा २ दिनसम्म मनाइन्छ ।

२. गुगलले अप्रिल १, २००४ मा जीमेल सुरु गर्यो, र यसका सुविधा थाहा पाएपछि, मानिसले यसलाई मजाकको रूपमा सोच्न थाले ।

३. फ्रान्स, स्विट्जरल्याण्ड, बेल्जियम र नेदरल्याण्ड जस्ता धेरै देशमा, अप्रिल फूल दिवसलाई अप्रिल फिश डे भनेर चिनिन्छ । यस दिन मानिसहरूले आफ्ना साथीहरूको पछाडि कागजको माछा टाँस्ने मजाक खेल्छन् ।

४. कोरियामा, यो विश्वास गरिन्छ कि शाही कोरियाली परिवारले यस दिन मजाक खेल्न अनुमति दिन्छ ।

५. धेरै देशमा, यो दिन एकअर्कामा पीठो हानेर मनाइन्छ ।

अप्रिल फूल (मूर्ख) दिवस हरेक वर्ष अप्रिलको पहिलो मिति (१ अप्रिल) मा मनाइन्छ। यस दिन बालबालिका होस् वा वृद्ध सबै एकअर्कालाई मूर्ख बनाउने खेलमा सक्रियतापूर्वक सहभागी हुन्छन् । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा त के छ भने मूर्ख बनेर पनि कोही रिसाउँदैन, बरु आफैँ त्यो खेलमा संलग्न हुन्छन्।

यो दिनको बारेमा तपाईंले धेरै कथा सुन्नु भएको होला। तर, अप्रिल फूल कहाँ र कसरी मनाउन थालियो भन्ने कुरा थोरैलाई थाहा होला । यहाँ हामी तपाईंलाई यससँग सम्बन्धित केही मान्यता बताइरहेका छौँ।

सन् १३८१ देखि यो दिवस मनाउन सुरु भएको बताइएको छ । वास्तवमा इङ्गल्याण्डका राजा रिचर्ड द्वितीय र बोहेमियाको एनीले विवाहको घोषणा गरेका थिए। इन्गेजमेन्टको मिति मार्च ३२ मा राखिएको थियो ।

मानिसहरूले उत्सव मनाउन थाले। तर जब मानिसहरूले उत्सव मनाउन फुर्सद पाए, क्यालेन्डरमा ३२ मार्च भन्ने मिति छैन भन्ने बुझे, तब उनीहरूले बुझे कि उनीहरु मूर्ख बनेका छन्। त्यसयता अप्रिल फूल दिवस मनाइँदै आएको छ । तर यसको लागि कुनै ठोस प्रमाण छैन।

यस दिनसँग अर्को मान्यता पनि जोडिएको छ । सन् १५८२ मा चार्ल्स पोपले फ्रान्सको पुरानो क्यालेन्डर परिवर्तन गरेका थिए । यसको स्थानमा नयाँ रोमन क्यालेन्डर सुरु भयो। यति हुँदाहुँदै पनि धेरैले पुरानो क्यालेन्डरलाई निरन्तरता दिए । त्यसपछि त्यहाँ पनि अप्रिल फूल दिवस मनाउन थालियो ।

त्यस्तै सन् १५०८ मा एक फ्रान्सेली कविले पोइजन डि एभिरल (अप्रिल फूल) को सन्दर्भ दिएका थिए। सन् १५३९ मा फ्लेमिश कवि ‘डे डेने’ ले एक धनी व्यक्तिको बारेमा लेखे जसले १ अप्रिलमा आफ्ना नोकरहरूलाई मूर्ख काममा पठायो। यस्ता धेरै कथाहरू पनि प्रचलित छन्।

अप्रिल फूलका कथाहरू जस्तै यसलाई मनाउने तरिकाहरू पनि धेरै फरक छन्। फ्रान्स, इटाली र बेल्जियममा कागजको माछा बनाएर मानिसको पछाडि टाँसेर मजाक गरिन्छ ।

इरानीहरूले पर्शियन नयाँ वर्षको १३औँ दिनमा एकअर्कालाई गाली गर्छन्, जुन कि अप्रिल १ वा २ हो। डेनमार्कमा यो मे १ मा मनाइन्छ र यसलाई मज–कट भनिन्छ। त्यस्तै स्पेनी भाषा बोल्ने देशहरूमा, अप्रिल फूल २८ डिसेम्बरमा मनाइन्छ, जसलाई होली इनोसेन्ट्सको दिन भनिन्छ।